Wały Hetmańskie - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°50′29.34″N 24°01′40.56″E / 49.8414833, 24.0279333

Ten artykuł dotyczy ulicy we Lwowie. Zapoznaj się również z: Wały Hetmańskie - szczyt na Spitsbergenie.

Lwów, Wały Hetmańskie (ul. Karola Ludwika), ok. 1900

Lwów, Wały Hetmańskie, ok. 1905

Wały Hetmańskie to dawna nazwa jednej z głównych promenad Lwowa, obecnie nazywającej się Prospektem Wolności (Проспект Свободи), przebiegającej od Placu Mariackiego (obecnie Placu Mickiewicza) do Teatru Wielkiego. Składały się one z dwóch ulic: Hetmańskiej (od wschodu) i Legionów (od zachodu; przed 1925 ulica ta nosiła nazwę Karola Ludwika), rozdzielonych pasem zieleni - klombów, ozdobnych krzewów i drzew.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Austrię (a właściwie Imperium Habsburgów) i Rosję.

W ich miejscu znajdowały się do końca XVIII wieku wały obronne miasta, splantowane po pierwszym rozbiorze Polski i zagarnięciu Lwowa przez wojska austriackie.

Nazwa ulicy Hetmańskiej i Wałów Hetmańskich pochodziła od umieszczonego tam w końcu XVII wieku pomnika hetmana wielkiego koronnego Stanisława Jabłonowskiego, znakomitego dowódcy, obrońcy Lwowa przed Tatarami w 1695. Pomnik ten został zniszczony przez Sowietów po II wojnie światowej.

Pomnik króla Jana III Sobieskiego został ufundowany przez miasto Lwów i odsłonięty 20 listopada 1898 r. Jest dziełem lwowskiego rzeźbiarza Tadeusza Barącza, odlanym w brązie w wiedeńskiej firmie Artura Kruppa. Podstawę pomnika wykonała pracownia rzeźbiarska Juliana Markowskiego ze Lwowa.

Galicyjska Kasa Oszczędności we Lwowie – spółdzielnia oszczędnościowo-kredytowa założona w 1844 we Lwowie, w 1938 przekształcona w Centralną Małopolską Kasę Oszczędności we Lwowie; kredytowała m.in. górnictwo ropy naftowej i przedsięwzięcia przemysłowe, dotowała polskie instytucje społeczne i kulturalne w Małopolsce Wschodniej.

Przy Wałach Hetmańskich w latach 1898-1945 stał również pomnik króla Jana III Sobieskiego dłuta Tadeusza Barącza, ekspatriowany po wojnie ze Lwowa, który przemieszkał wiele lat w Wilanowie, zaś od 1965 jest postawiony na Targu Drzewnym w Gdańsku.

Przy Wałach Hetmańskich zbudowano w XIX w. szereg reprezentacyjnych gmachów: zaprojektowany przez Juliana Zachariewicza gmach Galicyjskiej Kasy Oszczędności (na rogu ulic Legionów i Jagiellońskiej), Teatr Wielki, Muzeum Przemysłu Artystycznego, sklepy, hotele, kawiarnie (Wiedeńska, De la Paix) i kina (Palace, Casino).

Wały Hetmańskie (norw. Waly Hetmanskiefjellet) - góra na południowym Spitsbergenie, między lodowcem Nathorstbreen a Lodowcem Zawadzkiego. Wysokość bezwzględna wynosi 715 m n.p.m. Nazwę nadała polska ekspedycja naukowa z 1934 roku na pamiątkę ulicy Wały Hetmańskie w polskim wówczas Lwowie.

Wilanów (łac. Villa Nova) – dzielnica Warszawy położona w południowej części miasta, wzdłuż zachodniego brzegu Wisły. Południowa granica Wilanowa stanowi granicę Warszawy. Do 1951 roku miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Wilanów. W latach 1994-2002 Wilanów był samodzielną gminą.

Wały Hetmańskie i ulica Akademicka stanowiły do 1939 tzw. lwowskie Corso - miejsce powolnych, ceremonialnych przechadzek najbardziej liczących się w hierarchii społecznej mieszkańców Lwowa.

Pod promenadą oddzielającą Wały Hetmańskie i ulicę Legionów, w podziemnym, zabudowanym w końcu XIX w. kanale, płynie rzeka Pełtew.

Oprócz Wałów Hetmańskich istniały we Lwowie Wały Gubernatorskie (przy których znajdował się m.in. gmach Namiestnictwa), ciągnące się na wschód od Rynku, w kierunku Wysokiego Zamku.

Gdańsk, (, , jid. דאַנץ – danc) – miasto portowe w Polsce nad Morzem Bałtyckim, położone u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej.

Stanisław Jan Jabłonowski herbu Prus III (ur. 3 kwietnia 1634 w Łuczy koło Jabłonowa, zm. 3 kwietnia 1702 we Lwowie) – hetman wielki koronny od 1683, hetman polny koronny od 1676, kasztelan krakowski od 1692, wojewoda ruski od 1664, oboźny wielki koronny od 1661, strażnik wielki koronny od 1660, wybitny polski dowódca.

Przypisy

Plan Król. Stoł. Miasta Lwowa wydany nakładem Księgarni H. Altenberga we Lwowie, Lwów 1907
Plan Lwowa z 1925 reprodukowany w Nasz ukochany Lwów na dawnej karcie pocztowej 1896-1939, ADAN 2000, str. 95. ISBN 83-908136-9-6

Linki zewnętrzne

Witold Szolginia Tamten Lwów