Wanda Krahelska - Polski Serwis Naukowy

Wanda Krahelska w 1905 r.

Wanda Krahelska-Filipowiczowa, primo voto Dobrodzicka, pseud. Alina, Alicja (ur. 15 grudnia 1886 w Sawejkach k. Baranowicz – zm. 5 lutego 1968 w Warszawie) – działaczka socjalistyczna, członkini Organizacji Bojowej PPS, plastyczka, członkini Rady Pomocy Żydom "Żegota".

Marian Falski, pseudonim Rafał Praski (ur. 7 grudnia 1881 w miejscowości Nacz koło Nowogródka, zm. 8 października 1974 w Warszawie) - polski pedagog i działacz oświatowy, specjalista w dziedzinie ustroju i organizacji szkolnictwa.

Namiestnicy carscy w Królestwie Polskim. Urząd namiestnika w Królestwie Polskim utworzony został na mocy Konstytucji Królestwa Polskiego z 27 listopada 1815 roku. W świetle tego dokumentu był oficjalnym przedstawicielem króla polskiego (czyli cesarza Rosji) w Warszawie. Mógł być mianowany spośród nobliwych obywateli Cesarstwa Rosyjskiego i Królestwa Polskiego, jednakże z wyjątkiem osób naturalizowanych.

Życiorys

Córka Aleksandra, uczestnika Powstania styczniowego i zesłańca. Wraz ze starszą siostrą Marią w 1902 prowadziła w rodzinnym majątku Mazurki tajną polską szkołę dla dzieci. W 1903 ukończyła pensje żeńską J. Sikorskiej w Warszawie. Ponownie wyjechała do Warszawy w 1904, gdzie przygotowywała się do studiów w Szkole Sztuk Pięknych. Poprzez narzeczonego Mieczysława Roubę, członka Organizacji Bojowej PPS, znalazła się w środowisku socjalistów wstępując do PPS. Zajmowała się przewozem "bibuły" na prowincje. Na wniosek Mariana Falskiego w swoim majątku organizowała drukarnię dla białoruskich socjalistów.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Miesięcznik jest to czasopismo, które ukazuje się regularnie raz w miesiącu. Przeważnie miesięczniki poświęcone są jakiejś konkretnej problematyce np. z zakresu sztuki, nauki, techniki, sportu, turystyki czy gier komputerowych, a także konkretnym regionom oraz problematyce politycznej i społecznej. Niektóre miesięczniki wydawane są też w formie poradników.

Po samobójstwie narzeczonego, który popełnił je po aresztowaniu i śledztwie w warszawskiej Cytadeli, przystąpiła do Organizacji Bojowej PPS.

18 sierpnia 1906 jako członkini Organizacji Bojowej PPS była głównym uczestnikiem zamachu bombowego na generał-gubernatora warszawskiego Gieorgija Skałona. Przed rosyjskim wymiarem sprawiedliwości zbiegła do Galicji, gdzie fikcyjnie wyszła 27 czerwca 1907 za mąż za Adama Dobrodzickiego, co uniemożliwiło jej deportację do Królestwa. Sprawa sądowa w Wadowicach 11-18 lutego 1908 zakończyła się jej uwolnieniem, pomimo że przyznała się do udziału w zamachu.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Po uwolnieniu, zniechęcona nieudanym zamachem, zaprzestała działalności w PPS. W okresie 1909-1910 studiowała w Szkole Sztuk Pięknych dla kobiet M. Niedzielskiej w Krakowie, historię sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim, od 1911 we Florenckiej Akademii Sztuk Pięknych. W 1908 wyszła za mąż za Tytusa Filipowicza, działacza PPS.

Organizacja Bojowa Polskiej Partii Socjalistycznej (OB PPS) – utworzona przez Polską Partię Socjalistyczną w kwietniu 1904 i działająca do 1911, struktura zbrojna mająca na celu ochranianie działalności rewolucyjnej PPS, jej demonstracji i spotkań. Przeprowadzała też szereg akcji zbrojnych, likwidując funkcjonariuszy i współpracowników rosyjskich władz okupacyjnych Królestwa Polskiego, dokonując licznych ekspropriacji na potrzeby działalności niepodległościowej.

Szkoła Sztuk Pięknych – uczelnia artystyczna, otwarta w Warszawie w 1844 i przyłączona do Gimnazjum Realnego. Posiadała trzy wydziały: architektury, rzeźby i malarstwa.

Później przeniosła się do Szwajcarii, gdzie współdziałała ze Stowarzyszeniem Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej. W 1915 wróciła do Krakowa i pracowała w Biurze Prasowym Naczelnego Komitetu Narodowego oraz uczestniczyła w działaniach PPS.

Po odzyskaniu niepodległości uczestniczyła w działalności oświatowej PPS do 1920 Współpracowała również z Wydziałem opieki nad dzieckiem robotniczym KCZZ. W listopadzie 1921 wraz z Janem Durko i Januszem Korczakiem była współzałożycielem Towarzystwa "Nasz Dom".

Po rozwodzie z Tytusem Filipowiczem rozpoczęła w 1932 pracę w Polskiej Agencji Telegraficznej, kierując działem stosunków międzyagencyjnych. W latach 1935-1939 była redaktorką naczelną miesięcznika Arkady.

Województwo poleskie – . Po pożarze miasta w sierpniu 1921 stolicę przeniesiono do . W 1921 województwo składało się z 10 powiatów, 17 miast i 113 gmin i zajmowało powierzchnię 42.280 km². Województwo istniało do 1939.

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie południowo-wschodnich ziem I Rzeczpospolitej znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie, dawniej wchodzących w skład zaboru austriackiego. Z tego tytułu również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, ziemię Grodów Czerwieńskich oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.

W okresie wojny współpracowała z Stronnictwem Demokratycznym w zakresie opieki społecznej. We wrześniu 1942 wraz z Zofią Kossak-Szczucką powołała Tymczasowy Komitet Pomocy Żydom, przekształcony wkrótce w Radę Pomocy Żydom "Żegota".

Po wojnie pracowała od 1945 do 1947 w Biurze Odbudowy Stolicy, Ministerstwie Kultury i Sztuki, a od 1958 r. w Spółdzielni Inwalidów Nauczycieli i Emerytów "Wspólna Sprawa". W latach 1946-1956 była założycielką i redaktorką czasopisma Projekt. Przeszła na emeryturę w 1965.

W 1931 Odznaczona Krzyżem Niepodległości z Mieczami. Była siostrą Jana Krahelskiego (1884-1960), inżyniera, starosty i wojewody poleskiego w latach 1926-1932. Jej bratanicą była Krystyna Krahelska.

Cytadela Warszawska (w okresie rozbiorów Cytadela Aleksandrowska, Александровская цитадель) – twierdza rosyjska zbudowana na rozkaz cara Mikołaja I w Warszawie, po upadku powstania listopadowego, z zamysłem kontroli nad miastem, będącym ośrodkiem polskiego ruchu niepodległościowego. Pełniła także rolę więzienia śledczego (X Pawilon) oraz miejsca straceń działaczy narodowych i rewolucjonistów.

Związek Stowarzyszeń Zawodowych - największa centrala klasowych związków zawodowych w Polsce działająca w okresie 1920 - 1939. Związana politycznie z Polską Partią Socjalistyczną oraz Bundem.

Została pochowana na cmentarzu służewieckim w Warszawie.

Bibliografia

Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, t. 3, Warszawa 1992 r.

Włodzimierz Kalicki, 18 sierpnia 1906 r. Bombowa blondynka, www.wyborcza.pl, dostęp od 13 sierpnia 2008 r.

Emilia Kunikowska, Wanda Krahelska, czyli bombowa blondyna, www.spoleczenstwo.newsweek.pl, dostęp od 8 września 2010 r.