Wapienica - Bielsko-Biała - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 49°48′30″N 18°59′02″E / 49.80833, 18.98389

Wapienica (niem. Lobnitz) – wysunięta najbardziej na zachód i południe część Bielska-Białej, położona w dolinie rzeki Wapienicy, u podnóża Beskidu Śląskiego.

Została założona w XVI w. i do 1977 r. stanowiła odrębną wieś, będącą przed 1945 r. oraz od 1973 r. siedzibą Gminy Wapienica.

Od 2002 r. obszar dzielnicy wchodzi w skład osiedla (jednostki pomocniczej gminy) o tej samej nazwie, które obejmuje również zachodnią część Aleksandrowic i południowo-wschodnią Kamienicę.

EATON Corporation (NYSE: ETN) to globalna korporacja dostarczająca zaawansowane technologicznie podzespoły i systemy producentom z różnych gałęzi przemysłu, z siedzibą w Cleveland, Ohio.
Klasa okręgowa (lub liga okręgowa) – w 14 województwach szósta, a w 2 województwach siódma w hierarchii klasa męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce. Stanowi pośredni szczebel rozgrywkowy między IV ligą polską (w 14 województwach) lub V ligą polską (w 2 województwach), a klasą A, będąc jednocześnie drugim, bądź trzecim szczeblem regionalnym (VI lub VII poziom ligowy). Zmagania w jej ramach toczą się cyklicznie (co sezon) systemem kołowym i przeznaczone są dla polskich klubów piłkarskich, grających w grupach okręgowych (swym zasięgiem obejmują one kilka leżących obok siebie powiatów danego województwa). Zwycięzcy każdej z grup klasy okręgowej uzyskują awans do IV ligi polskiej, bądź V ligi polskiej, zaś najsłabsze zespoły relegowane są do poszczególnych grup klas A. Zarządzana przez – działające w imieniu Polskiego Związku Piłki Nożnej – Okręgowe Związki Piłki Nożnej.

Zwyczajowo dzielnicę dzieli się na Wapienicę Dolną (północną, uprzemysłowioną część) oraz Wapienicę Górną (południową część, obejmującą osiedla willowe i tereny górskie).

Położenie

Wapienica leży w zachodniej części Bielska-Białej, na zachód od rzeki Wapienicy (administracyjne osiedle Wapienica obejmuje także obszar na wschód od niej).

Wyżynna część dzielnicy znajduje się na Pogórzu Śląskim (w mikroregionie o nazwie Dział Bielski), które jest częścią Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Do Wapienicy należą również wysunięte na południe miasta tereny górskie, wchodzące w skład pasma Beskidu Śląskiego – Dolina Wapienicy i szczyty wokół niej (m.in. Klimczok, Palenica i Szyndzielnia).

Nietoperze, rękoskrzydłe (Chiroptera) – rząd ssaków łożyskowych, obejmujący ok. 1100 gatunków, do którego zalicza się 17 rodzin zgrupowanych w dwóch podrzędach:
B-klasa polska w piłce nożnej jest ósmą, a w 2 województwach dziewiątą, pod względem ważności klasą męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce, po Ekstraklasie, I lidze polskiej, II lidze polskiej, III lidze polskiej, IV lidze polskiej (w dwóch województwach również V lidze polskiej), klasie okręgowej i klasie A. Stanowi pośredni szczebel rozgrywkowy między klasą A, a klasą C, będąc jednocześnie czwartym, bądź piątym szczeblem typowo regionalnym (wojewódzkim).

Współrzędne geograficzne dla centrum Wapienicy wynoszą 49°48′30″N 18°59′02″E / 49.80833, 18.98389.

Granice dawnej wsi wyznaczają: od północy, zachodu, południa i częściowo wschodu dzisiejsza granica miasta, a ponadto od wschodu rzeka Wapienica i jej dopływ, Potok Żydowski.

Wapienica graniczy:

Dolina Wapienicy – cenny przyrodniczo obszar położony w północnej części Beskidu Śląskiego, w granicach administracyjnych miasta Bielsko-Biała (dzielnice Wapienica i Kamienica). Od 1990 r. stanowi zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Park Ekologiczny Dolina Wapienicy" o powierzchni 1510 ha.
Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

od północy z Międzyrzeczem Górnym

od zachodu z Jasienicą i Jaworzem

od południa z Brenną i Szczyrkiem

od wschodu z Bystrą oraz dzielnicami Bielska-Białej – Olszówką Górną, Kamienicą, Aleksandrowicami i Starym Bielskiem.

Rozciągłość dzielnicy w kierunku równoleżnikowym wynosi 2,7 km, a południkowym 11,7 km.

Kalwaria Zebrzydowska – miasto w południowej Polsce, w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kalwaria Zebrzydowska, założone w pierwszej poł. XVII w. przez wojewodę krakowskiego Mikołaja Zebrzydowskiego. W latach 1975-1998 miasto należało do województwa bielskiego.
Młyńska Kępa (403 m n.p.m.) – wyraźnie zaznaczające się, zalesione wzgórze na Pogórzu Cieszyńskim, wznoszące się na pn.-wsch. od centrum Jaworza.

Podział administracyjny Bielska-Białej. Osiedle Wapienica zaznaczone na kolor złoty

Najwyższym punktem Wapienicy, jak i całego miasta, jest szczyt Klimczoka (1117 m n.p.m.).

Odległość w linii prostej z Wapienicy do ścisłego centrum miasta wynosi ok. 5 km.

Wapienica jako osiedle

Obszar dzielnicy (dawnej wsi) wchodzi w skład osiedla Wapienica – jednej z jednostek pomocniczych gminy Bielsko-Biała, powołanych w 2002 r.

Schronisko PTTK na Szyndzielni (niem. Kamitzerplatte) (1001 m n.p.m.) – pierwsze murowane schronisko w Beskidzie Śląskim, oddane do użytku w 1897 roku. Na początku posiadało 7 pokoi noclegowych z 40 miejscami oraz rozbudowane zaplecze gastronomiczne. Stałymi mieszkańcami był gospodarz oraz restaurator.
Szyndzielnia (dawniej również Szędzielnia lub Gaciok; niem. Kamitzerplatte – od nazwy niemieckiej leżącej o podnóża góry Kamienicy, spotykane również Kamnitzerplatte, 1028 m n.p.m.) – szczyt w Beskidzie Śląskim, wznoszący się tuż na północ od Klimczoka, usytuowany pomiędzy dolinami Olszówki, Wapienicy i Białki w granicach administracyjnych miasta Bielska-Białej.

Osiedle ma powierzchnię 25,880 km², liczba ludności wynosi 10,5 tys. osób. Graniczy na północy z sołectwem Międzyrzecze Górne, na zachodzie z sołectwami Jasienica i Jaworze, na południu z Brenną i Szczyrkiem, a na wschodzie z Bystrą oraz innymi osiedlami Bielska-Białej – Mikuszowicami Śląskimi, Kamienicą, Aleksandrowicami, os. Polskich Skrzydeł i Starym Bielskiem. Jest to największe pod względem powierzchni i trzecie pod względem ludności bielskie osiedle.

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.
Kotarz – nazwą tą określa się zarówno wyraźne wypiętrzenie (974 m n.p.m.) w głównym grzbiecie Pasma Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim, najwyższe na odcinku między Przełęczą Salmopolską a przełęczą Karkoszczonka, jak i cały boczny grzbiet, który odgałęzia się w kierunku północno-zachodnim od owego szczytu i obniża, przez koty 918 m n.p.m. i 828 m n.p.m., w widły Brennicy i Hołcyny.

Siedziba rady osiedla mieści się przy ul. Cieszyńskiej 388. Jej przewodniczącym jest Zbigniew Mamorski.

Przyroda

Zbiorniki i cieki wodne

Rzeka Wapienica

Główną rzeką przepływającą przez dzielnicę jest Wapienica, prawy dopływ Iłownicy o długości 20,6 km. Bierze ona początek na stokach Błatniej i Stołowa. Od 1895 r. rzeka, prowadząca wody I klasy czystości, stanowi główne ujęcie wody dla bielskich wodociągów.

Styl zakopiański, styl witkiewiczowski – styl architektoniczny wprowadzony przez Stanisława Witkiewicza w latach 90. XIX wieku. Witkiewicz dążył do stworzenia podstawy dla nowoczesnej polskiej architektury narodowej na podłożu sztuki Podhala.
Bielsko-Biała Wapienica – stacja kolejowa w Bielsku-Białej, w województwie śląskim, w Polsce. Znajduje się w dzielnicy Wapienica, przy ul. Dworcowej, na trasie Bielsko-Biała Główna – Czeski Cieszyn.

Dopływami Wapienicy są: Barbara, Rudawka i Żydowski Potok. Ponadto w górach jest wiele niewielkich, bezimiennych strumieni.

W latach 1928–1932 w górnym biegu Wapienicy, w miejscu ujścia Barbary, zbudowano zaporę wodną im. Ignacego Mościckiego, a w wyniku spiętrzenia wód rzeki powstało sztuczne jezioro Wielka Łąka, które służy wyłącznie jako ujęcie wody i nie jest w żaden sposób dostępne dla ludności (zbiornik objęty jest bezpośrednią strefą ochrony sanitarnej).

Sarni Stok – drugie co do wielkości centrum handlowe w Bielsku-Białej, położone przy ul. Sarni Stok, w pobliżu ul. Warszawskiej – drogi wylotowej w kierunku Katowic i Cieszyna oraz osiedla mieszkaniowego o tej samej nazwie.
Jasienica (niem. Heinzendorf, cz. Jasenice) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, siedziba gminy Jasienica, na Śląsku Cieszyńskim. Według danych z 30 marca 2009 roku Jasienica miała 4872 mieszkańców, zamieszkałych na obszarze 1171,8 ha (11,7 km²), co daje gęstość zaludnienia równą 415,8 os./km².

Na Wapienicy znajdują się również dwa mniejsze zbiorniki – poniżej ul. Tartacznej i w rejonie os. Zacisze. Największym skupiskiem stawów jest grupa siedmiu takich wodozbiorów nad rzeką Rudawką, przy granicy miasta z Jasienicą.

Szczyty górskie

Dolinę Wapienicy otacza jedenaście szczytów Beskidu Śląskiego:
licząc od wschodu:

Widok na Wysokie, Przykrą i Błatnią (w drugim planie) z jeziora Wielka Łąka

Cuberniok (731 m n.p.m.)

Mokry Groń (601 m n.p.m.)

Szyndzielnia (1028 m n.p.m.)

Klimczok (1117 m n.p.m., najwyższy punkt dzielnicy i całego miasta)

Trzy Kopce (1082 m n.p.m.)

Stołów (1035 m n.p.m.)

Pod Błatnią (853 m n.p.m.)

Przykra (818 m n.p.m.)

Wysokie (756 m n.p.m.)

Kopany (690 m n.p.m.)

Palenica (688 m n.p.m.)

Po wymienionych szczytach (oprócz Cubernioka i Mokrego Gronia) biegnie południowo-zachodnia granica Bielska-Białej.

Parafia pw. Świętego Franciszka z Asyżu w Bielsku-Białej – parafia znajdująca się w Bielsku-Białej. Należy do Dekanatu Bielsko-Biała IV - Zachód diecezji bielsko-żywieckiej. Erygowana w 1957. Mieści się przy ulicy Przy Torach. Jest prowadzona przez księży diecezjalnych.
Beskid Śląski (czes. Slezské Beskydy, 513.45) – pasmo górskie, stanowiące część Beskidów Zachodnich. Jest mezoregionem wchodzącym w skład prowincji Karpat Zachodnich. Najwyższymi szczytami Beskidu Śląskiego są Skrzyczne (1257 m n.p.m.) i Barania Góra (1220 m n.p.m.), natomiast dla części czeskiej Czantoria Wielka (995 m n.p.m.).

W obrębie dzielnicy znajdują się także trzy przełęcze:

Dylówki (720 m n.p.m., między Cuberniokiem a Szyndzielnią)

Siodło pod Trzema Kopcami (1000 m n.p.m., między Trzema Kopcami a Stołowem)

Siodło pod Przykrą (801 m n.p.m., między Pod Błatnią a Przykrą)

Jaskinie

Na południowo-zachodnich stokach Stołowa znajduje się Jaskinia w Stołowie, której korytarze liczą 21 m. W 2003 r. na stokach Stołowa odkryto również wejście do Jaskini Głębokiej w Stołowie. Odkrycie tej jaskini zostało uznane za jedno z największych osiągnięć speleologicznych ostatnich lat w Polsce. Z długością 554 m i głębokością 25 m jest jedną z największych jaskiń polskich Karpat fliszowych. Kilka mniejszych jaskiń znajduje się także w rejonie Klimczoka.

E75 – oznaczenie trasy europejskiej bezpośredniej północ-południe, biegnącej z Vardø w Norwegii przez Finlandię, Polskę, Czechy, Słowację, Węgry, Serbię, Macedonię do miejscowości Sitía na Krecie w Grecji.
Międzyrzecze Dolne (cz. Dolní Meziříčí, niem. Nieder Kurzwald) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Jasienica, na Śląsku Cieszyńskim. Powierzchnia sołectwa wynosi 780 ha, a liczba ludności 1061, co daje gęstość zaludnienia równą 136 os./km². W granicach sołectwa położone są Franciszkowice (niem. Franzfeld, identyfikator TERYT: 0055024), dawniej samodzielna wieś.

Flora i fauna

Zobacz więcej w artykule Dolina Wapienicy, w sekcji Przyroda.

Widok na rezerwat przyrody Jaworzyna, w którym dominuje jaworzyna górska

Wyżynna część Wapienicy, silnie uprzemysłowiona i zurbanizowana, jest pozbawiona cennych przyrodniczo obszarów, jednak Dolina Wapienicy i otaczające ją szczyty tworzą naturalny ekosystem, chroniony w ramach zespołu przyrodniczo-krajobrazowego, parku krajobrazowego i dwóch rezerwatów przyrody.

Grodziec – wieś sołecka w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Jasienica. Od północy graniczy z Bielowickiem, od wschodu ze Świętoszówką, od południa z Górkami Wielkimi, a od zachodu z Pogórzem. Znajduje się na Pogórzu Śląskim, nad Zlewańcem i Łańskim Potokiem, u podnóża Górki (474 m n.p.m.), Witalusza (398 m n.p.m.) i Goruszki (345 m n.p.m.). Według danych z 2008 r. sołectwo Grodziec ma powierzchnię 9,75 km² i liczy 1073 mieszkańców.
Nadleśnictwo Bielsko – jednostka organizacyjna Lasów Państwowych, podległa Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach. Utworzona została 1 stycznia 1974 r. poprzez połączenie nadleśnictw Szczyrk i Wapienica oraz leśnictwa Chybie. Jego powierzchnia wynosi 10 186,95 ha, z czego lasy stanowią 9 684,80 ha. Siedzibą nadleśnictwa jest miasto Bielsko-Biała.

Na obszarze doliny zachował się naturalny charakter przestrzenny zespołów leśnych typowy dla Beskidu Śląskiego. Występują tu wszystkie, typowe dla tego pasma górskiego, piętra roślinne: pogórza, regla dolnego oraz regla górnego.

W najniżej położonych partiach doliny występuje podgórski łęg jesionowy (głównie jesion wyniosły, olsza, jawor), wyżej położone są siedliska olszynki karpackiej (olsza szara i czarna, wierzba krucha), a siedliska dolnoreglowe zajmuje jaworzyna górska (buk, jawor i jesion). Największą przestrzeń zajmuje jednak żyzna buczyna karpacka (zdominowana przez buki), spotykana tu również w postaci podgórskiej z większą ilością gatunków niżowych. Ponadto w dolinie występuje buczyna kwaśna, dolnoreglowy bór jodłowo-świerkowy oraz świerkowe bory górnoreglowe.

Kolej linowa na Szyndzielnię – kolej linowa z Olszówki (dzielnica Bielska-Białej) na Szyndzielnię w Beskidzie Śląskim, w granicach administracyjnych tego miasta.
Międzyrzecze Górne (niem. Ober Kurzwald) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Jasienica, na Śląsku Cieszyńskim.

Flora roślin naczyniowych Doliny Wapienicy liczy ponad czterysta gatunków, spośród których dwadzieścia jeden jest objętych całkowitą lub częściową ochroną. Istnieje tu również wiele drzew o wymiarach pomnikowych, z których większość znajduje się w rejonie Żydowskiego Potoku.

Występują tu zarówno popularne w Beskidach sarny, jelenie, dziki i lisy, jak i kuny, gronostaje czy nietoperze. W Dolinie Wapienicy zaobserwowano ponad sześćdziesiąt gatunków ptaków, w tym wysokogórskie jak: drozd obrożny, orzechówka, siwerniak, dzięcioł trójpalczasty oraz głuszce. W rzece Wapienicy żyją pstrągi i głowacze. Występują tu także liczne gatunki owadów, płazów i gadów.

Bielsko-Biała Mikuszowice – przystanek kolejowy w Bielsku-Białej, w województwie śląskim, w Polsce. Znajduje się w dzielnicy Mikuszowice, przy ul. Morelowej, na trasie Katowice – Skalité Serafínov.
Bystra – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Wilkowice, nad Białą. Dawniej dwie odrębne wsie – Bystra Śląska (niem. Bistrai) i Bystra Krakowska, połączone administracyjnie od 1956 r. z równoczesną zmianą nazwy na Bystra.

Pomniki przyrody

W rejonie Żydowskiego Potoku znajduje się większość drzew o wymiarach pomnikowych. Największe z nich, o trzech zrośniętych ze sobą pniach, liczy 500 cm obwodu. W południowo-wschodniej części doliny, u podnóża Stołowa znajduje się aleja sosen – wejmutek.

Przy dawnym hotelu Klimczokówka znajduje się 300-letni dąb, natomiast w sąsiedztwie budynku leśnictwa przy ul. Kopytko założono ogród dendrologiczny.

Jednostka pomocnicza gminy – lokalna wspólnota samorządowa mieszkańców części gminy. Jednostki są ustanawiane przez radę gminy (miasta). Najczęściej tworzone są: sołectwa, dzielnice i osiedla. Jednostki nie posiadają osobowości prawnej. Jednostka pomocnicza gminy stanowi strukturę społeczno-terytorialną, która przejmuje na swoim terytorium realizację zadań publicznych, ułatwiając gminie wykonywanie jej zadań.
Supermarket to w ścisłym znaczeniu sklep o bardzo dużej powierzchni, sprzedający szeroki asortyment towarów codziennego użytku, takich jak żywność, ubrania, kosmetyki, środki czyszczące itp.

Pozostałe pomniki przyrody w Wapienicy znajdują się przy ul. Światopełka, Gminnej oraz w Parku Wypoczynku Niedzielnego (między ul. Telimeny a stadionem lekkoatletycznym).

Historia

Historia wsi

Mapa Wapienicy z ok. 1855 r.

Wapienica jest jedną z najpóźniej założonych dzisiejszych dzielnic Bielska-Białej. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z roku 1568. Początkowo nosiła nazwę Łopienica, podobnie jak przepływająca przez nią rzeka (nazwa ta pochodzi od rosnących nad brzegiem łopianów). Dolina rzeki została skolonizowana przez osadników niemieckich, w rezultacie czego była najbardziej niemiecką miejscowością na obszarze dzisiejszego Bielska-Białej (w 1921 84% ludności stanowili Niemcy). Centrum wsi znajdowało się kilka kilometrów na północ od dzisiejszego, w rejonie ul. Sobieskiego i Regera.

Jaskinia – naturalna pusta przestrzeń w skale o rozmiarach umożliwiających jej penetrację przez człowieka. Najliczniejsze są jaskinie krasowe, grawitacyjne, tektoniczne, lodowcowe, wietrzeniowo-erozyjne lub pseudokrasowe. Odkrywanie (eksploracja), dokumentowanie oraz naukowe badanie jaskiń to speleologia.
Karpaty (51-54) (węg. Kárpátok; rum. Carpaţi; ukr. Карпати, czes. i słow. Karpaty) – łańcuch górski w środkowej Europie (jeden z największych w tej części świata), ciągnący się łukiem przez terytoria Czech, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii i Serbii. Najwyższy szczyt Gerlach ma wysokość 2655 m n.p.m.

Przez lata wieś była własnością kolejnych właścicieli bielskiego państwa stanowego, przekształconego w 1754 r. w księstwo. Początkowo większość mieszkańców stanowili ewangelicy, jednak po zamknięciu zboru w 1654 r. liczniejszą grupą byli katolicy. W latach 1787–1790 częściowo rozparcelowano folwark Sułkowskich.

Kościół Jana Chrzciciela w Bielsku-Białej – zabytkowy kościół ewangelicko-augsburski w Bielsku-Białej, znajdujący się w dzielnicy Stare Bielsko, przy ul. Jana III Sobieskiego. Jest kościołem parafialnym (parafia Jana Chrzciciela) i należy do diecezji cieszyńskiej.
Miesięcznik jest to czasopismo, które ukazuje się regularnie raz w miesiącu. Przeważnie miesięczniki poświęcone są jakiejś konkretnej problematyce np. z zakresu sztuki, nauki, techniki, sportu, turystyki czy gier komputerowych, a także konkretnym regionom oraz problematyce politycznej i społecznej. Niektóre miesięczniki wydawane są też w formie poradników.

Od początku XIX w. w Wapienicy, podobnie jak i w innych miejscowościach okręgu bielsko-bialskiego, zaczęły się lokować pierwsze zakłady przemysłowe (początkowo tylko włókiennicze). W pierwszej połowie tego stulecia zmianie uległa nazwa wsi – z Łopienica na Wapienica (prawdopodobnie od pieców wapiennych). Od 1849 r., kiedy zlikwidowano stare struktury feudalne, Wapienica weszła w skład powiatu bielskiego, w którym pozostała aż do 1975 r.

Droga ekspresowa R48 (czes. rychlostní silnice R48, także Těšínská rychlostní silnice) – częściowo istniejąca czeska droga ekspresowa. Na całej długości pokrywa się ze szlakiem międzynarodowej trasy E462.
C-klasa polska w piłce nożnej – dziesiąta w hierarchii klasa męskich ligowych rozgrywek piłkarskich w Polsce, stanowiąca najniższy szczebel rozgrywkowy (X poziom ligowy). W niektórych województwach rozgrywki te w ogóle nie są prowadzone. Zmagania w jej ramach toczą się cyklicznie (co sezon) systemem kołowym i przeznaczone są dla polskich klubów piłkarskich z jednego okręgu piłkarskiego (OZPN-u), grających w kilku lub kilkunastu grupach okręgowych (swym zasięgiem obejmują one kilka leżących obok siebie gmin danego województwa). Zwycięzcy każdej z grup polskiej klasy C uzyskują awans do polskiej klasy B, zaś pozostałe zespoły utrzymują się na tym szczeblu. Zarządzana przez – działające w imieniu Wojewódzkich Związków Piłki Nożnej – Delegatury Podokręgowych Związków Piłki Nożnej.

Za sprawą Luizy Sułkowskiej, żony księcia bielskiego Jana Nepomucena Sułkowskiego, coraz większą popularność zyskiwała Dolina Wapienicy (zwana też Doliną Luizy). W latach 1893–1894 ulokowano tam pierwsze ujęcia wodne dla utworzonych w 1895 r. wodociągów bielskich. Zaczęły tam również powstawać hotele (m.in. Klimczokówka), leśniczówki i wille bogatych bielszczan.

Lotnisko Bielsko-Biała Aleksandrowice (kod IATA: QEO, kod ICAO: EPBA) – lotnisko sportowe położone u stóp Beskidów w Bielsku-Białej. Jest bazą Aeroklubu Bielsko-Bialskiego.
Bocznica kolejowa – odgałęzienie torów, boczny tor specjalnego przeznaczenia, najczęściej łączący główną linię z przedsiębiorstwem zaopatrywanym drogą kolejową, także jako miejsce postojowe pociągów. Na bocznicach pracują zazwyczaj lokomotywy manewrowe. Często bocznice kolejowe odchodzą od trasy na stacjach kolejowych, gdyż jest to znacznie tańsze i bezpieczniejsze.

W 1888 r. zbudowano Kolej Miast Śląskich i Galicyjskich (Frydek – Cieszyn – Bielsko – Kalwaria). W rejonie stacji kolejowej, położonej ok. 2 km na południe od wsi, zaczęła powstawać gęsta zabudowa przemysłowa i z czasem tam przeniosło się centrum Wapienicy.

Na przełomie XIX i XX w. z inicjatywy Beskidenverein oznakowano pierwsze szlaki w Beskidach (m.in. w granicach Wapienicy) – okolice Klimczoka, Magury i Błatniej, nie wiadomo jednak w jakiej formie i jakie trasy. Towarzystwo to wybudowało także schroniska turystyczne m.in. na Szyndzielni (1897) oraz rozbudowało schronisko na Klimczoku (1895), budując tam po pożarze w 1914 r. nowe. W latach 30. XX wieku powstało także prywatne, rozebrane w 1948 r., schronisko na Trzech Kopcach.

Kontrreformacja – nurt w Kościele katolickim, będący reakcją na powstanie protestantyzmu, mający na celu zahamowanie szerzącej się reformacji i odzyskanie przez Kościół rzymskokatolicki utraconych wpływów i pozycji wyznania panującego. Działania te połączone były z odnową wewnątrz Kościoła, wymuszoną gwałtownym rozwojem reformacji. Z tego też powodu autorzy katoliccy wolą stosować termin reforma katolicka, starając się uwypuklić pozytywny aspekt kontrreformacji.
Stadion – budowla sportowa, przeznaczona do rozgrywania zawodów w różnych dyscyplinach sportu i innych masowych imprez widowiskowych lub komercyjnych (targi).

W okresie międzywojennym ukształtowała się współczesna zabudowa Wapienicy – powstały m.in.: Fabryka Pił i Narzędzi Wapienica (1921), "nowa" szkoła (1923, dziś SP 32 i Gim. 15), dom kultury (1928) i kościół parafialny (1930). W 1927 r. uruchomiono linię autobusową z Górnej Wapienicy (leśniczówka) do pl. Chrobrego w Bielsku.

Łopian (Arctium L.) – rodzaj roślin należący do rodziny astrowatych. Liczy 10 gatunków. Występuje w stanie dzikim w umiarkowanych strefach Europy i Azji. W Polsce występują na stanowiskach naturalnych 4 gatunki. Gatunkiem typowym jest Arctium lappa L..
GKS Jastrzębie – polski klub piłkarski z Jastrzębia-Zdroju. 26 maja 2007 roku awansował do II ligi. W 2008 roku awansował do I ligi. W sezonie 2009/2010 gra w II lidze.

Zapora wodna im. Ignacego Mościckiego

W latach 1928–1932 na rzece Wapienicy, w miejscu ujścia Barbary, zbudowano betonowo–ziemną Zaporę wodną im. Ignacego Mościckiego (rozbudowaną w czasie II wojny światowej) o długości 309 m i wysokości 23 m. W wyniku spiętrzenia rzeki powstało jezioro Wielka Łąka o powierzchni 24 ha.

Służba Celna - służba umundurowana podległa Ministrowi Finansów. Służba Celna została powołana na mocy ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 72, poz. 802),. Do dnia 30 kwietnia 2002 r. na jej czele stał Prezes Głównego Urzędu Ceł. W wyniku likwidacji Głównego Urzędu Ceł stosownie do ustawy z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 365), obowiązki kierowania Służbą Celną przejął Szef Służby Celnej. Obchody Dnia Służby Celnej są obchodzone 21 września. Służba Celna posiada także wydział celników do zadań specjalnych - Wydział Zwalczania Przestępczości - w skład którego wchodzą grupy mobilne prowadzące kontrole m.in na szlakach komunikacyjnych. Grupy mobilne dysponują specjalistycznym sprzętem do wykrywania przemytu, a także psami wyszkolonymi w wykrywaniu narkotyków i wyrobów tytoniowych. Funkcjonariusze grup mobilnych mogą używać środków przymusu bezpośredniego oraz broni palnej.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W 1939 r. w dolinie rzek Wapienicy i Iłownicy zbudowano sieć fortyfikacji o długości 10 km. Na linii tych fortyfikacji rozlokowano Batalion ON "Bielsko", wchodzący w skład Armii Kraków. Nie odegrały one jednak w czasie wojny większego znaczenia – wojska niemieckie bez problemu wkroczyły do Wapienicy 3 września. Bunkry w Wapienicy, Aleksandrowicach i Starym Bielsku zachowały się w dobrym stanie do czasów współczesnych. 12 lutego 1945 r. do wsi wkroczyła Armia Czerwona.

Państwo bielskie, Księstwo Bielskie (łac. status minores Bilicensis, status maiores Bilicensis, ducatus Bilicensis, niem. freie Standesherrschaft Bielitz, Fürstentum Bielitz, Herzogtum Bielitz) – w latach 1572–1752 państwo stanowe niższego rzędu, w latach 1751–1752 wolne państwo stanowe, w latach 1752–1754 księstwo niższego rzędu, a w latach 1754–1848 księstwo obejmujące miasto Bielsko i kilkanaście okolicznych wsi.
Kołowrót (798 m n.p.m.; inaczej Słona Góra, niem. Salzberg) - spiętrzenie grzbietu, odchodzącego w kierunku północno-wschodnim od masywu Szyndzielni, w północno-wschodniej części Beskidu Śląskiego. Szczyt Kołowrotu wznosi się tuż na wschód od przełęczy Kołowrót, natomiast od sąsiedniej Koziej Góry oddziela go płytka Przełęcz Kozia.

Po wojnie nastąpiła rozbudowa istniejących zakładów przemysłowych, wskutek czego wieś zatraciła swój rolniczy charakter. Do lat 80. była również, podobnie jak sąsiednie Jaworze czy Brenna, popularnym letniskiem i miejscem organizowania wczasów pracowniczych. W 1953 r. na stokach Trzech Kopców utworzono rezerwat przyrody – pierwszy obszar chroniony w Wapienicy.

Iłownica (Iłowniczanka) to niewielka rzeka w powiecie bielskim. Uchodzi do Wisły w okolicy oczyszczalni ścieków w północno-zachodniej części Czechowic-Dziedzic. Nazwa "Iłownica" najprawdopodobniej nawiązuje do ilastych wód rzeki. Nad rzeką leży wieś o tej samej nazwie.
Stołów (1035 m n.p.m.) - rozległe, spłaszczone wypiętrzenie grzbietu między Trzema Kopcami a Błatnią w Beskidzie Śląskim. Kiedyś całkowicie zalesiony, głównie lasami bukowymi, dziś w wielu miejscach pokryty obszernymi wyrębami. Nazwa zapewne związana z „płaskim jak stół” wierzchołkiem.

W 1945 r. zlikwidowano Gminę Wapienica i włączono ją do gminy Jaworze. W 1954 r. utworzono gromadę Wapienica, a w 1973 r. przywrócono odrębną gminę, należącą od 1975 r. do województwa bielskiego.

Historia dzielnicy

1 stycznia 1977 r. sołectwo Wapienica zostało włączone w granice administracyjne Bielska-Białej. Jednocześnie zlikwidowano gminę Wapienica, której pozostała część (Jaworze, Międzyrzecze Górne, Międzyrzecze Dolne) przypadła gminie Jasienica.

Lata 70. i 80. to okres intensywnej urbanizacji i industrializacji zachodniej dzielnicy Bielska-Białej. W Dolnej Wapienicy powstał szereg nowoczesnych zakładów (głównie przy ul. Regera, Strażackiej, Londzina, Międzyrzeckiej, S. Mielnickiego), w rejonie ul. Międzyrzeckiej i Zwierzynieckiej zbudowano wielkopłytowe osiedle mieszkaniowe, a północną jej część przecięła dwujezdniowa droga krajowa nr 1 (dziś S1). Z kolei w Górnej Wapienicy zaczęło powstawać rozległe osiedle domów jednorodzinnych.

Przełęcz Salmopolska (Przełęcz Salmopol, Biały Krzyż) – przełęcz położona na wysokości 934 m n.p.m. w paśmie Baraniej Góry zwanym także Wiślańskim, w Beskidzie Śląskim. Jest obok przełęczy Kubalonka istotną przełęczą komunikacyjną w tym paśmie – przebiega przez nią droga z Wisły do Szczyrku.
Klon jawor, jawor, klon jaworowy (Acer pseudoplatanus L.) – gatunek drzewa z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Występuje naturalnie w środkowej Europie i północnym Kaukazie, poza tym zawleczony.

W 1990 r. na terenie Doliny Wapienicy utworzono zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Park Ekologiczny Dolina Wapienicy", będący pierwszym w Polsce zespołem w formie parku ekologicznego. W 1998 r. wszedł on w skład Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego, a w 2003 r. utworzono na jego terenie kolejny rezerwat przyrody – Jaworzyna.

Droga powiatowa - zgodnie z art. 6a ustawy o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115) do dróg powiatowych zalicza się drogi inne niż określone w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 1, stanowiące połączenia miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin i siedzib gmin między sobą. Zaliczenie do kategorii dróg powiatowych następuje w drodze uchwały rady powiatu w porozumieniu z marszałkiem województwa po zasięgnięciu opinii zarządów gmin, na obszarze których przebiega droga, oraz po zasięgnięciu opinii zarządów sąsiednich powiatów. Przebieg dróg powiatowych ustala rada powiatu po zasięgnięciu opinii zarządów gmin, na obszarze których przebiega droga.
Sarna, sarna europejska (Capreolus capreolus) – gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny jeleniowatych. Jedno z ważniejszych zwierząt łownych Europy. Samica jest nazywana kozą, samiec rogaczem lub kozłem, młode zaś koźlętami.

W 2000 r. w Bielsku-Białej utworzono podstrefę Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, w skład której weszły cztery obszary na terenie miasta, m.in. obszar Wapienica (w 2001 r.) położony na północnym krańcu Wapienicy, w sąsiedztwie drogi nr 1 i granicy miasta. Na jego terenie znajdują się hale fabryczne światowego koncernu Eaton Automotive. W pobliżu strefy położony jest, utworzony w 2005 r., Park Przemysłowy i Usługowy, który obecnie tworzą m.in. zakłady Hutchinsona oraz Beskidzki Inkubator Technologiczny (centrum konferencyjne, biura, ośrodek szkoleniowy).

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Wapienica – rzeka w Polsce o długości 20,6 km mająca swoje źródła na północnym stoku góry Stołów oraz na stoku Błatniej w Beskidzie Śląskim.

Fragment osiedla Zacisze

W 2002 r. wprowadzono nowy podział administracyjny Bielska-Białej. Miasto zostało podzielone na trzydzieści osiedli – jednostek pomocniczych gminy. Jednym z nich stała się Wapienica, największe terytorialnie osiedle, obejmujące całą historyczną Wapienicę oraz część Aleksandrowic i Kamienicy.

Brenna (dawniej Brina, Brena) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, w gminie Brenna. Znajduje się na wysokości około 420 m n.p.m. w górach Beskidu Śląskiego, w dolinie rzeki Brennicy oraz jej dopływów Leśnicy i Hołcyny.
Jesion (Fraxinus L.) – rodzaj roślin z rodziny oliwkowatych (Oleaceae), który obejmuje ok. 60 gatunków drzew i krzewów. Występuje w umiarkowanej strefie półkuli północnej.

Boom budowlany w pierwszej dekadzie XXI wieku doprowadził do powstania w Górnej Wapienicy dwóch osiedli willowych – Zacisze i Nad Zaporą.

W 2005 r. zakończono przebudowę, przebiegającego przez Wapienicę, odcinka DK 1 do parametrów drogi ekspresowej, oddając do użytku drogę ekspresową S1, docelowo łączącą Cieszyn z Pyrzowicami. W Dolnej Wapienicy (koło strefy ekonomicznej) powstał węzeł drogowy Bielsko-Biała – Wapienica.

W 2011 r. w dawnym budynku Fabryki Pił i Narzędzi znalazł swoją siedzibę Urząd Celny (Regera 32).

Cieszyn (czes. Těšín, łac. Tessin, niem. Teschen) – miasto powiatowe w województwie śląskim, nad rzeką Olzą, na Pogórzu Śląskim. Historyczna stolica Śląska Cieszyńskiego. Miasto leży na granicy z Republiką Czeską i do czasu wprowadzenia postanowień układu z Schengen (21 grudnia 2007) było tam zlokalizowane największe drogowe przejście graniczne południowej Polski.
Mikroregion to mały obszar wydzielony z większego terenu (regionu lub makroregionu) ze względu na występujące specyficzne warunki geograficzne, przyrodnicze, społeczno-kulturowe lub gospodarcze.

Zabytki

Kamienny kopiec na Palenicy

Schronisko na Klimczoku

Grodzisko na Palenicy – prawdopodobnie powstało ok. 500 p.n.e., a jego istnienie wiąże się z warownią, w której chronił się lud Młyńskiej Kępy, bądź miejscem kultu

Kościół św. Franciszka z Asyżu – katolicki kościół parafialny z 1930 r., rozbudowany w latach 1950–1952, z architektonicznymi wpływami neoromańskimi, usytuowany przy ul. Międzyrzeckiej; w sąsiedztwie znajduje się cmentarz parafialny

Zapora wodna im. Ignacego Mościckiego – betonowo-ziemna zapora wodna wybudowana na rzece Wapienicy, w miejscu ujścia Barbary, w latach 1929–1932 przez firmę Dycherhoff und Widman z Drezna; ma 209 m długości i 23 m wysokości, a powierzchnia i objętość powstałego jeziora Wielka Łąka wynoszą odpowiednio: 24 ha i 1,3 mln m³; był to niegdyś jeden z najnowocześniejszych tego typu obiektów w Europie

Stacja kolejowa Bielsko-Biała Wapienica – powstała w 1888 r. wraz z budową Kolei Miast Śląskich i Galicyjskich (z Kalwarii przez Bielsko i Cieszyn do Frydka); znajduje się przy ul. Dworcowej

Stara szkoła ludowa – drewniany dom o konstrukcji zrębowej z końca XVIII w. z kamiennym podmurowaniem, belkowymi stropami w izbach i dachem krytym papą o silnie wystającym okapie; usytuowany przy ul. Zniczowej

Dom kultury – wybudowany w 1928 r. z wpływami architektury zakopiańskiej; znajduje się przy skrzyżowaniu ulic: Cieszyńskiej, Jaworzańskiej i Międzyrzeckiej

Schronisko PTTK na Szyndzielni – wybudowane w 1897 r. było pierwszym schroniskiem turystycznym na terenie Beskidów należących obecnie do Polski; w 1906 r. obok schroniska utworzono ogród botaniczny (alpninarium), a rok później dobudowano drewniany domek w stylu szwajcarskim

Schronisko PTTK na Klimczoku – pierwsze drewniane schronisko powstało w 1872 r. i od nazwiska właścicielki dóbr (Klementyny von Primavesi) nazwano je Klementynówką; z inicjatywy Beskidenverein obiekt rozbudowano w latach 1894–1895, ale podczas otwarcia spłonął; schronisko odbudowano i otwarto po raz kolejny w 1897 r., jednak płonęło jeszcze dwukrotnie, w roku 1910 i 1913, dlatego w 1914 wybudowano nowy, kamienny obiekt, który istnieje do dnia dzisiejszego

"Klimczokówka" – XIX-wieczna willa przy ul. Zapora, pełniąca niegdyś funkcję hotelu

Leśniczówka "Barbara" – dawny dom myśliwski Sułkowskich w Dolinie Wapienicy, zbudowany w XIX wieku

Studnie wodne – pozostałości po dawnym ujęciu wodnym zbudowanym dla bielskich wodociągów w latach 1893–1894 w rejonie Potoku Żydowskiego

Warownia – miejsce ufortyfikowane, przygotowane do celów militarnych, najczęściej do obrony. Terminem warownia określa się budowle lub zespoły budowli wraz z umocnieniami ziemnymi, mające za zadanie utrzymanie określonego terenu i ochronę ważnych przejść (np. most, bród, odcinek drogi itp.). Warownie były uzbrojone, zaopatrzone w zapasy żywności umożliwiające przetrwanie oblężenia. Czasem budowane były na terenie obozów wojskowych. Warownie budowane w średniowiecznej Rosji na potrzeby obrony miast nosiły nazwę "kreml".
Gmina Wapienica – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1973-1976 w województwie katowickim i bielskim. Siedzibą władz gminy była Wapienica (obecnie dzielnica Bielska-Białej).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)