Włoska Afryka Wschodnia - Polski Serwis Naukowy

Współczesne państwa na terytorium Włoskiej Afryki Wschodniej i Dżibuti (dawniej Somali Francuskie)

Włoska Afryka Wschodnia (wł: Africa Orientale Italiana, AOI) – krótkotrwałe włoskie posiadłości w Afryce składające się z Etiopii, zajętej po wojnie abisyńskiej oraz z Somali Włoskiego i Erytrei. Niekiedy Libia (inna włoska kolonia) była uważana za część włoskiej Afryki Wschodniej, co jest bardzo mylące i niestosowne.

Kolaboracja (łac. ko - przedrostek oznaczający "razem, wspólnie" + łac. laborare - "pracować") - współpraca z nieprzyjacielem, okupantem; kolaborant, kolaboracjonista - współpracujący z wrogiem, zaborcą.

Guglielmo Ciro Nasi (ur. 21 lutego 1879 w Civitavecchii, zm. 21 września 1971 w Modenie), włoski polityk i generał walczący w kampanii wschodnioafrykańskiej podczas II wojny światowej.

Włoska okupacja

Była podzielona na sześć prowincji. Władzom kolonialnym w zarządzaniu terytorium pomagali oddani kolaboranci z Sejumem Mangascią na czele. Władze kolonii przyczyniły się do rozwoju infrastruktury, zwłaszcza drogowej państwa. Rozpoczęto budowę tzw. "Autostrady Transafrykańskiej", którą przerwano z powodu klęski Włoch w wojnie w Afryce. Zbudowane podczas włoskiej okupacji szosy, do dziś stanowią większość utwardzonych, asfaltowych dróg w Etiopii. Przy inwestycjach w infrastrukturę, włoska armia, podobnie jak to robili Japończycy w Chinach w latach 1937-1945, oraz Niemcy w trakcie okupacji Polski, dokonywała licznych zbrodni wojennych. Podczas trwającej 5 lat okupacji, Włosi zamordowali milion Etiopczyków. 800 tys. z nich stanowili cywile, pozostałymi byli żołnierze wzięci do niewoli podczas drugiej wojny włosko-abisyńskiej. Palono i równano z ziemią całe wioski. Dochodziło do licznych gwałtów, również na małych dziewczynkach. A także, sadystycznych okaleczeń mężczyzn z pacyfikowanych wiosek. Podobnie jak Japończycy i Niemcy, również Włosi dokumentowali swoje zbrodnie na zdjęciach i taśmach filmowych, które można do dziś oglądać w prywatnych zbiorach. Owa kwestia budzi wielkie emocje w Etiopii, gdyż sprawcy tych zbrodni pozostają do dziś bezkarni. Oprócz straty potencjału ludzkiego, Etiopia traciła również, dobytek dziedzictwa narodowego. W 1937 roku, na polecenie Mussoliniego Włosi zrabowali z Aksum 24 metrowy obelisk. Byli tak zdeterminowani, że aby łatwiej i szybciej go wywieźć, przełupali go na trzy części. Wkrótce stanął jako trofeum w samym centrum włoskiej stolicy. W tym samym czasie, włoscy projektanci, również z polecenia "Duce", rozpoczęli przeprojektowywanie i przebudowę Addis Abebdy na włoski wzór architektoniczny. Tak jak uczyniono to z Asmarą. W celu budowy "Afrykańskiego Rzymu", przy użyciu wojska wysiedlono całe osiedla, które następnie burzono. Proceder ten, przerwała dopiero brytyjska inwazja w 1941.

Ras Sioum Mangascià Etiopski wojskowy i dostojnik (Ras) ur.?-zm.prawdopodobnie w 1941. Uznawany za największego zdrajcę w historii tego kraju. Jego data i miejsce urodzenia nie są znane. Po ukończeniu akademii wojskowej w stolicy wstąpił do armii cesarskiej. Przed włoskim atakiem na kraj z ramienia cesarza zarządzał obszarem nad rzeką Mareb przy granicy z Włoską Erytreą. Przypuszczalnie jeszcze przed wojną został przekupiony przez członków włoskiego wywiadu. Po ataku Włoch na Etiopię wraz z Kassą Hajle Darege współdowodził wojskami w bitwie pod Tembien w styczniu 1936. Mimo iż walki pod tym miastem był bardzo zacięte, Sejum zaskoczył w niej wykazując się wyjątkową niekompetencją w podejmowaniu decyzji z perspektywy późniejszych zdarzeń wielu dopatruje się w jego zachowaniu umyślnego i celowego działania. Gdy Włosi przełamali linię obronną ,odebrał dowodzenie Daregewiemu (który był kuzynem cesarza) i kilka minut po tym zdarzeniu wydał rozkaz natychmiastowego odwrotu. Przez co linia frontu przesunęła się o kilkanaście kilometrów na korzyść wojsk nieprzyjaciela. 5 maja 1936 stał na czele grupy dostojników, która witała wojska Pietra Badoglia tryumfalnie wkraczających do Addis Abeby. W późniejszym okresie nawiązał przyjazne stosunki z władzami kolonialnymi. W lutym 1937 udał się w podróż do Rzymu, gdzie wręczył Mussoliniemu akt według treści, którego Abisynia oddaje się dobrowolnie w ręce Włochów, jako ich kolonia. Po powrocie do wówczas już Włoskiej Afryki Wschodniej brał udział w zabójstwie Bartłomieja, głowy ortodoksyjnego kościoła etiopskiego, który nawoływał ludność do walki z najeźdźcami. Wstąpił również do abisyńskiego oddziału partii faszystowskiej, gdzie pełnił funkcję wiernego szpicla. Jego dalsze losy nie są znane, zaginął w 1941 tuż przed zdobyciem Addis Abeby przez Aliantów, prawdopodobnie został porwany, a następnie zamordowany przez etiopskich partyzantów.

Wojna włosko-abisyńska 1935-1936 (tzw. druga wojna włosko-abisyńska) – jeden z największych w historii konfliktów o podłożu kolonialnym. Był wynikiem włoskich dążeń do stworzenia jednolitej kolonii, obejmującej Abisynię i wcześniej już należące do Włochów – Erytreę i Somalię Włoską, opanowania źródeł Nilu Błękitnego i licznych, eksploatowanych dotychczas w minimalnym stopniu bogactw naturalnych oraz pomszczenia klęski doznanej podczas najazdu w 1896 roku pod Aduą.

Inwazja brytyjska w 1941

Dominium zostało utworzone w czerwcu 1936 roku, za rządów Benito Mussoliniego we Włoszech, po klęsce Etiopii w drugiej wojnie włosko-abisyńskiej. Rozpadło się wraz z końcem Kampanii Wschodnioafrykańskiej podczas II wojny światowej. Potencjalnie, na początku konfliktu Włoska Afryka Wschodnia stanowiła poważne zagrożenie wobec brytyjskich kolonii w Afryce. Podbój Sudanu i utworzenie połączenia do Cyrenajki otoczyłoby ważny dla Brytyjczyków obszar Egiptu i Kanału Sueskiego. Jednakże w 1940 roku, AOI było odizolowane od Włoch: żadne transporty morskie nie docierały - dostawy mogłyby przybywać jedynie z powietrza, ale w bardzo niewielkich ilościach.

Etiopia (Federalna Demokratyczna Republika Etiopii – w , ye-Ītyōṗṗyā Fēdēralāwī Dīmōkrāsīyāwī Rīpeblīk) – dawniej Abisynia – państwo położone we wschodniej Afryce. Od południa graniczy z Kenią, na zachodzie z Sudanem, na wschodzie z Dżibuti i Somalią, a na północnym wschodzie z Erytreą.

Aksum (Axum) – starożytne państwo założone w I wieku p.n.e. w północnej części dzisiejszej Etiopii i Erytrei, będące jej historyczną kolebką. Rozwijało się dzięki kontaktom handlowym między Półwyspem Arabskim i Afryką, np. z królestwem Meroe, z którego sprowadzało m.in. kość słoniową, kauczuk, przyprawy korzenne i dostarczało je na szlaki handlowe. Jego stolicą było Aksum. Z portu w Adulis przewożono towary do basenu Morza Śródziemnego, a także do Indii i na Cejlon. Okres świetności przeżywało w III-VI wieku - rozszerzyło swe granice w kierunku południowym i zachodnim i stało się jedną z potęg ówczesnego świata bliskowschodniego. W połowie IV wieku, w czasach panowania Ezany, Aksum przyjęło chrześcijaństwo za pośrednictwem kupców syryjskich. W tymże wieku podporządkowało sobie Kusz. O znaczeniu i bogactwie państwa świadczyła złota moneta bita przez Ezanę, początkowo ozdobiona nowiem i dwiema gwiazdami, następnie, po przyjęciu chrześcijaństwa, wyobrażeniem krzyża.

Na początku Kampanii Wschodnioafrykańskiej, włoskie oddziały wynosiły 91 tys. żołnierzy oraz około 200 tys. żołnierzy ojczystych. Mimo dużej liczebności rdzenne oddziały były niewyszkolone i słabo wyposażone. Dodatkowo, włoskie garnizony były rozproszone z powodu kiepskiej komunikacji i infrastruktury, co spowodowało ich nieruchomość, która pozwoliła Anglikom zniszczyć je etapami.

Termin Bitwa pod Amba Alagi odnosi się zarówno do bitwy stoczonej pomiędzy wojskami Abisynii i Włoch w roku 1895, jak i do bitwy pomiędzy wojskami brytyjskimi i sprzymierzonymi a wojskami włoskimi w roku 1941.

Gonder - miasto w północnej Etiopii, dawna stolica Cesarstwa Etiopii, a także stolica historycznej prowincji Begemder. Czwarte pod względem wielkości miasto kraju.

27 marca 1941 roku forteca Keren została zajęta przez brytyjskie oddziały po zaciekłej obronie sił generała Orlando Lorenziniego. Po poddaniu się Massawy 8 kwietnia, Włosi utracili Erytreę. Wojna okazała się przegrana w maju 1941, kiedy ostatnia twierdza Amba Alagi pod władaniem wicekróla Amedeo d'Aosta została zdobyta przez Sprzymierzonych. Wojna przedłużyła się do 28 listopada, kiedy generał Guglielmo Nasi i jego obrońcy z Gonderu się poddali.

Libia (ليبيا, Libija), oficjalnie Wielka Arabska Libijska Dżamahirijja Ludowo-Socjalistyczna (الجماهيرية العربية الليبية الشعبية الإشتراكية العظمى, Al-Jamāhīriyyah al-`Arabiyyah al-Lībiyyah aš-Šabiyyah al-Ištirākiyyah al-`Udhmā) – państwo położone w Afryce Północnej, nad zatoką Wielka Syrta (Morze Śródziemne).

Dżibuti (fr. Djibouti, arab. جيبوتي), Republika Dżibuti (fr. République de Djibouti, arab. جمهورية جيبوتي) – państwo we wschodniej Afryce, nad Zatoką Adeńską i cieśniną Bab al-Mandab. Graniczy z Somalią (a dokładniej z Somalilandem), Etiopią i Erytreą.