W pustyni i w puszczy - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy powieści W pustyni i w puszczy. Zapoznaj się również z: inne znaczenia " W pustyni i w puszczy".

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z W pustyni i w puszczy

Zobacz w Wikiźródłach tekst
W pustyni i w puszczy

W pustyni i w puszczy – powieść dla młodzieży z 1912 autorstwa Henryka Sienkiewicza. Książka opowiada o przygodach Stasia Tarkowskiego i Nel Rawlison w Afryce.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
Tomasz Mędrzak (ur. 18 grudnia 1954 w Łodzi), polski aktor teatralny i telewizyjny, znany z roli Stasia Tarkowskiego w pierwszej ekranizacji W pustyni i w puszczy. Zajmuje się również reżyserią.

Powieść była pierwotnie wydana w odcinkach w latach 1910-1911 w "Kurierze Warszawskim" i, z minimalnym opóźnieniem w stosunku do "Kuriera", także w "Dzienniku Poznańskim", "Słowie Polskim" i "Dzienniku Chicagowskim" w USA. Wydanie książkowe miało miejsce w 1911 w Warszawie. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Ossolineum we Wrocławiu.

Malaria, zimnica (łac. malaria, plasmodiosis, dawna nazwa febra z łac. febris = gorączka, także paludyzm) – ostra lub przewlekła tropikalna choroba pasożytnicza, której różne postacie wywoływane są przez jeden lub więcej z czterech gatunków jednokomórkowego pierwotniaka z rodzaju Plasmodium rotium
Gavin Hood (ur. 12 maja 1963 w Johannesburgu) – reżyser ekranizacji powieści W pustyni i w puszczy z roku 2001. Stworzył też scenariusz do tego filmu.

Opis fabuły

Akcja powieści zaczyna się w roku 1884 w Port Said rozmową 14-letniego Polaka Stanisława Tarkowskiego i jego towarzyszki, 8-letniej Angielki Nelly Rawlison. Rozmawiają oni o aresztowaniu żony sudańskiego dozorcy Smaina – Fatmy i jej dzieci przez Anglików. Rząd chce w ten sposób zmusić Smaina i przywódcę Sudanu – Mahdiego do oddania niewolników w zamian za Fatmę i jej dzieci, nie robiąc jej jednak krzywdy. Fatma jest pod opieką ojców dzieci – wdowców. Tymczasem zbliża się Wigilia. Staś dostaje na święta wymarzony sztucer, a Nel olbrzymiego psa – mastifa, któremu nadaje imię Saba, co po arabsku znaczy lew.

Nil () w środkowej i północno-wschodniej Afryce, przecinająca wszystkie strefy klimatyczne kontynentu. Płynie na obydwu półkulach; źródło znajduje się na 2°16′55.92″S, 29°19′52.32″E, a ujście na 31°N. Licząca prawie 3 mln km² powierzchnia dorzecza, na kontynencie afrykańskim ustępuje jedynie dorzeczu rzeki Kongo.
Zakład Narodowy im. Ossolińskich – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum im. Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

Tymczasem Fatma namawia jednego ze służących pana Tarkowskiego i Rawlisona – Chamisa, by razem ze swoimi kuzynami – Gebhrem i Idrysem uprowadził Stasia i Nel, którzy mają posłużyć za "okup" dla Anglików za nią samą i jej dzieci. Wkrótce Chamis pod błahym pretekstem zabiera dzieci, po czym wraz z Gebhrem, Idrysem i dwoma nieznanymi z imienia beduinami uprowadza je w pustynię. Zamierzają je zabrać do Omdurmanu do Smaina. W czasie wędrówki karawanę dogania Saba, którego Arabowie z początku chcą zabić, ale Chamis odwodzi ich od tego.

Nelly Rawlison – pierwoszoplanowa bohaterka powieści W pustyni i w puszczy Henryka Sienkiewicza. Ośmioletnia córka angielskiego inżyniera, pracującego przy budowie Kanału Sueskiego. Towarzyszka przygód Stasia Tarkowskiego, z którym pod koniec książki (po 10 latach) wzięła ślub.
Polsat – pierwsza ogólnopolska telewizja komercyjna. Rozpoczęła nadawanie 5 grudnia 1992 r. o godzinie 16.30. Dziś jest to główny kanał, który wchodzi w skład 12 kanałów Zygmunta Solorza-Żaka – 2 ogólnych (Polsat, Polsat HD – oba jednak z tą samą ramówką) 4 sportowych (Polsat Sport, Polsat Sport HD, Polsat Sport Extra, Polsat Futbol), 2 rozrywkowych (Polsat Cafe, Polsat Play), informacyjnego (Polsat News), filmowego (Polsat Film), biznesowego (TV Biznes), polonijnego (Polsat 2) i dziecięcego (Polsat JimJam). Telewizja jest związana też z takimi stacjami jak Czwórka, Superstacja czy Radio PiN. Prócz tego w ofercie znajduje się jeszcze telewizja satelitarna, Rodzinna Telefonia Komórkowa oraz od lutego 2010 roku Internet – wszystko to w istniejącym od 1999 roku Cyfrowym Polsacie. Do grupy kapitałowej Polsatu należy również: Biuro Reklamy Telewizji Polsat PM Sp. z o.o., Fundacja POLSAT Dzieciom, OFE Polsat, eMarket, Teleaudio Sp. z o.o., Invest Bank, TUnŻ "POLISA-ŻYCIE" S.A.

Rozpoczyna się długa, żmudna wędrówka przez pustynię. Dzieci wielokrotnie doznają okrucieństwa Gebhra, który kilkakrotnie bije Stasia i chce zabić ich oboje. Najlepszy dla dzieci jest Idrys, skrycie podziwiający odwagę Stasia; dba on, by dzieci dotarły do Smaina całe i zdrowe. Podczas wędrówki karawana musi przeżyć m.in. burzę piaskową. Pewnego ranka Staś, korzystając z tego, że Arabowie śpią, usiłuje zabić wielbłądy za pomocą swego sztucera, by uniemożliwić dalszą wędrówkę, ale w spisku przeszkadza Saba, który nie wiedząc, co się dzieje, zaczyna szczekać i budzi Arabów.

Kurier Warszawski – polski dziennik związany z Stronnictwem Chrześcijańsko-Narodowym, wydawany w nakładzie 50 tysięcy egzemplarzy, popularny wśród urzędników państwowych i warstwy inteligenckiej stolicy.
Afryka – drugi pod względem wielkości kontynent na Ziemi, ma 30,3 mln km² powierzchni, czyli ponad 20,3% ogólnej powierzchni lądowej naszego globu. Przechodzi przez niego południk 0°, obydwa zwrotniki i równik.

W końcu docierają do Omdurmanu, gdzie dzieci i Arabowie uczestniczą w modłach publicznych i są świadkami czci, jaką lud sudański darzy Mahdiego. Na miejscu okazuje się jednak, że w Omdurmanie nie ma Smaina i konieczna jest dalsza podróż. Najpierw jednak z dziećmi chce się widzieć Mahdi. Dzieci spotykają Greka Kaliopuli, który radzi im, aby przyjęli islam. Staś nie zgadza się jednak.

Chinina C20H24N2O2 – organiczny związek chemiczny, alkaloid o gorzkim smaku, znajdujący się w korze drzewa chinowego rosnącego w Ameryce Południowej w Andach. Chinina była pierwszym skutecznym lekiem przeciw malarii. Obecnie została zastąpiona środkami o mniejszych działaniach ubocznych i stosuje się ją zazwyczaj, gdy występuje oporność na chlorochinę. Ponadto chinina posiada własności przeciwgorączkowe, przeciwzapalne i przeciwbólowe. Jest też wykorzystywana do nadawania specyficznego smaku napojowi gazowanemu – tonikowi.
Kali – jedna z drugoplanowych postaci powieści W pustyni i w puszczy Henryka Sienkiewicza. Jest to Afrykańczyk z plemienia Wa-Hima, uratowany i uwolniony z rąk mahometan przez Stasia; towarzyszył chłopcu, małej ośmioletniej Nel i murzynce Mei, aż do spotkania się z kapitanem Glenem i dr Clarym. Staś w trakcie podróży próbował wykształcić europejski sposób myślenia u Kalego, co owocowało wieloma zabawnymi sytuacjami. Kali był bardzo przesądny i wierzył, że każda zła sytuacja jest spowodowana tym że "złe Mzimu" się zdenerwowało. Był wierny, oddany i posłuszny Stasiowi i wierzył we wszystkie jego słowa.

Karawana zwiększa się o jedną osobę. Chory Idrys zostaje w Omdurmanie, ale za to towarzyszą im dwaj murzyńscy niewolnicy – Mea i Kali, którego Gebhr bez przerwy bije korbaczem. Dinah umiera. Wkrótce karawana dociera do Afryki Południowej i spotyka lwa. Gebhr i Chamis każą Stasiowi go zastrzelić. Zaraz potem chłopiec zabija Gebhra, Chamisa i obu beduinów. Staś, Nel, Kali, Mea i Saba są wolni, ale zagubieni w czeluściach Afryki.

W pustyni i w puszczy - polski film fabularny w reżyserii Władysława Ślesickiego, wyprodukowany w roku 1973. Jest ekranizacją (opartą na motywach) powieści Henryka Sienkiewicza o tym samym tytule.
Lampart (pantera, leopard, rysiec) (Panthera pardus) – ssak z rodziny kotowatych. Czwarty pod względem wielkości kot świata (po tygrysie, lwie i jaguarze), na wolności żyje ich około 100 tysięcy więc jeszcze dość liczny w swoim naturalnym środowisku.

Wkrótce okazuje się, że Kali jest dziedzicem tronu w państwie Wa-Himów. Postanawiają więc tam wyruszyć. Pewnej nocy na ich obozowisko napadają lwy. Bohaterom udaje się ukryć na drzewie, a Sabie w krzakach, ale wygłodniałe koty zabijają konie. Podróżnicy docierają do starego wąwozu zablokowanego głazem. Napotykają w nim rannego słonia, którego Staś i Kali chcą zabić i zjeść, ale Nel nie pozwala im na to i zamierza zwierzę oswoić. Nadają mu imię King (Król).

W pustyni i w puszczy – polski film fabularny w reżyserii Gavina Hooda, wyprodukowany w roku 2001. Jest ekranizacją powieści Henryka Sienkiewicza o tym samym tytule. Okres zdjęciowy trwał od 31 lipca do 23 października 2000. Na początku reżyserem filmu miał być Maciej Dutkiewicz, jednak musiał zrezygnować z powodu choroby.
W pustyni i w puszczy - polski sześcioodcinkowy miniserial w reżyserii Władysława Ślesickiego, wyprodukowany w roku 1974, z materiałów powstałych w trakcie kręcenia filmu o tym samym tytule z 1973 roku.

Nel choruje na febrę. Zrozpaczeni Staś, Kali i Mea szukają pomocy. Staś napotyka nieoczekiwaną pomoc w osobie szwajcarskiego podróżnika Lindego, który kilka dni wcześniej został śmiertelnie ranny w wyniku spotkania z dzikiem i pozostało mu niewiele życia. Ma jednak chininę – lekarstwo na febrę. Wkrótce Linde umiera, a Staś przygarnia jego 12-letniego murzyńskiego służącego Nasibu i dzięki chininie od Lindego udaje mu się wyleczyć Nel. Za pomocą ładunków wybuchowych uwalnia dobrze już oswojonego Kinga.

Beduini (arab. بدوي badawi) — (pierwotnie) koczownicze lub półkoczownicze plemiona krajów arabskich, Afryki Północnej i Bliskiego Wschodu. Nazwa została wprowadzona przez Arabów, aby odróżnić arabską ludność miejską — hadari i wiejską — fellahowie. Są sunnitami, choć w ich wierzeniach daje się zauważyć pierwiastki pogańskie jak kult sił przyrody.
W pustyni i w puszczy – polski miniserial telewizyjny w reżyserii Gavina Hooda, wyprodukowany w roku 2001. Jest ekranizacją powieści Henryka Sienkiewicza o tym samym tytule.

5-osobowa karawana razem z Sabą i Kingiem przenosi się na górę (niewielki płaskowyż), gdzie spędzają pewien czas. Podczas tego czasu Staś uczy Kalego strzelać. Wtedy też ujawnia się przydatność Kinga. Pewnego dnia Nasibu atakuje wściekły goryl. Na ratunek rusza Saba, ale jest za mały; dopiero King zabija goryla.

Henryk Adam Aleksander Pius Sienkiewicz herbu Oszyk, pseudonim Litwos (ur. 5 maja 1846 w Woli Okrzejskiej, zm. 15 listopada 1916 w Vevey) – polski nowelista, powieściopisarz i publicysta; laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1905) za całokształt twórczości, jeden z najpopularniejszych pisarzy polskich przełomu XIX i XX wieku.
Boże Narodzenie, Uroczystość Narodzenia Pańskiego – w tradycji chrześcijańskiej to święto upamiętniające narodziny Jezusa Chrystusa. Jest to liturgiczne święto stałe, przypadające na 25 grudnia (wg kalendarza gregoriańskiego). Boże Narodzenie poprzedzone jest okresem trzytygodniowego oczekiwania (dokładnie czterech niedziel), zwanego adwentem.

Następnie nasi bohaterowie po tysięcznych trudach docierają do wioski Wa-Himów. Plemię, widząc Stasia ujeżdżającego olbrzymiego słonia, natychmiast oddaje mu cześć. Wkrótce Kali zostaje królem i zaczyna nauczać swój lud chrześcijaństwa, tak jak nakazał mu Staś. Nieufni pozostają jedynie dwaj szamani – M'Kunje i M'Pua. Autorytet Stasia gwałtownie zwiększa się, gdy pewnego dnia ratuje Nel i zabija wiecznie nękającego wioskę lamparta.

Fundacja Nowoczesna Polska – polska fundacja, której celem jest pomoc polskim dzieciom w zrozumieniu i wykorzystywaniu technologii informatycznych, zwłaszcza w procesie edukacji.
Jeanie Thomas Gould Lincoln, w Polsce, zapisywana jako Joan Gould, a wcześniej - Joanna Gould, urodzona w 1846 roku, zmarła w 1921. Amerykańska autorka literatury popularnej, adresowanej głównie do kobiet i młodych dziewcząt. W książkach jej, barwnie jest nakreślone tło historyczne.

Wkrótce Wa-Himowie zostają najechani przez odwiecznych wrogów – plemię Samburów. Po wygranej wojnie Kali chce ich zabić (a zwłaszcza ich wodza – swojego rówieśnika – Faru). Staś namawia jednak oba plemiona, aby żyły w zgodzie. Oba przyjmują też chrześcijaństwo.

Staś, Nel i Saba ruszają w stronę posiadłości brytyjskich nad Oceanem Indyjskim eskortowani przez Kinga i część Wa-Himów, w tym Kalego. Kali zabiera też M'Kunje i M'Puę, aby ci nie podburzyli ludu przeciw niemu. Kończy się to tragicznie: pewnej nocy czarownicy kradną wszystkie zapasy wody, a napotykany lew lub lampart, zabija ich obu i wypija całą wodę. Wykończeni podróżnicy napotykają angielski patrol pod wodzą znanego im kapitana Glena i doktora Clarego. Od Glena i Clarego dzieci dowiadują się, że Mahdi zmarł na serce. Kali wraca do swojego kraju i zostaje królem Wa-Himów. King zostaje umieszczony w ogrodzie zoologicznym, a dzieci wracają do ojców.

Bohaterowie

Bohaterowie główni:

Stanisław Tarkowski – czternastoletni Polak.

Nel Rawlison – ośmioletnia Angielka, córka jednego z inżynierów zatrudnionych przy budowie Kanału Sueskiego.

Bohaterowie drugoplanowi:

Kali – murzyński służący i towarzysz dzieci, przywódca Wa-Himów (przypuszczalnie Szylluka)

Mea – murzyńska służąca, pochodząca z plemienia Dinka. Miała długie nogi, była smukła i szczupła. Została ofiarowana Nel po śmierci Dinah, kiedy dziewczynce zabrakło piastunki. Wychowywała się nad brzegiem Nilu. Była bardzo przywiązana do Nel i zakochała się w Kalim. Chciała umrzeć razem z nim, kiedy razem w czasie ostatniego etapu konali z pragnienia na pustyni.

Chamis – uczestniczył w porwaniu Stasia i Nel. Przedtem był służącym ojców Nel i Stasia. Za jego pośrednictwem porwane zostały dzieci. Przy porwaniu nie okazywał żadnych uczuć w stosunku do dzieci, dlatego Staś zabił go bez skrupułów. W ekranizacjach książki jego postać została wybielona: ma opory przy porwaniu i dobrze traktuje dzieci, a ginie od noża Gebhra, ratując Nel.

Idrys – jeden z Beduinów, służący Mahdiemu,

Gebhr – groźny towarzysz i brat Idrysa; nie był tak miły dla dzieci, jak Idrys, który zawsze mówił, żeby nie czynić im niczego złego.

Bohaterowie epizodyczni:

Pani Olivier – nauczycielka Nel, ukąszona przez skorpiona,

Henryk Linde – umierający Szwajcar z Zurychu, którego Staś Tarkowski spotkał w dżungli. Linde dał Stasiowi chininę dla chorej Nel. Linde opiekował się małym Nasibu, którego po śmierci oddał w opiekę Stasiowi. Dał Stasiowi herbatę, jedzenie, naboje i inne potrzebne w dalszej podróży rzeczy i zwierzęta (konie i wielbłądy oraz kury),

Nasibu – murzyński służący Lindego, po śmierci swego pana ruszył w dalszą podróż z dziećmi. Pozostał w jednej z wiosek górskich,

Mahdi – przywódca powstania sudańskiego,

Smain – mąż Fatmy, krewnej Mahdiego,

Doktor Clary – krewny Nel. Jego siostra jest żoną stryjka Nelly,

Kapitan Glen – kapitan, współpracuje z Clarym, spotkał Stasia i Nel w pociągu,

Dinah – opiekunka Nel,

Władysław Tarkowski – ojciec Stasia, inżynier, wdowiec,

George Rawlison – ojciec Nel, inżynier, wdowiec,

Fatma – kazała porwać Stasia i Nel i wymienić je za siebie i swoje własne dzieci,

Hatim,

Kalif Abdullahi,

Kalif Szeryf,

Ali-uled-Helu,

Nur-el-Tadhil,

Seki-Tamala,

Grek Kaliopuli – Grek, pracownik Mahdiego, pomógł Stasiowi,

Emir pasza,

Nabura pasza,

Beduin Abu-Anga,

Faru – wódz Samburów, rówieśnik Kalego,

M'Kunje i M'Pua – szamani Wa-hima,

M'Rua- przywódca wioski odwiedzonej przez bohaterów.

Zwierzęta:

King – słoń uratowany przez Stasia i Nel, King w języku angielskim oznacza "król",

Saba – pies rasy mastif, towarzyszący dzieciom; Saba w języku arabskim oznacza "lew".

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)