Grób Stanisława i Wacława Gajewskich na Cmentarzu Powązkowskim

Wacław Gajewski (ur. 1911 w Krakowie, zm. 12 grudnia 1997 w Warszawie) – polski genetyk, członek PAU i PAN, jeden z najważniejszych twórców polskiej genetyki po okresie łysenkizmu, autor pierwszych polskich podręczników genetyki. Jako jeden z niewielu polskich naukowców, w okresie stalinizmu nie przystał na prowadzenie zajęć naukowych według oficjalnej, partyjnej linii.

Życiorys

Pierwsza opublikowana praca Wacława Gajewskiego ukazała się w 1932 roku i nosiła tytuł "Szczątki flory pierwotnej w jarze Dniestru". Wkrótce Gajewski zajął się cytogenetyką roślin i genetyką molekularną.

Po wojnie, w 1949 klasyczna genetyka miała ustąpić miejsca łysenkizmowi – "nowej biologii" obowiązującej w okresie stalinowskim w Związku Radzieckim i krajach bloku komunistycznego. Propagatorami łysenkizmu w Polsce byli wówczas tacy naukowcy jak Włodzimierz Michajłowicz, Kazimierz Petrusewicz czy rektor UJ, Teodor Marchlewski. Gajewski należał do nielicznego grona polskich biologów, którzy odmówili wykładania łysenkizmu. W związku z tym nie mógł prowadzić zajęć ze studentami, pozwolono mu jednak na pracę w Ogrodzie Botanicznym.

W 1956 rozpoczął pracę wykładowcy na Uniwersytecie Warszawskim, a jego wykłady przez wiele lat cieszyły się olbrzymią popularnością. W 1957 pod jego kierownictwem powstał Zakład Genetyki na Wydziale Biologii i Nauk o Ziemi Uniwersytetu Warszawskiego oraz Zakład Genetyki Ogólnej PAN, który później wszedł w skład Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN (IBB). W latach 1967-1981 był dyrektorem IBB.

W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych Gajewski był związany z opozycją. W roku 1978 był założycielem i sygnatariuszem deklaracji utworzenia Towarzystwa Kursów Naukowych, a później także jego wykładowcą. W grudniu 1981 wraz ze swoim przyjacielem Władysławem Kunickim-Goldfingerem należał do dwóch członków PAN, których nakazano internować. Przypadkiem udało mu się jednak uniknąć aresztowania aż do momentu, w którym cofnięto nakaz za wstawiennictwem PAN. Podczas stanu wojennego prowadził działalność podziemną, m.in. jako kurier przenoszący pieniądze przeznaczone przez Piotra Słonimskiego na stypendia dla naukowców, którzy w wyniku stanu wojennego utracili pracę.