Wacław Szybalski - Polski Serwis Naukowy

Prof. Wacław Szybalski (pierwszy z lewej) w towarzystwie Jamesa D. Watsona i jego żony podczas uroczystości odsłonięcia tablicy pamiątkowej profesorów lwowskich zamordowanych przez hitlerowców w 1941 r. w IBB PAN w Warszawie, 24 czerwca 2008

Wacław Szybalski (ur. 9 września 1921 we Lwowie) – polski naukowiec, biotechnolog i genetyk, profesor onkologii w University of Wisconsin–Madison

Państwowe Techniczne Kursy Zawodowe (niem. Staatliche Technische Fachkurse Lemberg) - rodzaj wyższych kursów zawodowych, 4-letnich, bez prawa nadawania dyplomów ukończenia wyższych studiów i stopni naukowych, prowadzonych na Politechnice Lwowskiej w okresie okupacji niemieckiej, od marca 1942 do maja 1944.

Ernest Aleksander Sym (ur. 14 czerwca 1893 w Niepołomicach k. Krakowa, zm. 25 sierpnia 1950 w Warszawie) – polski biochemik, enzymolog. Badał mechanizm reakcji enzymatycznych katalizowanych przez lipazy.

Urodził się w rodzinie inteligenckiej polskiej szlachty (herb Prus I). Jego rodzice przyjaźnili się z wieloma wybitnymi przedstawicielami lwowskiej inteligencji, m.in. z prof. Janem Czekanowskim (ojcem polskiej antropologii) i z prof. Rudolfem Weiglem (wybitnym bakteriologiem). W 1939 ukończył VIII Gimnazjum im. Kazimierza Wielkiego, po czym – już w warunkach okupacji sowieckiej podjął studia na Wydziale Chemicznym Politechniki Lwowskiej (w czasie okupacji hitlerowskiej Lwowa funkcjonowała ona pod szyldem Technische Fachkurse), gdzie zafascynowany był wykładami prof. Adolfa Joszta (wybitnego znawcy procesów fermentacji).

Uniwersytet Gdański (w skrócie UG) – uczelnia wyższa z siedzibą rektora w Gdańsku, powstała 20 marca 1970, na mocy decyzji Rady Ministrów, z połączenia Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Sopocie (założonej w 1945 jako Wyższa Szkoła Handlu Morskiego) i Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Gdańsku (założonej w 1946).

Rudolf Stefan Jan Weigl (ur. 2 września 1883 w Přerowie na Morawach, zm. 11 sierpnia 1957 w Zakopanem) – polski biolog, wynalazca pierwszej w świecie skutecznej szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu, prekursor zastosowania owadów, głównie wszy odzieżowej jako zwierzęcia laboratoryjnego do hodowli zarazka tyfusu.

W czasie okupacji niemieckiej (1941-44) pracował także w Instytucie Badań Nad Tyfusem Plamistym i Wirusami prof. Rudolfa Weigla jako kierownik grupy karmicieli – w jego grupie karmicielami wszy byli profesorowie lwowskich uczelni, m.in. matematycy: Stefan Banach, Jerzy Albrycht, Feliks Barański, Bronisław Knaster, Władysław Orlicz, i inni naukowcy: Tadeusz Baranowski (biochemik), Ludwik Fleck (bakteriolog), Seweryn Krzemieniewski i jego żona Helena (oboje bakteriolodzy) oraz Stanisław Kulczyński (botanik i rektor UJK), Stefan Krukowski (archeolog).

Ludwik Fleck (ur. 11 lipca 1896 we Lwowie, zm. 5 czerwca 1961 w Ness-Ziona w Izraelu) – mikrobiolog polski, następnie (w latach 1956-1961) izraelski, specjalista z dziedziny bakteriologii, immunologii i hematologii. Był także autorem wielu cenionych prac filozoficznych.

Enzymy – wielkocząsteczkowe, w większości białkowe [uwaga 1] katalizatory przyspieszające specyficzne reakcje chemiczne poprzez obniżenie ich energii aktywacji [1].

W maju 1944 wyjechał ze Lwowa do Końskich. Bezpośrednio po zakończeniu wojny przyjechał do Gdańska. Pracował równocześnie na czterech posadach: na Politechnice Gdańskiej, w Urzędzie Wojewódzkim, w Inspektoracie Standaryzacji i w Izbie Przemysłowo-Handlowej. Nostryfikował dyplom inżyniera na Politechnice Śląskiej i dysponując wykształceniem biotechnologicznym zdobytym we Lwowie, zorganizował Katedrę Technologii Środków Spożywczych Politechniki Gdańskiej. Tutaj też w 1949 otrzymał tytuł doktora nauk chemicznych. Promotorem był prof. Ernest Sym.

Wisconsin – stan na Środkowym Zachodzie Stanów Zjednoczonych. Wisconsin położone jest pomiędzy Jeziorem Górnym na północy i Jeziorem Michigan na wschodzie. Na zachodzie graniczy ze stanem Minnesota, na południowym zachodzie ze stanem Iowa, na południu z Illinois, a na północnym wschodzie z Michigan. Obszar całego stanu jest w większości nizinny i występują tu liczne jeziora polodowcowe.

Genom – materiał genetyczny zawarty w podstawowym (haploidalnym) zespole chromosomów. Termin mylony jest z genotypem, czyli całością informacji genetycznej zawartej w chromosomach organizmu.

W tym samym roku wyjechał do Kopenhagi, gdzie pracował nad genetyką drożdży u profesora Øjvind Winge w laboratorium Carlsberga w Kopenhadze. Następnie wyjechał do USA, gdzie pracował w Cold Spring Harbor Laboratory (1951-55), a potem w Instytucie Mikrobiologii Uniwersytetu w University of New Brunswick (praca w instytucie noblisty, profesora Waksmana).

Mapowanie – w informatyce przyporządkowanie jednych zasobów systemowych do drugich, często wirtualnych – zmiana przestrzeni adresowej (m.in. mapowanie plików, partycji, pamięci operacyjnej, portów I/O komputera, adresów IP, zasobów sieciowych).

Politechnika Gdańska – państwowa uczelnia wyższa o profilu technicznym w Gdańsku. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowana przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 4. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 779. pośród wszystkich typów uczelni..

W latach 1960-2003 był profesorem na Uniwersytecie Wisconsin w Madison.

Początkiem wielu odkryć prof. Szybalskiego było wprowadzanie przez niego szeregu oryginalnych technik badawczych. Miał udział w opracowaniu metod wirowania i rozdzielania kwasów nukleinowych w chlorku i siarczanie cezu, elektronowo-mikroskopowym badanie tzw. „heterodupleksów” w mapowaniu DNA oraz opracowaniu zasad wykrywania mutagenności związków chemicznych na bakteriach (zobacz test Amesa).

Instytut Badań nad Tyfusem Plamistym i Wirusami prof. Rudolfa Weigla – placówka naukowo-badawcza założona i prowadzona przez prof. Rudolfa Weigla, funkcjonująca we Lwowie w latach 1920–1944, początkowo (w latach 1920–1939) w ramach Zakładu Biologii Ogólnej Uniwersytetu Jana Kazimierza, później – w czasie obu okupacji Lwowa (sowieckiej i hitlerowskiej) znacznie rozbudowana w celu produkcji szczepionki przeciw tyfusowi plamistemu na potrzeby okupantów.

Order Odrodzenia Polski, Polonia Restituta - drugie najwyższe polskie państwowe odznaczenie cywilne, nadawane za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Ustanowione ustawą z 4 lutego 1921.

Wiele lat pracował nad mechanizmami chemicznej mutagenezy i jako pierwszy dostarczył bezpośrednich dowodów na przyczynowy związek między mutagenezą a karcinogenezą. Również jego laboratorium stworzyło podstawy mapowania transkrypcji w bakteriofagu lambda. Ostatnie lata pracy profesora to poszukiwanie metod do fizycznego mapowania genomu, modyfikacji enzymów restrykcyjnych, a szczególnie sekwencjonowania dużych genomów.

Politechnika Śląska – państwowa wyższa uczelnia techniczna w Gliwicach. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowanego przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 6. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 1122. pośród wszystkich typów uczelni.

Końskie to miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie koneckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Końskie. Położone jest na północnym skraju Wyżyny Kielecko-Sandomierskiej, wśród Lasów Koneckich. Ośrodek przemysłowy (przemysł metalurgiczny, wytwórnie płytek ceramicznych) i handlowy.

Profesor aktywnie uczestniczy w realizacji światowego projektu poznania ludzkiego genomu. Dorobek naukowy obejmuje ponad 360 publikacji z zakresu mikrobiologii, genetyki ogólnej, mutagenezy oraz biologii molekularnej.

Prof. Szybalski otrzymał cztery doktoraty honoris causa: na Uniwersytecie UMCS w Lublinie, Uniwersytecie Gdańskim, Akademii Medycznej w Gdańsku i na Politechnice Gdańskiej. Jest członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk, honorowym członkiem Włoskiego Towarzystwa Biologii Doświadczalnej i Polskiego Towarzystwa Mikrobiologicznego. Jest laureatem Medalu Hilldale Uniwersytetu Wisconsin, Złotego Medalu Grzegorza Mendla, przyznawanego przez Akademie Nauk Republiki Czeskiej oraz "The 2003 Casimir Funk Natural Science Award", Polskiego Instytutu Sztuk i Nauk, Nowy Jork, 2003. Założył i był wieloletnim naczelnym redaktorem międzynarodowego czasopisma GENE (Elsevier Publ., Amsterdam) oraz jest członkiem redakcji licznych czasopism naukowych.

Kwas deoksyrybonukleinowy (dawn. kwas dezoksyrybonukleinowy), w skrócie DNA (od ang. Deoxyribonucleic acid) – wielkocząsteczkowy organiczny związek chemiczny należący do kwasów nukleinowych. Występuje w chromosomach i pełni rolę nośnika informacji genetycznej organizmów żywych.

Politechnika Lwowska, politechnika we Lwowie, założona w 1843, otwarta w 1844, najstarsza po Szkole Akademiczno-Górniczej w Kielcach polska uczelnia techniczna, obecnie ukraińska szkoła wyższa.

W 2007 ufundował kryształową tablicę poświęconą zamordowanym przez hitlerowców w 1941 r, we Lwowie polskim profesorom, w Instytucie Biofizyki i Biochemii PAN w Warszawie. Tablicę odsłonił 24 czerwca 2008 jego przyjaciel, prof. James D. Watson, przebywający z wizytą w Polsce.

W 2011 został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderem Odrodzenia Polski „w uznaniu wybitnych osiągnięć w pracy naukowo-badawczej w dziedzinie biotechnologii i genetyki, za działalność dydaktyczną”.

Władysław Orlicz (ur. 24 maja 1903 w Okocimiu, zm. 9 sierpnia 1990 w Poznaniu) – polski matematyk należący do tzw. lwowskiej szkoły matematycznej. Pracował jako profesor Uniwersytetu Poznańskiego. Jego prace dotyczą głównie analizy funkcjonalnej i szeregów ortogonalnych. Do jego najważniejszych osiągnięć należy opracowanie teorii pewnego typu przestrzeni funkcyjnych (przestrzenie Orlicza i Musielaka-Orlicza). Udowodnił twierdzenie w teorii przestrzeni Banacha nazywane dziś twierdzeniem Orlicza-Pettisa.

Gdańsk, (, , jid. דאַנץ – danc) – miasto portowe w Polsce nad Morzem Bałtyckim, położone u ujścia Motławy do Wisły nad Zatoką Gdańską. Wraz z Gdynią i Sopotem tworzy Trójmiasto. Centrum kulturalne, naukowe i gospodarcze oraz węzeł komunikacyjny północnej Polski, stolica województwa pomorskiego oraz archidiecezji gdańskiej.

Przypisy

Maher, Sr. V.M., Miller, E.C., Miller, J.A., Szybalski, W., 1968. Mutations and decreases in density of transforming DNA produced by derivatives of the carcinogens 2-acetylaminofluorene and N-methyl-4-aminoazobenzene. Molec. Pharmacol. 4 (1968) pp. 411-426.
Doktorzy honoris causa UMCS. umcs.lublin.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
Lista honorowych doktoratów UG. univ.gda.pl. [dostęp 25 lutego 2011].
Osoby uhonorowane tytułem doktora honoris causa PG. pg.gda.pl. [dostęp 23 lutego 2011].
Prezydent wręczył odznaczenia na Zamku Królewskim

Linki zewnętrzne

Profesor Wacław Szybalski – pionier nowoczesnej biotechnologii i prekursor naukowy szeregu noblistów

McArdle Laboratory Waclaw Szybalski, D.Sc.

Wacław Szybalski – My Road to Øjvind Winge, the Father of Yeast Genetics

Fundacja Profesora Wacława Szybalskiego