Wallis i Futuna - Polski Serwis Naukowy

Wallis i Futuna (Terytorium Wysp Wallis i Futuna, franc. Wallis-et-Futuna) – wspólnota zamorska Francji w Oceanii, obejmująca wyspy wulkaniczne Wallis oraz Futuna i Alofi (Wyspy Hoorn) oraz około 20 innych. Znajduje się w Polinezji, na północny wschód od wysp Fidżi oraz na zachód od Samoa.

Październik – dziesiąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Jest najdłuższym miesiącem w roku kalendarzowym, ponieważ wypada wtedy zmiana z czasu letniego na zimowy (jest dłuższy o jedną godzinę od pozostałych 31-dniowych miesięcy). Nazwa miesiąca (wg Brücknera) (dawniej również paździerzec) pochodzi od słowa paździerze oznaczającego "odpadki od lnu lub konopi". Obok tego funkcjonowały również nazwy: paździerzec, paździerzeń, pościernik, a także winnik (por. starogermańska nazwa miesiąca Weinmond).

Temperatura – jedna z podstawowych ) w termodynamice, będąca miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko dla stanów równowagi termodynamicznej, bowiem z termodynamicznego punktu widzenia jest ona wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze ze sobą. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.

Powierzchnia wysp wynosi 274 km², a zamieszkuje je 16,0 tys. osób (2006). Stolicą terytorium jest Mata-Utu, 1191 mieszkańców (2003). Mieszkańcy wysp zajmują się głównie uprawą palm kokosowych – eksport kopry.

Ustrój polityczny

Przywódcą terytorium jest Prezydent Francji Nicolas Sarkozy, reprezentowany przez administratora w randze prefekta, od 2008 urząd ten sprawuje Philippe Paolantoni. Ciałem doradczym administratora jest siedmioosobowa Rada Terytorium, składająca się z trzech królów plemiennych: Tomasi Kulimoetoke II (króla Uvea), Soane Patita Maituku (króla Alo) oraz Visesio Moeliku (króla Sigave) i z trzech osób mianowanych przez administratora. Sprawami lokalnymi zajmuje się Zgromadzenie Terytorium, od 23 listopada 2005 na jego czele stoi Emeni Simete. Zgromadzenie składa się z 20 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na pięcioletnią kadencję. Ostatnie wybory do Zgromadzenia odbyły się 1 kwietnia 2007.

Kwiecień – czwarty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 30 dni. Nazwa miesiąca (wg Brücknera) pochodzi od kwitnących wtedy kwiatów (por. ukr. квітень; czes. květen ‛maj’). Dawniej używane były również nazwy: łżykwiat (lub łudzikwiat), brzezień – od brzozy (por. czes. březen i ukr. березень ‛marzec’) i dębień (por. czes. duben ‛kwiecień’). Łacińska nazwa Aprilis (zobacz: kalendarz rzymski) została zapożyczona przez większość języków europejskich.

Protestantyzm — jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Podział administracyjny

Osobny artykuł: Podział administracyjny Wallis i Futuny.

Wallis i Futuna podzielona jest na 3 okręgi (fr.: circonscription) nazywane również królestwami (fr.: royaume)

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Wallis i Futuny.

Wyspy położone są w strefie tropikalnej. Pora deszczowa i gorąca trwa od listopada do kwietnia, a pora sucha chłodna od maja do października. Roczna suma opadów wynosi od 2500 do 3000 mm, a średnia roczna temperatura to +26,6 °C. Geneza wysp ma charakter wulkaniczny. Najwyższy punkt stanowi Mont Singavi (765 m n.p.m.). Komunikacja morska i lotnicza łączy wyspy z Nową Kaledonią.

Mont Puke (czasami nazywana również Mont Singavi) to najwyższy szczyt Wallis i Futuny, położony jest na wyspie Futuna w archipelagu Wysp Hoorn. Wznosi się na wysokość 524m n.p.m.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Historia

Wyspa Futuna odkryta została przez Holendrów w 1616, a Wallis przez Brytyjczyków w 1767. Wyspa Wallis – została nazwana na cześć angielskiego odkrywcy Samuela Wallisa. W 1837 na wyspy przybyli francuscy misjonarze. Po buncie społeczności lokalnej w 1842, misjonarze zwrócili się do Francji o objęcie wysp swoim protektoratem. W 1887 królowa Uvéa przyjęła oficjalnie protektorat Francji, a rok później zrobili to również królowie Sigave i Alo. Wyspy stały się wówczas częścią francuskiej kolonii Nowa Kaledonia. W 1961 w wyniku referendum wyspy otrzymały status terytorium zamorskiego, zamienionego w 2003 na zbiorowość zamorską.
Kopra - wysuszony miąższ (bielmo) orzechów palmy kokosowej (kokosowca). Zawiera on około 70% tłuszczu, jest stosowany do wyrobu oleju kokosowego, oczyszczony i rozdrobniony (wiórki) używany jest w przemyśle cukierniczym m.in. do wyrobu tortów i ciast.

Wallis i Futuna składająca się z dwóch zbiorowości wysp (Wallis oraz Hoorn) podzielona jest na 3 okręgi (fr.: circonscription) nazywane również królestwami (fr.: royaume). Dwa z nich znajdują się na Wyspach Hoorn, a jeden na wyspach Wallis. Okręg położony na Wallis podzielony jest na 3 dystrykty.

Demografia

Wyspy zamieszkują trzy rdzenne plemiona: Uvéa (na wyspie Wallis), Alo (na wyspie Alofi oraz we wschodniej części wyspy Futuna) i Sigave (w zachodniej części wyspy Futuna). 67,4% populacji terytorium zamieszkuje Wallis, a 32,6% wyspę Futuna. Tylko 10,8% ludności wysp posługuje się językiem francuskim, pozostała część używa języków lokalnych. Ludność trudni się uprawą palmy kokosowej, jamsu, batatów i rybołówstwem.
Uvea jest jednym z 3 okręgów administracyjnych (tradycyjnie zwanych "królestwami") wchodzących w skład francuskiego terytorium zależnego Wallis i Futuna.

Polinezja (z gr. πολύς polys „liczny” + νῆσος nesos „wyspa”) – wschodnia część Oceanii, położona w środkowej części Oceanu Spokojnego, po obu stronach równika i po obu stronach linii zmiany daty. Wyspy Polinezji są pochodzenia wulkanicznego lub koralowego. Klimat wysp jest gorący i wilgotny; porasta je bujna roślinność międzyzwrotnikowa.

Religia (2000)

Kościół katolicki: 96,44%

Bahaizm: 0,74%

Świadkowie Jehowy: 0,5% (zobacz: Świadkowie Jehowy na Wallis i Futuna)

Protestantyzm: 0,35%

Zielonoświątkowcy: 0,2%

Przypisy

INSEE: Wallis et Futuna : Recensement de la population de 2008 (fr.). [dostęp 21 października 2009].

[1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World", oraz z innych źródeł.

Linki zewnętrzne

Wallis i Futuna (pl)

Informacje o Wallis i Futuna (fr)

Site de l'administrateur supérieur de Wallis et Futuna (fr)

Site de l'Assemblée territoriale de Wallis et Futuna (fr)

Bibliografia

Marcin Krzemiński, [w:]Prawo Francuskie Tom II, red. Aleksandra Machowska, Krzysztof Wojtyczek, Kraków 2005, ISBN 83-7444-007-4, s. 192-195

Uvea - rdzenni mieszkańcy archipelagu Wallis, wchodzącego w skład francuskiego terytorium zależnego Wallis i Futuna na zachodnim Pacyfiku. Są odłamem Polinezyjczyków. W 1990 roku ich liczebność wynosiła ok. 9 tysięcy na wyspach Wallis oraz dalsze 7 tysięcy na emigracji na Nowej Kaledonii, mniejsza diaspora zamieszkuje także wyspy Vanuatu. Podługują się językiem uvea z rodziny polinezyjskiej, w użyciu jest także język francuski. Do ich tradycyjnych zajęć należą uprawa palmy kokosowej i rybołówstwo.

Sigave (zwane również Singave) jest jednym z 3 okręgów administracyjnych (tradycyjnie zwanych "królestwami") wchodzących w skład francuskiego terytorium zależnego Wallis i Futuna.