Wahana - Polski Serwis Naukowy

Wahana ( sanskryt: वहन , trl. vahana, dosłownie "wierzchowiec" ) – w mitologii i ikonografii hinduistycznej fizyczna postać wierzchowca danego bóstwa, najczęściej w formie zwierzęcej. Znaczenie wahany bywa objaśniane przez religioznawców na gruncie totemizmu indywidualnego (nagualizmu) jako indywidualna istota opiekuńcza lub duchowy strażnik (guardian spirit), który przyjął formę zwierzęcą .

Durga (dewanagari दुर्गा forteca , bengali দুর্গা ) – żeńskie bóstwo hinduistyczne, wojownicza forma Dewi. Do Durgi nie mają mieć dostępu konkurenci (jej imię oznacza też "Nieprzystępna"). Jest ona również niezwyciężona w boju. Czasami Durga powstaje z Wisznu jako moc snu lub jako moc stwórcza tego boga lub wyłania się z bogini Parwati, małżonki Śiwy.

Ganeśa (dewanagari गणेश ; transliteracja Gaṇeśa, ang. Ganesha) znany też jako Ganapati i Winajaka (skt. Pan Zastępów ) – w mitologii indyjskiej przywódca ganów (pośrednich bóstw), dew mądrości i sprytu, patron uczonych i nauki, opiekun ksiąg, liter, skrybów i szkół. Syn Śiwy i Parwati. Uważany za patronującego fragmentowi przestrzeni sakralnej w ćakrze muladhara.

Klucz powiązań

Bóstwa i ich wierzchowce łączono w pary, zgodnie z charakterystykami zawartymi w mitach indyjskich. Przykłady:

mysz w tradycji indyjskiej jest symbolem mądrości, a więc zostaje powiązana z Ganeśem, bogiem mądrości;

tygrys wzbudza strach, a zatem jest jakby widzialnym aspektem przerażającej bogini Durgi,

baran - zwierzę o porywczej i żywiołowej naturze - pojmowany jest jako wierzchowiec boga ognia (Agniego).

Recepcja w sztuce

Symbolizm ten jest bardzo często wykorzystywany w sztuce indyjskiej. Zwierzęta skojarzone w ten sposób z bóstwami bardzo często otaczane są kultem religijnym np. krowa (bogini Lakszmi), małpa (Hanuman, towarzysz Ramy) itp. Należy jednak zaznaczyć, że asocjacje te nie zawsze są konsekwentne, w zależności od epoki i regionu mogą występować różnice, przeniesienie symboliki itd, lecz w wielu przypadkach związki te są na tyle utrwalone, że można mówić o pewnym kanonie ikonograficznym.

Najpopularniejsze wahany

Przypisy

IV. Człowiek i zwierzęta - o totemizmie po Lévi-Straussie / b)związki człowiek-zwierzę w totemizmie. W: Andrzej Szyjewski: Etnologia religii. Wyd. 2. Kraków: Zakład Wydawniczy "Nomos", 2008, s. 119. ISBN 978-83-60490-60-0.
Hindu Devotion: Saraswati. Accessed August 10, 2007.
Hindu Devotion: Lakshmi
IV. Człowiek i zwierzęta - o totemizmie po Lévi-Straussie / b)związki człowiek-zwierzę w totemizmie. W: Andrzej Szyjewski: Etnologia religii. Wyd. 2. Kraków: Zakład Wydawniczy "Nomos", 2008, s. 119. ISBN 978-83-60490-60-0.
Hindu Devotion: Lakshmi.
Margaret Stutley's The Illustrated Dictionary of Hindu Iconography , p. 127