|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
RSS
Warto przeczytać: Niestety, w bazie brak podobnych
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
WajbaszikaCzy wiesz że...? Duḥkha (pal. dukkha दुक्ख; skt दुःख; chiń. ku 苦; kor. ko ( ); jap. ku ( ); wiet. khô) – buddyjski termin pochodzący z sanskrytu oznaczający cierpienie, często też tłumaczony jako brak trwałego zadowolenia. Siunjata (pāli. suññata; sanskr. śūnyatā; शून्यता - pustka, pustość, niesubstancjonalność; chiń. 空 kōng, kongxing 空性; kor. kong 공, kongsǒng; jap. kū, kūshō; wiet. không, không tính; tyb. stong pa nyid) - pojęcie występujące we wszystkich odłamach buddyzmu. Jest kluczowym pojęciem dla zrozumienia mahajany. Zgodnie z jej doktryną wszystkie rzeczy, czyli dharmy, są przejawieniami pozbawionymi realnego istnienia czy definitywnego nieistnienia. Szkoły buddyzmu wczesnego, na ogół przyjmowały istnienie dharm, takimi jakimi wydają się przejawiać, choć zakładały brak tożsamości "ja". Niniejszy artykuł został napisany w całości z punktu widzenia buddyzmu mahajany. Saṃsara (dew., pali, sans.: संसार wymowa: sansara, chiń.: trad. 輪迴, upr. 轮回 lún huí, jap.: 輪廻 rinne) — w hinduizmie, dżinizmie i buddyzmie termin dosłownie oznacza nieustanne wędrowanie, czyli kołowrót narodzin i śmierci, cykl reinkarnacji, któremu od niezmierzonego okresu podlegają wszystkie żywe istoty włącznie z istotami boskimi (dewy). Po każdym kolejnym wcieleniu następne jest wybierane w zależności od nagromadzonej karmy. W buddyzmie wyzwolenie z saṃsāry następuje dzięki kroczeniu szlachetną ośmioraką ścieżką, która prowadzi do nirwany). Wajbaszika należy do wczesnych szkół buddyjskich. Wajbaszika podobnie jak sautrantika należała do sanskryckiej buddyjskiej szkoły sarvastivady. Wajbaszika zawiera pogląd, który opisuje ostateczną rzeczywistość jako najmniejsze, niepodzielne cząsteczki materii, które zmieniają się z chwili na chwilę. Wszystko istnieje na poziomie konwencjonalnym jako twory zbudowane z owych najmniejszych, niepodzielnych cząsteczek. Nic nie posiada więc własnej indywidualnej egzystencji, gdyż ostatecznie istnieją tylko owe takie same cząsteczki. Nie istnieje żadna niepodzielna, oddzielna i trwała tożsamość "ja", którą można by było odnaleźć w tych cząsteczkach. Sarvāstivāda (dosł. "Nauka głosząca, że wszystko istnieje" - od słów "sarvam asti") – nazwa jednej ze wczesnych buddyjskich szkół, głosząca, że wszystkie dharmy istnieją w każdym czasie (przyszłość, przeszłość i teraźniejszość). Są uważani za panrealistów.
Czittamatra – doktryna "tylko umysłu" w buddyzmie wywodząca się od przekazu nauk o naturze buddy Maitreji przekazanego przez Asangę (Indie, IV w.n.e) oraz rozpowszechnionego przez Vasubandhu (Indie, IV). Główna obecnie występująca doktryna mahajany obok madhjamaki, przekazu "Środkowej Ścieżki". Termin czittamatra oznaczający z sanskrytu "Tylko Umysł" odnosi się do istnienia samoświadomego i samorozświetlającego się umysłu wolnego od dualizmu postrzegającego i postrzeganego aspektu doświadczania, który możliwy jest do urzeczywistnienia bezpośrednio w czasie praktyki buddyjskiej. Pogląd ten można odnieść do praktyki arhata, który rozpatruje rzeczywistość "ja", jako twór bazujący na rzeczywistości z owych najmniejszych, niepodzielnych cząsteczek materii, źródło cierpień, który należy porzucić w praktyce, aby osiągnąć nirwanę, rozumianą jako wyzwolenie od samsary, świata cierpień. Sāvakabuddha (pali. Sāvaka – "ten który słucha" + buddha – "oświecony, przebudzony"; skt. śrāvakabuddha; tyb. nyan thos) w buddyzmie oznacza istotę, która osiągnęła oświecenie słuchając Dharmy głoszonej przez Sammāsambuddhę ("Samo w pełni Oświeconego"). Samemu nie tworzy nowej nauki a jedynie przekazuje zasłyszaną.
Sanskryt (dewanagari: संस्कृतम् saṃskṛtam; sa.msk.rtaa bhaa.saa, od sa.m+k.r: zestawiać, składać; bhaa.saa: język; "język uporządkowany", w przeciwieństwie do języków naturalnych prakrytów, tzn. ludowych o "nieuporządkowanej" gramatyce) – język literacki starożytnych, średniowiecznych i wczesnonowożytnych Indii. Należy do indoaryjskiej gałęzi indoirańskiej grupy rodziny języków indoeuropejskich. Pomimo powszechnego w Europie przekonania, iż jest językiem martwym, jak łacina, zasadniczo nim nie jest, gdyż nie tylko jest jeszcze stale używany w ceremoniach religijnych hinduizmu, ale także istnieją niewielkie grupy osób deklarujące go jako ich jedyny język ojczysty (wg spisów ludności z 1999 roku – ok. 3000 osób na 900 mln ludności Indii). Czynione są też próby rewitalizacji tego języka poprzez tworzenie sanskryckich neologizmów na określenie współczesnych terminów, np. technicznych (np. telewizja, sanskr. duuradarshana). Jest też uznawany od 1949 roku za jeden z 13 konstytucyjnych języków Republiki Indii (obecnie 23 - 2008 r.). Dlatego właściwsze jest określenie go jako język wegetujący niż jako martwy. Wajbaszika ponadto użyteczna jest w buddyzmie tybetańskim do rozróżniania etapów w stopniowych medytacjach na "pustość" (siunjata), gdzie stawiana jest jako pierwszy etap w zrozumieniu "pustości". Jest ona wraz z poglądem sautrantiki zaliczana do nauk hinajany, tzw. ujęcia śrawaki.Wajbaszika w tych stopniowych medytacjach m.in. przedstawia pogląd o ostatecznej naturze z trwałych niepodzielnie istniejących jednostek (wylie. rtag dngos) jako najmniejszych cząsteczek składowych rzeczywistości doświadczanej poprzez świadomość. Sautrantika jako drugi etap m.in. naucza, że to co przejawia się jako "zewnętrzna rzeczywistość" jest niczym innym tylko własną projekcją mentalną, niż faktycznym doświadczaniem "niepodzielnie istniejących cząsteczek" i w ten sposób tłumaczy jak możliwe jest doświadczanie, gdyż świadomość nie jest różna w naturze od jej mentalnego doświadczenia.Wajbaszika przyjmuje zmysłowe poza-konceptualne poznawanie obiektów doświadczenia powstałe w wyniku kontaktu z nimi bez udziału mentalnej aktywności (tj. świadomości doświadczającego). Mahajana (skt. mahāyāna "Wielki Wóz", chin.: 大乘, dàshèng; kor. 대승 taesŭng, jap.: 大乗, daijō, wiet. đại thừa) — kierunek buddyzmu, który wyodrębnił się w I wieku p.n.e..
Madhjamaka, czyli "Droga Środka" (sanskryt: माध्यमक, Mādhyamaka, pinyin: Zhōngguānzōng; zwana też Śunyavada) - jest tradycją nauk mahajany na temat m.in. siunjaty usystematyzowaną przez Nagardżunę (ok. 150-250 r n.e.). Nagardżuna zawarł w madhjamace esencję nauk Buddy jakie on przekazywał w tzw. Drugim Obrocie Kołem Dharmy. Obecnie madhjamaka jest akceptowana jako najwyższa teoretyczna wiedza we wszystkich szkołach buddyzmu tybetańskiego oraz w innych tradycjach związanych z naukami mahajany np. w buddyzmie zen. Zwolennicy nauk madjamaki nazywani są madhjamikami. Zobacz teżPrzypisy
Arhant (pāli.) (sanskr.. arahat; hindi Arihant अरिहन्त; tyb. draciompa; chin 阿羅漢 āluóhàn, luóhàn; kor. arahan 아라한; jap. arakan, rakan; wiet. A la hán). Nazwa pochodzi od pālijskiego araha = godny, stąd – arahanta, arahant.
Transliteracja Wyliego – najczęściej stosowana transliteracja języka tybetańskiego, zaprezentowana przez tybetologa Turella Wyliego (1927 - 1984) w 1959. Została przystosowana do klawiatury standardowej maszyny do pisania, dlatego nie wymaga stosowania znaków diakrytycznych.
Czy wiesz że...? beta Buddyzm tybetański (określany też jako lamaizm, choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – odmiana buddyzmu, która jest główną religią Tybetu i jego regionów sąsiadujących (np. Bhutan, Nepal, Sikkim i Ladakh) od czasu ustanowienia jej jako religii państwowej przez króla Trisong Decena, który panował w Tybecie w okresie od 755 do 797 r. n.e. oraz główną religią Mongolii i jej regionów sąsiadujących (np. Buriacja i Kałmucja).
Sautrāntika należy do wczesnych szkół buddyjskich. Oddzieliła się od sarvāstivādy w latach pomiędzy 50 p.n.e. i 100 n.e. Nazwa pochodzi od Sutrapitaki (pali. Sutta Pitaka) czyli drugiego kosza w Kanonie palijskim. Nauki tej szkoły zaliczane wg mahajany są również do nauk hinajany i tzw. poglądu śrawaki podobnie jak szkoła wajbaszika.
Hinajana - nazwa "hīnayāna" (sanskr. हीनयान; chiń. xiaosheng 小乘, kor. sosŭng 소승, jap. shōjō, wiet. tiểu thừa) oznacza Podrzędny Pojazd, Gorszy Wóz, Niższy Wóz (według Pali Text Society: hina = 1. gorszy, niższy, 2. pozbawiony), choć często tłumaczy się tę nazwę jako Mały Wóz. Termin ten został nadany kilku szkołom spośród wczesnych szkół buddyjskich przez ich oponentów ze szkoły mahāsaṃghika na II soborze w Vesali (lub Vaishali, Wajśali) za panowania króla Kalasoki około roku 386 p.n.e.. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |