Władysław Przanowski - Polski Serwis Naukowy

Władysław Przanowski (ur. 21 marca 1880 r. w Słupcy, zm. 4 lutego 1937 r. w Warszawie) - polski inżynier, pedagog, twórca systemu nauczania prac ręcznych w polskich szkołach i kształcenia nauczycieli; założyciel i dyrektor Państwowego Instytutu Robót Ręcznych w Warszawie.

Syn Edwarda Przanowskiego (1845-1929), żołnierza Powstania Styczniowego, inżyniera powiatowego w Słupcy i Łęczycy, brat Stefana Przanowskiego (1874-1938), inżyniera-mechanika, przemysłowca, ministra aprowizacji oraz przemysłu i handlu, brat Jana Przanowskiego (1873-1941), adwokata, posła na Sejm RP w latach 1930-35.

Wiktor Grzegorz Ambroziewicz (ur. 21 kwietnia 1882 r.; zm. 23 listopada 1968 r. Warszawa), pedagog, dyrektor szkół średnich, kurator Okręgu Szkolnego Warszawskiego.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Absolwent Wyższej Szkoły Rzemieślniczej w Łodzi oraz Politechniki Lwowskiej.

W czasie I wojny był członkiem Komitetu Obywatelskiego Miasta stoł. Warszawy. W 1916 r. wybrany został członkiem Zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej. W latach 1913-30 kierował szkołą rzemieślniczą im. Karola Szlenkiera, w której zorganizował samorząd uczniowski. W 1915 r. założył Roczne Kursy Robót Ręcznych, przekształcone w 1923 r. w Państwowy Instytut Robót Ręcznych. Był autorem programów nauczania prac ręcznych w szkołach i seminariach nauczycielskich oraz licznych artykułów propagujących ideę prac ręcznych. W latach 1927-1937 redagował kwartalnik metodyczny "Praca Ręczna w Szkole".

Państwowy Instytut Robót Ręcznych (PIRR) – instytucja kształcenia nauczycieli powstała na bazie kursów organizowanych od 1915 roku w Szkole Rzemieślniczej im. Karola Szlenkiera. Założycielem kursów, a później Instytutu, był jego pierwszy dyrektor inż. Władysław Przanowski. Siedziba mieściła się w Warszawie przy przy ul. Górczewskiej 8, a po II wojnie światowej w Łodzi i Bielsku. Instytut istniał do 1950.

1 Dywizja Pancerna (1st Polish Armoured Division) – wielka jednostka pancerna Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie w czasie II wojny światowej (1942-1947).

W małżeństwie z Teresą z Wojszarów miał jednego syna - Jana (1909-1981), absolwenta Wydziału Prawno-Ekonomicznego Uniwersytetu Poznańskiego, wieloletniego pracownika Polskiego Radia, w czasie II wojny światowej rotmistrza 24. Pułku Ułanów w I Dywizji Pancernej gen. Stanisława Maczka (brał udział w walkach na terenie Polski w 1939 r. oraz Belgii, Holandii i Niemiec w 1944 r. i 1945 r.)

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Władysław Przanowski pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 194); grób ozdabia tablica metalowa wykonana przez słuchaczy Państwowego Instytutu Robót Ręcznych.

W Warszawie na Woli nazwano ulicę imieniem Władysława Przanowskiego; na ścianie budynku Państwowego Instytutu Robót Ręcznych przy Górczewskiej 8 znajduje się tablica upamiętniająca Władysława Przanowskiego.

Źródła

Ambroziewicz Wiktor, Władysław Przanowski i jego dzieło, Warszawa, 1964;

Choińska Eugenia, Z dziejów oświaty w Polsce: Państwowy Instytut Robót Ręcznych (1923-1950), Warszawa, 1998;

Polski słownik biograficzny.

Przypisy

jokerka1: tablica pamiątkowa na budynku przy ul. Górczewskiej 8. Gazeta.pl FotoForum, 2008-03-31. [dostęp 2010-10-05].