Warianty tekstowe Nowego Testamentu - Polski Serwis Naukowy

Warianty tekstowe Nowego Testamentu powstały w wyniku zamierzonych lub nieświadomych zmian w tekście dokonanych przez kopistów przy sporządzaniu kolejnej kopii tekstu. Niektóre z wariantów powstały w ten sposób, że oko kopisty zatrzymało się na podobnym słowie ale znajdującym się w innym miejscu oryginalnego tekstu. Jeżeli oko wróciło na wcześniejsze słowo, powstawało powtórzenie (błąd dittografii). Jeżeli oko spojrzało na dalsze słowo, powstawało opuszczenie. W innych przypadkach kopista dodawał tekst z pamięci, z innych paralelnych tekstów (najczęściej miało to miejsce w Ewangeliach synoptycznych). Czasami zmieniał pisownię. Synonimy zastępował substytutami. Zaimki zamieniano w rzeczowniki (zwrot jak "On powiedział" stał się zwrotem "Jezus powiedział").

Ojcze nasz, Modlitwa Pańska, Modlitwa wzorcowa, (łac. Oratio Dominica, Pater Noster) – najstarsza modlitwa chrześcijan, którą według Nowego Testamentu przekazał swoim uczniom sam Jezus w czasie kazania na górze. Jest to formuła chwaląca wspaniałość Boga, jednocześnie mająca formę błagalną. Według Ojców Kościoła stanowi ona wzór modlitwy chrześcijańskiej. Ojcze nasz jest często używanym narzędziem w językoznawstwie porównawczym.
List do Filemona [Flm lub Filem.] – list Pawła z Tarsu, stanowiący księgę Nowego Testamentu, zaadresowany do Filemona – chrześcijanina z frygijskiego miasta Kolosy. List do Filemona jest krótkim osobistym pismem w sprawie Onezyma – zbiegłego niewolnika należącego do Filemona. Apostoł wstawia się za niewolnikiem, który postanowił zostać chrześcijaninem, i obiecuje uiścić odszkodowanie za ewentualne szkody przez niego spowodowane. List ten porusza szereg ważkich kwestii teologicznych dotyczących niewolnictwa i w szerszym kontekście zależności ekonomicznej jednego człowieka od drugiego. Interpretacje zawartych w nim tez zmieniały się na przestrzeni dziejów wraz z przekształceniami systemów ekonomicznych i politycznych.

Orygenes był jednym z pierwszych, który zastanawiał się nad różnicami w tekście Nowego Testamentu i deklarował swoje preferencje dla określonych wariantów. W Mat 27,16-17 faworyzował "Barabasz" przeciwko "Jezus Barabasz" (In Matt. Comm. ser. 121). W Jan 1,28 preferował "Bethabara" zamiast "Betania" jako miejsce gdzie Jan chrzcił (Commentary on John VI.40 (24)). "Gergeza" raczej niż "Geraza" albo "Gadara" (Commentary on John VI.40 (24)). Orygenes odnotował dwa warianty w Hebr 2,9 "z dala od Boga" i "przez łaskę Bożą". W Komentarzu do Ewangelii Mateusza Orygenes napisał: "Tymczasem jest oczywiste, że istnieje duża różnica między rękopisami; wynika ona bądź z niedbalstwa pewnych kopistów, bądź z niegodziwej śmiałości niektórych, bądź winę za to ponoszą ci, <którzy nie zwracają uwagi> na poprawność tekstów, bądź ci, którzy poprawiając dodają lub usuwają, co im się podoba.

Kodeks 0105 (Gregory-Aland no. 0105), ε 45 (Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany na X wiek. Rękopis przechowywany jest w Austriackiej Bibliotece Narodowej (Suppl. Gr. 121) w Wiedniu.
List do Hebrajczyków [Hbr], List do Żydów [Żyd] - jeden z listów Nowego Testamentu przypisywany początkowo Pawłowi z Tarsu, ale także innym autorom (w tekście nie ma wzmianki o autorstwie). Od drugiego wieku historycy kwestionowali autorstwo Pawła. Teraz prawie wszyscy je odrzucają, dwie podstawowe przyczyny to:

John Mill w roku 1707 oszacował liczbę wariantów Nowego Testamentu na 30 000. Jednak Mill miał do dyspozycji zaledwie około stu rękopisów NT. Eberhard Nestle, w końcu XIX wieku podał liczbę od 150 000 do 200 000 wariantów. Obecnie Ehrman mówi o 400 000 wariantach.

W dalszej części artykułu podana została skrócona lista wybranych wariantów tekstowych Nowego Testamentu.

Nowy Testament (gr. Καινή Διαθήκη, Kainē Diathēkē) - druga, po Starym Testamencie, część Biblii chrześcijańskiej, powstała na przestrzeni 51-96 r. n.e.; stanowi zbiór 27 ksiąg, przedstawiających wydarzenia z życia Jezusa i wczesnego Kościoła oraz pouczenia skierowane do wspólnot chrześcijańskich, tradycyjnie datowanych na drugą połowę I wieku; niektórzy bibliści datują część ksiąg również na pierwszą połowę II wieku; główne źródło chrześcijańskiej doktryny i etyki. Niektóre wyznania używają jako nazwy Nowego Testamentu określenia Chrześcijańskie Pisma Greckie.
Kodeks Petropolitański, łac. Codex Petropolitanus (Gregory-Aland no. Π albo 041) jest greckim kodeksem uncjalnym, paleograficznie datowanym na IX wiek. Kodeks stanowi 350 pergaminowych kart (14,5 cm na 10,5 cm), z niemal pełnym tekstem czterech Ewangelii.

Niektóre spośród stosowanych skrótów

it — utworzony od Itala, ale dotyczy wszystkich przekładów starołacińskich (Itala stanowi zdecydowaną większość)

vg — Vulgata

syr — przekład syryjski

syr — Syro-Curetonian

syr — Syro-Harcleian

syr — Peszitta

syr — Syro-Palestyna

syr — Syro-Sinaitica

cop — sahidycki dialekt języka koptyjskiego

cop — bohairycki dialekt języka koptyjskiego

cop — fajumski dialekt języka koptyjskiego

arm — przekład ormiański

geo — przekład gruziński

eth — przekład etiopski

Byz — tekst bizantyjski

Lect — lekcjonarze

Ewangelia Mateusza

Papirus 1 verso z tekstem Mateusz 1,1-9; w 1,3 zawiera wariant Ζαρε przeciwko Ζαρα

Mateusz 1,24

Ewangelia według Marka [Mk lub Mar] – druga, najkrótsza Ewangelia nowotestamentowa. Jej autorem według tradycji chrześcijańskiej jest Jan Marek, który miał spisać w Rzymie relację Piotra Apostoła. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Święty Marek pisze Ewangelię dla ludzi nieznających języka aramejskiego.
Kodeks Bazylejski A.N.IV.2, minuskuł 1 (na liście rękopisów Gregory—Aland), δ 254 (von Soden), jest rękopisem Nowego Testamentu pisanym minuskułą na pergaminie w języku greckim, paleograficznie datowanym na XII wiek. Dawniej oznaczany był przy pomocy symbolu 1 (niektórzy stosują go po dziś dzień), dzisiaj przy pomocy samego 1.

ἐγερθεὶς (wstał) — א, B, C, Z, 071, f διεγερθεὶς (został zbudzony) — C, D, L, W, 087, f, Byz mss

Mateusz 1,25 υἱὸν (syn) — א, B, Z, 071, f, f, 33 τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον (jej pierworodny syn) — C, D, K, L (brak αὐτῆς), W, Δ, Π, 28, 565, 700, 892, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1365, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, 70, 185, ℓ 333, ℓ 1761, aur, f, ff, vg

Mateusz 2,18

Kodeks 087 (Gregory-Aland no. 087), ε 27 (von Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany na VI wiek. Dwie karty kodeksu przechowywane są w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Petersburgu, pozostałe w Klasztorze Świętej Katarzyny na Synaju. Rękopis zachował się we fragmentarycznej kondycji, poszczególne jego partie odkrywane były kilkakrotnie na Synaju.
Kodeks 086 (Gregory-Aland no. 086), ε 35 (von Soden) – grecko-koptyjski kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany na VI wiek. Rękopis przechowywany jest w British Library (Oriental Manuscripts 5707) w Londynie. Jest palimpsestem.

κλαυθμὸς (płacz) — Sinaiticus, Vaticanus, 0250, f, it, vg, syr, cop, eth θρῆνος καὶ κλαυθμός (lament i płacz) — C, D, K, L, W, Δ, Π, f, 28, 33, 565, 700, 892, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1241, 1253, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, ℓ 70, 150, ℓ 185, ℓ 1761, syr, syr, syr, arm

Mateusz 4,10

Kodeks 0101 (Gregory-Aland no. 0101), ε 48 (Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany na VIII wiek. Rękopis przechowywany jest w Austriackiej Bibliotece Narodowej (Pap. G. 39780) w Wiedniu.
Kodeks 0171 (według numeracji Gregory-Aland), ε 07 (von Soden) – wczesny grecki rękopis Nowego Testamentu, spisany w formie kodeksu na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na III wiek. Zawiera fragmenty Ewangelii Mateusza i Ewangelii Łukasza. Przechowywany jest we Florencji oraz Berlinie.

ὕπαγε (idź precz) — א, B, C*, K, P, W, Δ, 0233, f, f, 565, 700, 892 ὕπαγε ὀπίσω μου (idź precz ode mnie) — C, D, L, Z, 28, 33, 892, 1009, 1010, 1071, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1365, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, ℓ 76, it, vg, syr ὕπαγε ὀπίσω σου (idź precz za siebie) — syr vade retro — a, aur, c, ff, g

Mateusz 5,44

Drugi List św. Jana [2 J lub 2 Jan] - księga Nowego Testamentu przypisywana św. Janowi Apostołowi, autorowi Ewangelii Jana, autor podobnie jak w 3. Liście św. Jana nazywa siebie prezbiterem. List skierowany do "Wybranej Pani" - co zapewne oznacza nieznaną nam gminę chrześcijańską. Z 13 wersów 7 znajduje się w 1. Liście św. Jana. List zaleca miłość braterską i przestrzega przed "zwodzicielami" "którzy nie uznają, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele ludzkim" (wers 7).
Kodeks 050 (Gregory-Aland), C (Hermann von Soden) jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowanym na IX wiek. Karty kodeksu zostały później wykorzystane na potrzeby innych rękopisów: Homilii Chryzostoma, Hermenei Zonara, greckiego Menologium.

ευλογειτε τους καταρωμενους υμας, καλως ποιειτε τοις μισουσιν υμας (błogosławcie tym, którzy was przeklinają, dobrze czyńcie tym, którzy was nienawidzą) — K L W Δ Θ Π f 28 33 565 70 892 1009 1010 1079 1195 1216 1241 1242 1365 1546 1646 2148 2174 Byz Lect brak w א, B, f k sy cop;

Mateusz 5,47

List do Kolosan [Kol] – list św. Pawła, napisany do gminy chrześcijańskiej w Kolosach, stanowiący księgę Nowego Testamentu. Adresaci listu wywodzili się prawdopodobnie ze środowiska pogańskiego. List prezentuje obraz żywej, zjednoczonej i stałej w wierze, jednak nie w pełni dojrzałej duchowo wspólnoty. Został napisany w celu umocnienia wiary młodego Kościoła kolosańskiego i ostrzeżenia go przed grożącymi mu błędami. Zgodnie z listem chrześcijanie powołani są do nowego życia w Chrystusie, który jest Głową Kościoła, i nie powinni poddawać się w niewolę nauk czysto ludzkich. Jako wybrani przez Boga powinni dawać świadectwo nowego życia i w swym postępowaniu mieć wzgląd na Jezusa Chrystusa.
Kodeks z Synopy, łac. Codex Sinopensis (Gregory-Aland no. O albo 023; von Soden ε 21), nazywany także Ewangelią z Synopy, jest fragmentem ilustrowanego rękopisu greckiego Nowego Testamentu. Nazwa pochodzi od miejsca odkrycia. Paleograficznie datowany jest na VI wiek. Został odkryty w Synopie w 1899 roku przez francuskiego oficera.

ἐθνικοί (poganie) — א, Β, Δ, f, 33, 892, 1071, 1216, 1230, 1241, 1365, it, vg τελῶναι (poborcy podatków) — Κ, L, W, Δ, Θ, Π, f, 28, 565, 700, 1009, 1010, 1079, 1195, 1242, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, it, syr, goth, geo

Mateusz 6,13 (patrz 1 Kor 29,11-13) ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα, εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν (bo Twoje jest królestwo i moc i chwała na wieki. amen) — K, L, W, Δ, Θ, Π, f, 28, 33, 565, 700, 892, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1365, 1546, 1646, Byz, Lect ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα, τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν (bo Twoje jest królestwo i moc i chwała, Ojca i Syna i Ducha Świętego na wieki. amen) — 157, 225, 418 ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ δύναμις εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν (bo Twoja jest moc na wieki. amen) — k ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν (bo Twoja jest moc i chwała na wieki. amen) — cop, cop ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν (bo Twoje jest królestwo i moc na wieki. amen) — syr ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία, τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν (bo Twoje jest królestwo, Ojca, i Syna i Ducha Świętego na wieki. amen) — 1253 ominięty przez א, B, D, 0170, f, ℓ 547, it, vg, cop

Mateusz 6,15

John Mill (ur. ok. 1645 w Shap, zm. 23 czerwca 1707 w Oksfordzie) – angielski teolog protestancki, biblista, autor krytycznego wydania tekstu greckiego Nowego Testamentu.
Codex Seidelianus I (Gregory-Aland no. G albo 011) jest greckim rękopisem Nowego Testamentu pisanym uncjałą na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na IX wiek (albo X wiek). Nazwa pochodzi od odkrywcy. Nazywany też bywa Codex Wolfii A, od jego drugiego właściciela.

τὰ παραπτώματα αὐτῶν (ich przestępstwa), ominięty przez א, D, 1-118-205-209-1582, 22, 892*, a, aur, c, ff, g, syr

Mateusz 8,13 (por. Łk 7,10) και υποστρεψας ο εκατονταρχος εις τον οικον αυτου εν αυτη τη ωρα ευρεν τον παιδα υγιαινοντα (a kiedy setnik powrócił do swego domu tej godziny, znalazł sługę zdrowym) — Sinaiticus, C, (N), U, Θ, (0250), f, (33, 1241), g, syr. większość rękopisów nie posiada go

Mateusz 9,34

Codex Boreelianus, pełna nazwa Codex Boreelianus Rheno-Trajectinus, oznaczany przez sigla F albo 09 na liście Gregory-Aland, oraz przez ε 86 na liście son Sodena – uncjalny rękopis czterech Ewangelii w języku greckim, sporządzony na pergaminie. Kodeks pisany jest późną uncjałą, paleograficznie datowany jest na IX wiek. Rękopis ma liczne braki i uszkodzenia, których większość powstała w czasach nowożytnych.
Orygenes (gr. Ὠριγένης, Origenes, ok. 186-254) – jeden z najbardziej płodnych komentatorów Pisma Świętego w epoce patrystycznej. Zajmował się, podobnie jak później Hieronim ze Strydonu (330-420), egzegezą krytyczną oraz literalną; egzegezę alegoryczną doprowadził do szczytu rozwoju[1]. W zasadniczy sposób przyczynił się do ukształtowania tradycji teologicznej Szkoły Aleksandryjskiej. Znany jest również jako twórca, odrzuconej później przez Magisterium, teorii preegzystencji dusz[2]. Był wykształcony filozoficznie; razem z Plotynem studiował u Amoniusza Sakkasa. Jest zaliczany do pisarzy starochrześcijańskich, a także, mimo że niektóre jego teorie były błędne, do Ojców Kościoła.

οἱ δὲ Φαρισαῖοι ἔλεγον ἐν τᾡ ἂρχωντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια (Ale faryzeusze powiedzieli: "On wypędza demony [mocą] księcia demonów") — opuszczone przez D, a, d, k, sin, Hilary (hiat e syr)

Mateusz 12,47 wiersz ominięty przez א, B, L, 1009, 12, ff, k, syr, cop

Mateusz 13,33

List do Filipian [Flp lub Fil.] to jeden z listów więziennych św. Pawła, napisany prawdopodobnie podczas jego uwięzienia w Rzymie (lata 61−63), lub wcześniej w Efezie (56−57).
Kopista - osoba, zajmująca się w średniowieczu przepisywaniem ksiąg. Osoba taka mogła łączyć różne utwory i dopisywać własne fragmenty. Zdarzało się, że w ten sposób powstawały kolejne wersje tego samego tematu, a nawet zupełnie nowe dzieła.

ἐλάλησεν αὐτοῖς (powiedział im) — rękopisy tekstu aleksandryjskiego, cezarejskiego i bizantyjskiego ominięte przez — D, d, (k), sin, syr

Mateusza 13,35

W Ewangelii Mateusza powiedziano zatem: 'Stało się to po to, aby spełniło się to, co zostało napisane u proroka Asafa'. Taka lekcja znajduje się we wszystkich dawnych kodeksach, lecz ludzie nie znający się na rzeczy usunęli ten fragment. Natomiast wiele wydań Ewangelii do dziś zawiera lekcje: 'Aby spełniło się to, co zostało napisane przez proroka Izajasza: 'Otworzę moje usta w przypowieściach i opowiem postanowienia od początku'. Słów tych jednak nie wypowiada Izajasz, lecz Asaf (Orygenes, Hom.Ps. 1/77:2; Hieronim, Kom.Mat. II, 13,35), — Kodeksy א , Θ , f, f 33

Mateusz 14,12

Comma Johanneum - uważany za nieautentyczny fragment piątego rozdziału Pierwszego listu św. Jana, który obecny był w wielu przekładach Biblii do XIX wieku. 1J 5,7-8 według Biblii Gdańskiej (1632):
Pierwszy List do Tymoteusza (1 Tm lub 1 Tym) to jeden z listów przypisywanych św. Pawłowi z Tarsu, znajdujący się w Nowym Testamencie. Zaliczany jest do jednych z tzw. trzech listów pasterskich. Wysłany został z Macedonii do Tymoteusza z Efezu między pierwszym a drugim uwięzieniem (tj. między 63 a po 67 r. n.e.). Badacze (głównie egzegeci niekatoliccy) uważają jednak, że nie tylko autorem listu nie jest św. Paweł z Tarsu ale także sam list powstał później (autorstwo listów św. Pawła do Tymoteusza kwestionują także najstarsi pisarze chrześcijańscy)[potrzebne źródło]. Powodem napisaniu listu była szczególna troska św. Pawła o Kościół w Efezie. Treścią listu są pouczenia o charakterze praktycznym, pouczającym oraz dogmatycznym. Księga składa się z 6 rozdziałów.

σωμα (ciało) — W 0106 0136 Byz lat syr cop πτωμα (zwłoki) — א B C D L Θ f f 33 565 700 892 1010 1241 1424 e k syr cop

Mateusz 15,6 τὸν πατέρα αὐτοῦ (jego ojca) — א, B, D, it, syr, cop, geo τὸν πατέρα ἢ τὴν μητέρα αὐτοῦ (ojca i jego matkę) — Θ, f, (1216 opuszcza αὐτοῦ), 184, geo, Orygenes τὸν πατέρα αὐτοῦ ἢ τὴν μητέρα (jego ojca albo matkę) — 084, f, 33, 700, 892, 1071 τὸν πατέρα αὐτοῦ ἢ τὴν μητέρα αὐτοῦ (jego ojca albo jego matkę) — C, K, L, W, X, Δ, Π, 0106, 1009, 1010, 1079, 1195, 1230, 1242, 1253, 1344, 1365, (1546), 1646, 2148, 2174, Byz, Lect τὸν πατέρα αὐτοῦ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ (jego ojca i jego matkę) — 565, 1241

Mateusz 15,6 (patrz Marek 7,13)

Codex Vaticanus, oznaczany symbolami S albo 028 (Gregory-Aland), ε 1027 (von Soden), jest greckim kodeksem majuskułowym Nowego Testamentu zawierającym tekst czterech Ewangelii. Kolofon kodeksu informuje, że kodeks powstał w 949 roku, a sporządzony został przez mnicha o imieniu Michał. Ten rękopis jest jednym z najstarszych posiadających datę greckich rękopisów Nowego Testamentu i zarazem jedynym odatowanym kodeksem majuskułowym.
Kodeks Gwelferbytański B, łac. Codex Guelferbytanus B (Gregory-Aland no. Q albo 026; von Soden ε 4) jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na V wiek. Rękopis jest bardzo fragmentaryczny, jego tekst został nadpisany i zachował się w palimpseście.

τὸν λόγον (słowo) — א, B, D, Θ, 700, 892, 1230, it, syrmg, cop, arm, eth, geo, Diatessaron, Ireneusz, Orygenes, Euzebiusz, Augustyn τὸν νόμον (prawo) — א, C, 084, f, 1010, geo τὴν ἐντολήν (przykazanie) — K, L, W, X, Δ, Π, 0106, f, 33, 565, 1009, 1071, 1079, 1216, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, it, vg, syr, Orygenes

Mateusz 15,15 w kodeksie 0237; wariant "przypowieść"

Mateusz 15,15

List do Tytusa [Tt lub Tyt] to jeden z listów Pawła z Tarsu, znajdujący się w Nowym Testamencie. List skierowany był do Tytusa, jednego z jego najbliższych współpracowników, który w okresie pisania listu przebywał na Krecie. Tytus opiekował się gminą chrześcijańską na Krecie, założoną wcześniej przez Pawła.
Ewangelie z Rossano (Gregory-Aland no. 042 albo Σ; von Soden ε 18), majuskułowy kodeks Nowego Testamentu. Przechowywany jest w katedrze Rossano we Włoszech, pochodzi z VI. Powstał w czasach bizantyjskiej okupacji południowej części półwyspu Apenińskiego. Nazywany jest Codex purpureus Rossanensis i jest jednym z czterech purpurowych kodeksów uncjalnych.

τὴν παραβολὴν ταύτην (przypowieść tę) — C, D, K, L, W, X, Θ, Π, 0119, 33, 565, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect τὴν παραβολὴν αὐτήν (przypowieść tę) — Δ ταύτην τὴν παραβολήν (tę przypowieść) — f τὴν παραβολήν (przypowieść) — א, B, 0237, f, 700, 892, cop, cop, geo

Mateusz 15,31

Warianty tekstowe Biblii Hebrajskiej powstały w wyniku niezamierzonych pomyłek lub celowego działania soferów. Po czasach Jezusa tworzeniem kopii zajęli się masoreci. Zdołali oni dostrzec dokonane zmiany soferów, a następnie odnotowywali je na marginesie lub na końcu przepisywanego tekstu głównego. Te marginesowe uwagi określa się masorą.
Codex Claromontanus, D (Wettstein), 06 (Gregory-Aland), δ 1026 (Von Soden), 12 (Beuron) – bilingwiczny grecko-łaciński kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie. Jakkolwiek oba teksty reprezentują zachodnią tradycję tekstualną, zachodzi między nimi wiele różnic. Datowany jest zwykle na VI wiek. Bywa wliczany do wielkich kodeksów i jest ważnym rękopisem Nowego Testamentu.

λαλοῦντας, κυλλοὺς ὑγιεῖς — C, K, L, P, W, X, Δ, Π, 565, (700), 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1242, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, ℓ 1231, ℓ 1761 it λαλοῦντας, κυλοὺς ὑγιεῖς — ℓ 185 λαλοῦντας καὶ κυλλοὺς ὑγιεῖς — D, Θ, f, 33, 1230, 1253, 76, syr ἀκούοντας, κυλλοὺς ὑγιεῖς — B ἀκούοντας, κυλοὺς ὑγιεῖς — ℓ 211 ἀκούοντας καὶ λαλοῦντας, κυλλοὺς ὑγιεῖς — N, O, Σ, λαλοῦντας — א, f, 700*, 892, ℓ 184, it, vg, syr, eth, geo, Orygenes

Mateusz 16,2b-3 Rękopisy tekstu aleksandryjskiego nie zawierają tego tekstu. Również najstarsze bizantyjskie rękopisy nie mają go bądź kwestionują jego autentyczność.

Kodeks 0100 (Gregory-Aland no. 0100), ε 070 (Soden) – grecko-koptyjski kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany na VII wiek. Rękopis przechowywany jest w Francuskiej Bibliotece Narodowej (Copt. 129,10) w Paryżu.
Apokalipsa Świętego Jana [Ap], Księga Objawienia, Objawienie Jana [Obj] (gr. Ἀποκάλυψις Ιωάννου – Objawienie Jana) – jedyna prorocza księga Nowego Testamentu, opisująca zagładę świata i powstanie "Nowego Świata" zanim nastąpi jego koniec i Sąd Ostateczny. Apokalipsa zawiera bardzo liczne odwołania do Starego Testamentu. Tradycja za autora uważa Jana Ewangelistę (choć nie jest to pewne, a eschatologia księgi różni się od eschatologii Ewangelii Jana). Powstanie datuje się na okres prześladowań chrześcijan w Azji Mniejszej (a więc po roku 68) i najprawdopodobniej powstawała w różnych etapach.

Tego nie ma w wielu kodeksach (Hieronim, Kom.Mat II:16,2-3) — brak np. w א , B, X, f, 1216

Mateusz 16,12 της ζυμης των αρτων (kwasu chlebów) — Sinaiticus, B, L, 892, 1009, 1241 της ζυμης των αρτων των Φαρισαιων και Σαδδουκαιων (kwasu chlebów faryzeuszy i saduceuszy) — Sinaiticus, ff, syr της ζυμης των Φαρισαιων (kwasu faryzeuszy) — 33 των αρτων (chlebów) — f της ζυμης του αρτου (kwasu chleba) — C, W, Byz, c, f, q, syr, syr, cop, cop της ζυμης (kwasu) — D, Θ, f, 565, a, b, ff, syr

Mateusza 16,20

Kodeks Bezy, łac. Codex Bezae Cantabrigiensis, oznaczany symbolem D lub 05 (na liście rękopisów Nowego Testemantu Gregory-Aland) – rękopis Nowego Testamentu pisany uncjałą na pergaminie, w językach greckim i łacińskim, pochodzi z roku ok. 400. Drugi człon w nazwie – Bezae – pochodzi od imienia Teodora Bezy (1519-1605), następcy Kalwina w Genewie, który wszedł posiadanie kodeksu, człon Cantabrigiensis — od Cambridge. Symbol D, nadany został przez J.J. Wettsteina w 1751 roku, symbol 05 zaś przez C. R. Gregory w 1892 roku. Część kart kodeksu zaginęła.
Codex Petropolitanus purpureus, oznaczany przez sigla N albo 022 (Gregory-Aland ), ε 19 (von Soden), jest greckim rękopisem Nowego Testamentu, pisany wielką, bardzo regularną majuskułą na pergaminie, paleograficznie datowany na VI wiek. Należy do purpurowych kodeksów Nowego Testamentu (wraz z kodeksami Ο Σ Φ).

Mateusz zatem według pewnego rękopisu napisał: 'Wtedy polecił uczniom, aby nikomu nie mówili, że On jest Mesjaszem.(...) Trzeba także wiedzieć, że niektóre rękopisy Ewangelii według Mateusza mają: 'Surowo przykazał ' (Orygenes, Kom.Mt. 12:15)

Mateusz 17,21 Wiersz opuszczony przez Sinaiticus, B, Θ, 33, 892, syr, cop, arm, eth wiersz występuje w C, D, K, L, W, X, Δ, Π, f, f

Mateusza 18,1

Kodeks 083 (Gregory-Aland no. 083), ε 31 (von Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany na VI albo VII wiek. Rękopis przechowywany jest w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej (Gr. 10) w Petersburgu. Kodeks znany jest z krótkiego zakończenia Ew. Marka. Zachowało się w sumie 11 kart kodeksu, z których jedna we fragmentarycznym stanie.
Codex Porphyrianus (Gregory-Aland no. P albo 025) jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany jest na IX wiek. Jest jednym z nielicznych kodeksów uncjalnych zawierających Apokalipsę. Posiada wiele luk.

[Mateusz] oddał według jednych rękopisów: 'W tym czasie uczniowie przystąpili do Jezusa', według zaś innych: 'W tym dniu ' (Orygenes, Kom.Mt. 13:14)

Mateusz 19,29 ἐκατονπλασίονα (stokrotnie) — א, C, D, W, Θ, f, f, 28, 33, 565, 700, 892, 1009, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 2148, 2174, Byz, Lect, it, vg, syr, cop, arm, eth πολλαπλασίονα (wielokrotnie) — B, L, 1010, syr, cop, eth

Mateusz 20,28 Kodeks Bezy, Codex Beratinus, syr i kilka rękopisów Wulgaty zawierają dodatek:

"Ale wy dążcie, by wzrastać z tego, co jest małe, a z większego mniejszym być. Kiedy wejdziecie do domu wezwani na obiad, nie siadajcie na prominentnych miejscach, aby nie wszedł ktoś dostojniejszy od ciebie i gospodarz nie przyszedł, i nie powiedział tobie: Usiądź niżej. I będziecie zawstydzeni. Lecz jeśli usiądziesz na niższym miejscu i przyjdzie do ciebie ktoś niższy, wtedy gospodarz powie tobie: Usiądź wyżej. Będzie to dla ciebie korzystne."
Ewangelie synoptyczne (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina; συνοψις, synopsis, spojrzenie całościowe) - wspólna nazwa dla ewangelii wg św. Mateusza, wg św. Marka i wg św. Łukasza. Nazwę wprowadził J. J. Griesbach.
Pierwszy List św. Jana [1 J lub 1 Jan] – księga Nowego Testamentu. Już od II wieku Tradycja przypisuje autorstwo listu Janowi Apostołowi, synowi Zebedeusza, a autorowi jednej z Ewangelii. Potwierdza to porównanie Listu z Ewangelią, bowiem istnieje szereg podobieństw między oboma dziełami, tak pod względem gramatycznym, stylistycznym (np. zastosowanie antytez) czy łączenie zdań za pomocą inkluzji (czyli zamknięcia pewnego fragmentu między dwoma takimi samymi słowami), rytmika. Zarówno Ewangelia, jak i List posiadają te same semityzmy (np. "czynić prawdę") czy wyrazy (np. "Słowo" na określenie Jezusa). Również podobieństwo tematów wskazuje na tego samego Autora, ponieważ oba dzieła mówią o tym, że:

Mateusz 21,10 γαμος (wesele) — B, D, W, Θ, 085, 0161, f, f, Byz νυμφων (oblubieniec) — א, B, L, 0138, 892, 1010; αγαμος — C

Kodeks 087, Mt 21,19-24

Mateusz 21,31 ὁ πρῶτος (pierwszy) — א, C*, K, W, Δ, Π, Byz ὁ δεύτερος (drugi) — 4, 273 ὁ ὕστερος (następny) — B ὁ ἔσχατος (ostatni) — D, Θ, f

Mateusz 21,44 Καὶ ὁ πεσὼν ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται ἐφ ὃν δ' ἂν πέσῃ λικμήσει αὐτόν (A kto upadnie na ten kamień zostanie roztrzaska się; a na kogo on spadnie, ten zostanie zmiażdżony) — א, B, C, K, L, W, X, Δ, Π, 0138, 33, 892, 1010, 1546, f, f, 28, 565, 700, 892, 1009, 1010, 1071, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, it, vg, syr, cop, arm, eth, geo ὁ πεσὼν ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται ἐφ ὃν δ' ἂν πέσῃ λικμήσει αὐτόν (Kto upadnie na ten kamień zostanie roztrzaska się; a na kogo on spadnie, ten zostanie zmiażdżony) — Θ, 1079, 1546 cały wiersz opuszczony przez $\mathfrak{P}$ , D, 33, a, b, d, e, ff, ff, r, syr, Ireneusz (lat), Orygenes, Euzebiusz

Mateusz 23,26

Kodeks 2427 (Gregory—Aland) jest miniaturowym rękopisem Ewangelii Marka, napisanym po grecku, datowanym paleograficznie na XIII, a wedle innych nawet na XIV wiek. Trudny do datowania metodą paleograficzną. W 2006 udowodniono, że jest on fałszerstwem dokonanym w XIX wieku.
Kodeks 063 (Gregory-Aland no. 063), ε 64 (Soden), jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na IX wiek. Do naszych czasów zachowały się 22 pergaminowe karty kodeksu (26 cm na 19 cm), z tekstem Łk 16 - J 6 (z lukami). Tekst pisany jest w dwóch kolumnach na stronę, 37 linijek w kolumnie.

καὶ τῆς παροψίδος (i misie) — B, C, L, W, 33, Byz, cop ominięty przez D, Q, 1-118-209-1582, 700, a, d, e, ff, r, sin, geo, Ireneusz, Klemens (hiat, b, syr)

Mateusz 23,38 ἔρημος (pustynia) — rękopisy zachodnie, cezarejskie, bizantyjskie i niektóre aleksandryjskie opuszczone przez $\mathfrak{P}$ ?, B, L, ℓ 184

Mateusza 24,36

'O dniu zaś owym i o godzinie nikt nie wie, ani aniołowie niebiescy, tylko sam Ojciec'. W niektórych kodeksach łacińskich dodano: 'ani Syn', podczas gdy w greckich, a szczególnie w manuskryptach Adamantiusa i Pieriusa nie jest to dopisane. Ponieważ jednak w niektórych to można przeczytać (Hieronim, Kom.Mat. IV:24,36)

Mateusz 25,17

Kodeks Kampiański, łac. Codex Campianus (Gregory-Aland no. M albo 021) jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na IX wiek.
Hilary z Poitiers (ur. ok. 315 r., zm 367 w Poitiers we Francji), biskup Poitiers, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego, ojciec i Doktor Kościoła.

ἐκέρδησεν (zyskał) – א, B, C*, L, 33, 892, 1010, 1546, it, vg, syr, cop, arm, eth καὶ αὐτὸς ἐκέρδησεν (i on zyskał) – D it ἐκέδησεν καὶ αὐτός (zyskał i on) – A, C, K, W, X, Δ, Θ, Π, 074, f, f, 28, 565, 700, 1009, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1646, 2174, Byz, Lect it, syr

Mateusz 25,41-46 w Chester Beatty I

Papirus 37 recto; fragment Mt 26,19-37; w Mt 26,28 przekazuje wariant przymierza

Mateusz 26,28

Od końca XIX wieku najważniejszymi świadkami tekstu Nowego Testamentu (NT) są kodeks Synajski i Watykański. Wszystkie naukowe wydania tekstu NT opierają się na tych dwu kodeksach. Konstanty Tischendorf i Hermann von Soden oparli swoje wydania głównie na Kodeksie Synajskim, wszyscy pozostali wydawcy oparli się na Kodeksie Watykańskim. Oba rękopisy reprezentują aleksandryjską tradycję tekstu NT, jednak zachodzą pomiędzy nimi liczne różnice. Herman Hoskier obliczył, że w tekście samych tylko Ewangelii zachodzi 3036 różnic pomiędzy Sinaiticus a Vaticanus (nie licząc błędów itacyzmu).
Codex Borgianus (Gregory-Aland no. T albo 029) jest grecko-sahidyckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na V wiek. Nazwa kodeksu pochodzi od jego byłych właścicieli.

διαθήκης (przymierza) – rękopisy aleksandryjskie oraz Θ καινῆς διαθήκης (nowego przymierza) – rękopisy zachodnie, cezarejskie i bizantyjskie

Mateusz 27,4 ἀθῷον (niewinny) – א, B*, C, K, W, X, Δ, Π, Byz, Lect δίκαιον (sprawiedliwy) – B, L, Θ

Mateusz 27,9 ἐπληρώθη τὸ ῥηθὲν διὰ Ἰερεμίου τοῦ προφήτου (wypełniło się słowo powiedziane przez Jeremiasza proroka) – ominięte słowo Ιερεμιου (Jeremiasza) w manuskryptach: Codex Beratinus, 33, starołacińskich Codex Vercellensis (a) oraz Codex Veronensis (b), w syr, syr, oraz w cop ἐπληρώθη τὸ ῥηθὲν διὰ Ζαχαρίου τοῦ προφήτου (wypełniło się słowo powiedziane przez Zachariasza proroka) – 22, syr ἐπληρώθη τὸ ῥηθὲν διὰ Ἰησαίου τοῦ προφήτου (wypełniło się słowo powiedziane przez Izajasza proroka) – 21

Mateusz 27,16

Ireneusz z Lyonu (łac. Irenaeus, gr. Eirenaios), (ur. ok. 140 w Smyrnie, w Azji Mniejszej, zm. ok. 202 w Lyonie) – biskup Vienne, najwybitniejszy teolog II wieku, apologeta, Ojciec Kościoła, męczennik i święty Kościoła katolickiego.
Rodzina Ferrara, znana też jako Rodzina 13, jest grupą greckich rękopisów minuskułowych przekazujących tekst Ewangelii, których daty przypadają na wieki XI-XV. Jej cechą charakterystyczną jest to, że Pericope adulterae umieszcza jest w Ewangelii Łukasza, a nie w Ewangelii Jana. Ustalono, że wszystkie one pochodzą z jednego przekazującego Ewangelie kodeksu majuskułowego, datowanego na VII wiek. Na czele grupy stoi kodeks minuskułowy 13, przechowywany teraz w Paryżu.

Ἰησοῦν τὸν Βαραββᾶν (Jezus Barabasz) – Θ, f, 700*, syr, arm geo τὸν Βαραββᾶν (Barabasz) – B, 1010, Orygenes Βαραββᾶν (Barabasz) – א, A, D, K, L, W, Δ, Π, 064, f, 565, 700, 892, 1009, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, cop, goth

Mateusz 27,49 (por. J 19,34)

Codex Basilensis, oznaczany symbolami E (07) (Gregory-Aland), ε 55 (Soden), jest majuskułowym rękopisem Nowego Testamentu pisanym na pergaminie, nazwa pochodzi od Bazylei (Szwajcaria), od miejsca przechowywania kodeksu. Paleograficznie datowany jest na VIII wiek (Burgon datował na VII wiek).
Ambrozjaster (IV wiek) – imię anonimowego autora, który w drugiej połowie czwartego stulecia za pontyfikatu Damazego I (366-384) napisał Komentarze do Listów apostoła Pawła. W większości manuskryptów dzieło to przypisywane jest Ambrożemu lub Hilaremu. W niektórych manuskryptach nie wymienia się żadnego imienia, są również badacze, którzy za autora Komentarzy uznają Dekstera. Ambrozjaster jest również uważany za autora Zagadnień Starego i Nowego Testamentu.

ἄλλος δὲ λαβὼν λόγχην ἒνυξεν αὐτοῦ τὴν πλευράν, καὶ ἐξῆλθεν ὖδορ καὶ αἳμα (inny wziął włócznię i przebił Jego bok, i natychmiast wyszła woda i krew), ten wariant pochodzi z Jan 19,34 – występuje w rękopisach א, B, C, L, U, Γ, 1010, 1293, syr, eth, nie posiadają go rękopisy: A, D, E, F, G, H, K, M, S, W, Δ, Θ, Σ, 090, Byz, it, am, syr, cop, cop, arm, geo); nie występuje w późnych aleksandryjskich rękopisach 892

Ewangelia Marka

Codex Boreelianus, Marek 1,1-5a

Kodeks 543, w Mk 1,2 wariant – ἐν τοῖς προφήταις, Mk 1,8 – ἐν πνεύματι ἁγίῳ

Marek 1,2

Kodeks 056 (Gregory-Aland no. 056), O (von Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu, pisany na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na X wiek.
Kodeks 061 (Gregory-Aland no. 061) jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na V wiek. Kodeks stanowiony jest przez 2 pergaminowe karty (14 cm na 12 cm), z tekstem czterech 1 Listu do Tymoteusza 3,15-16; 4,1-3; 6,2-8. Tekst jest jedną kolumną na stronę, 19 linijek w kolumnie.

ἐν τοῖς προφήταις (u proroków) – A, W, f, Byz ἐν τῷ Ἠσαἲᾳ τῷ προφήτῃ (u Izajasza proroka) – א, B, L, D ἐν Ἠσαἲᾳ τῷ προφήτῃ (u Izajasza proroka) – D, Θ, f

Marek 1,8 ἐν πνεύματι ἁγίῳ (Duchem Świętym) — א, A, D, K, W, Δ, Θ, Π, f, f, πνεύματι ἁγίῳ — B, L ἐν πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί (Duchem Świętym i ogniem) — P, 1195, 1241, 44, syr

Marek 1,13 καὶ ἦν ἐν τῇ ἐρημω (był na pustyni) — א, A, B, D, L, Θ, 33, 579, 892, 1342, 2427 καὶ ἦν ἐκει ἐν τῇ ἐρημω (był tam na pustyni) — W, Δ, 157, 1241, Byz, TR καὶ ἦν ἐκει (był tam) — 28, 517, 565, 700, f, Rodzina Π, syr ominięte — f Hiatus — C, Ψ, syr

Marek 1,14

Rzeczownik – samodzielna składniowo i semantycznie odmienna część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, rośliny, zwierzęta, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim prymarnie pełni funkcję podmiotu w zdaniu, sekundarnie dopełnienia, okolicznika, przydawki lub orzecznika. Może odmieniać się przez liczby i przypadki, występuje w rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikadze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).
Codex Laudianus (Gregory-Aland no. E albo 08), pochodzi z VI wieku, jest bilingwicznym kodeksem majuskułowym Nowego Testamentu, nazwany został Laudianus od swego ostatniego właściciela, arcybiskupa Williama Laudy. Tekst grecki i łaciński umieszczony jest w dwóch paralelnych kolumnach na tej samej stronie. Kodeks zawiera 227 kart (27 × 22 cm) i jest niemal kompletnym tekstem Dziejów Apostolskich. Jest najwcześniejszym znanym rękopisem zawierającym tekst Dz 8, 37. Został podarowany dla Bodleian Library w Oksfordzie przez Williama Laudę, gdzie przechowywany jest po dziś dzień (Cat. number: Laud. Gr. 35 1397, I,8) .

εὐαγγέλιον (ewangelię) — א, Β, L, Θ, f, f, 28, 33, 565, 892 εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας (ewangelię królestwa) — Α, D, Κ, W, Δ, Π, 074, 0133, 0135, 28, 700, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, lat, syr, cop

Marek 2,26

Ewangelia wg św. Jana [J, Jn lub Jan] – jedna z czterech Ewangelii Nowego Testamentu, której autorstwo przypisuje się Janowi Apostołowi lub Janowi prezbiterowi, tradycyjnie umieszczana jako czwarta. Jest to ewangelia chronologicznie najpóźniejsza ze wszystkich ewangelii nowotestamentowych. Jako jedyna z nich nie jest ewangelią synoptyczną.
Drugi List do Tesaloniczan [2 Tes] – list najprawdopodobniej autorstwa św. Pawła, zaadresowany do gminy w Tesalonice, będący księgą Nowego Testamentu. List powstał prawdopodobnie około 51 roku po Chr., w niedługim czasie po wysłaniu przez Pawła do Tesaloniczan pierwszego listu. Powodem jego napisania była postawa mieszkańców Tesaloniki, którzy uznali, że skoro i tak niedługo Chrystus ma ponownie przybyć na ziemię, to wszelka praca nie ma sensu. Paweł gani bezczynne życie, a także uzupełnia wiedzę Tesaloniczan o paruzji. List zachęca adresatów do wytrwania wśród prześladowań, dodając im otuchy nadzieją na sprawiedliwy sąd Boży. Paweł prosi Tesaloniczan, by nie dali się zwieść, jakoby już nadchodził dzień Pański, najpierw bowiem musi przyjść odstępstwo i objawić się syn zatracenia wśród znaków i fałszywych cudów. Apostoł zachęca więc adresatów, by raczej pracując ze spokojem jedli własny chleb.

ἐπὶ Ἀβιαθαρ ἀρχιερέως (kiedy Abiatar był wielkim kapłanem) — א, A, B, K, L, 892, 1010, 1195, 1216, 1230, 1242, 1344, 1365, 1646, 2174, Byz, 69, 70, 76, 80, 150, ℓ 299, ℓ 1127, ℓ 1634, ℓ 1761, arm ἐπὶ Ἀβιαθαρ τοῦ ἀρχιερέως (kiedy Abiatar był wielkim kapłanem) — A, C, Θ, Π, 074 ἐπὶ Ἀβιαθαρ τοῦ ἱερέως (kiedy Abiatar był kapłanem) — Δ, it fraza ominięta przez rękopisy D, W, 1009, 1546, it, syr

Marek 4,19

List św. Jakuba [Jk lub Jak] - jeden z listów apostolskich Nowego Testamentu, pochodzi od św. Jakuba. Tradycyjnie autora utożsamia się ze św. Jakubem Młodszym (zwierzchnikiem Kościoła jerozolimskiego).
Kodeks Synajski (łac. Codex Sinaiticus) – najstarszy (pochodzący z IV wieku) manuskrypt Septuaginty i Nowego Testamentu. Uchodzi za jeden z najlepszych rękopisów Nowego Testamentu. Jest jedynym zachowanym pisanym uncjałą rękopisem, z pełnym tekstem Nowego Testamentu. W Starym Testamencie ma jednak wiele braków. Tekst reprezentuje tradycję aleksandryjską.

η αγαπη του πλουτου (miłość bogactwa) — Δ η απατη του πλουτου (złudzenie bogactwa) — א, A, Β, C, E, Byz απαται του πλουτου (złudzenia bogactwa) — W απαται του κοσμου (złudzenia świata) — D (Θ 565)

Marek 4,19 και αι περι τα λοιπα επιθυμιαι (i porządanie innych rzeczy) — reszta rkp brak — D (Θ) W f 28 (565 700) it

Marek 4,24

Codex Angelicus, oznaczany symbolami L albo 020 (Gregory-Aland), α 5 (von Soden), jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na IX wiek.
Kodeks Sangalleński, łac. Codex Sangallensis (Gregory-Aland no. Δ albo 037), ε 76 (von Soden), jest grecko-łacińskim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na IX wiek.

καὶ προστεθήσεται ὑμῖν (i zostanie wam dodane) — Sinaiticus, Vaticanus, Efrema, Regius, Δ, 700, 892 καὶ προστεθήσεται ὑμῖν τοῖς ἀκούουσιν (i zostanie dodane wam słuchającym) — A, K, Π, 0107, Byz ominięte — D, W, 565

Mark 5,9 απεκριθη λεγων (odpowiedział mówiąc) — E 565 700 1010 απεκριθη (odpowiedział) — D λεγει αυτω (mówi mu) — pozostałe mss.

Marek 5,9

Codex Gigas (pol. Wielki Kodeks, Wielka Księga), oznaczany przez sigla gig (tradycyjny system) lub 51 (system numeracji Beurona), to największy istniejący średniowieczny manuskrypt na świecie. Rękopis powstał na początku XIII wieku w Czechach, w benedyktyńskim klasztorze w Podlažicach. Obecnie jest przechowywany w Szwedzkiej Bibliotece Narodowej w Sztokholmie. Kodeks jest znany również jako "Biblia Diabła" lub "Diabelska Biblia", ze względu na to, że zawiera wewnątrz dużą ilustrację przedstawiającą diabła.
Kodeks Zakynthios, łac. Codex Zacynthius (Gregory-Aland no. Ξ albo 040) jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na VI wiek.

λεγιων ονομα μοι (Legion imię moje) — א B C L Δ λεγεων (legiony) — A W Θ f f Byz

Marek 6,33 ἐκεῖ καὶ προῆλθον αὐτούς — Codex Sinaiticus, Vaticanus, 0187 (ominięte εκει), 892, 49, ℓ 69, ℓ 70, ℓ 299, ℓ 303, ℓ 333, ℓ 1579, (ℓ 950 αυτους), it, vg, (cop) ἐκει καὶ προσηλθον αὐτοῖς — Codex Regius, 1241, (Δ, Θ, 10 αὐτοῖς), 12, ℓ 80, ℓ 184, ℓ 211, ℓ 1127, arm, geo ἐκεῖ καὶ συνῆλθον αὐτῷ — Kodeks Bezy, it ἐκεῖ καὶ συνῆλθον αὐτοῦ — 28, 700 ἐκεῖ καὶ ἢλθον αὐτοῦ — 565, it, Diatessaron καὶ ἢλθον ἐκεῖ — f προηλθον αὐτὸν ἐκεῖ — Peszitta πρὸς αὐτούς καὶ συνῆλθον πρὸς αὐτον — 33 ἐκεῖ καὶ προῆλθον αὐτοῖς καὶ συνῆλθον πρὸς αὐτον — K, Π, (f συνεισηλθον πρὸς αὐτούς), 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1242, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz ἐκεῖ καὶ προῆλθον αὐτοῖς καὶ συνέδραμον πρὸς αὐτον — A ἐκει — W, ℓ 150, it

Marek 6,51

Cyprian — imię męskie pochodzenia łacińskiego. Imię to zostało utworzone od nazwy wyspy Cypr przyrostkiem -ianus i oznaczające "człowiek pochodzący z Cypru, Cypryjczyk" (przyrostek -ianus często używano do tworzenia nazw osobowych wyzwoleńców). W Polsce imię to notowane jest od 1193 roku, w formie łac. Cyprianus, a także (Cypryjan) i — wschodniosłowiańskiej — Kupryjan, ze zdrobnieniem Cyprek (?). Współcześnie w Polsce używane jest także zdrobnienie Cypisek.
Język portugalski - język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz Republikę Zielonego Przylądka. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.

ἐξίσταντο — א, B, L, Δ, 28, 892, it, vg, syr, cop, geo ἐξεπλήσσοντο — f ἐξίσταντο καὶ ἐθαύμαζον — A, D, K, W, X, Θ, Π, f, 33, 565, 700, 1009, 1010, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect ἐθαύμαζον καὶ ἐξίσταντο — 517, 1424

Marek 8,10

Codex Coridethianus (albo Codex Koridethi), oznaczany symbolami Θ (038) (Gregory-Aland), jest rękopisem Nowego Testamentu, pisany uncjałą na pergaminie, w języku greckim. Paleograficznie datowany jest na IX wiek (lub VIII).
Kodeks Moskiewski, łac. Codex Mosquensis, oznaczany symbolem Kap albo 018 (Gregory-Aland), Απρ1 (von Soden), jest greckim uncjalnym rękopisem Nowego Testamentu na pergaminie. Przekazuje tekst Listów powszechnych i Listów Pawła, paleograficznie datowany jest na IX wiek. Kodeks pochodzi z Athos, skąd sprowadzony został do Moskwy .

τὰ μέρη Δαλμανουθά — א, Α, Β, C, K, L, X, Δ, Π, 0131, 33, 700, 892, 1009, 1010, 1195, 1216, 1230, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, it, vg, syr, cop τὰ ὂρη Δαλμανουθά (góry Dalmanuta) — 1071 τὸ ὂρος Δαλμανοῦναι (góra Dalmanuta) — W τὰ ὅρια Δαλμανουθά (kraj Dalmanuta) — 1241 τὸ ὂρος Μαγεδά (góra Megiddo) — 28 τὰ ὅρια Μελεγαδά — D τὰ μέρη Μαγδαλά — Θ f, f, ℓ 80 τὰ μέρη Μαγεδά — 565

Marek 8,35-9,1 z Papirusu 45

Minuskuł 544 z tekstem Mk 9,42-10,4; brak wierszy 44 i 46

Marek 9,49

Dzieje Apostolskie – księga historyczna Nowego Testamentu, zajmująca w kanonie miejsce piąte. Oryginalny tytuł grecki, Πραξεις(Prakseis) (dosł. czyny), znajdujemy już w Kodeksie Synaickim z IV stulecia, później będzie on rozszerzony do formy dziś używanej, Πραξεις <των> Αποστολων (Prakseis <ton> Apostolon) - Czyny Apostołów. Księga opisuje dzieje uczniów Chrystusa, formowanie się pierwszych zborów i rozprzestrzenianie chrześcijaństwa aż do panowania cesarza Nerona. Bohaterem (zbiorowym) pierwszych dwunastu rozdziałów jest zbór uczniów Chrystusa w Jerozolimie, kierowany przez Dwunastu Apostołów, wśród których wyróżnia się aktywnością i znaczeniem Szymon Piotr. Począwszy od r. 8 nowa nauka przekracza granice Jeruzalemu i Judei, docierając min. do Samarii i Antiochii Syryjskiej; od r. 13 głównym bohaterem Dziejów staje się Szaweł z Tarsu, dotąd prześladowca, a teraz świeżo pozyskany żarliwy wyznawca, który pod rzymskim imieniem Paweł (łac. Paulus) będzie przodującym apostołem chrystianizmu. Rozdziały 13 - 28 opisują kolejno trzy podróże misyjne Pawła z towarzyszami oraz czwartą podróż - przymusową, jako więźnia przed sąd cesarski w Rzymie. Księga kończy się opisem pobytu Pawła Apostoła w areszcie domowym w Rzymie w oczekiwaniu na proces sądowy przed cesarzem.
Bart D. Ehrman (ur. 1955) – amerykański specjalista w dziedzinie badań Nowego Testamentu zwanych krytyką tekstu, profesor na wydziale religioznawstwa na Uniwersytecie Północnej Karoliny w Chapel Hill.

πας γαρ πυρι αλισθησεται (każdy bowiem ogniem zostanie osolony) — (א εν πυρι) B L W Δ f f 28 565 700 ℓ260 syr cop πασα γαρ θυσια αλι αλισθησεται – D it πας γαρ πυρι αλισθησεται και πασα θυσια αλι αλισθησεται (każda ofiara solą zostanie osolona) – A (C εν πυρι) K (X πυρι αλι αλισθησεται) Π (Ψ θυσια αναλωθησεται) πας γαρ πυρι αναλωθησεται και πασα θυσια αλι αλισθησεται (każdy bowiem zostanie ogniem spalony i każda ofiara solą osolona) — Θ θυσια αναλωθησεται (ofiarą spaloną) — Kodeks Athous Lavrensis.

Marek 10,2

Dłuższe zakończenie Ewangelii Marka — 12-wierszowe zakończenie Ewangelii Marka (Mk 16, 9-20), którego pochodzenie od autora Ewangelii podważa część współczesnych badaczy.
Codex Tischendorfianus I (Gregory-Aland no. 0106), ε 40 (Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu na pergaminie, paleograficznie datowany na X wiek. Rękopis przechowywany jest w Rosyjskiej Bibliotece Narodowej (Gr. 16, 1 f.) w Petersburgu. Posiada marginalia.

προσελθόντες Φαρισαῖοι (przyszli faryzeusze) – A, B, K, L, Γ, Δ, Ψ, f, 28, 700, 892, 1010, 1079, 1546, 1646, Byz, cop, goth προσελθόντες οἱ Φαρισαῖοι (przyszli faryzeusze – rozmaita kolejność słów) – א, C, X ominięte przez D, a, b, d, k, r, syr (syr)

Marek 11,26 brak w א, B, L, W, Δ, Ψ, 565, 700, 892, 1216, k, l, syr, cop zawarty w K, X, Θ, Π, 28 Byz

Marek 14,39

Kodeks Seideliański II (łac. "Codex Seidelianus II" (Gregory-Aland no. H albo 013) - jest greckim rękopisem uncjalnym Ewangelii, datowany paleograficznie na IX wiek.
Kodeks Watykański 2066, łac. Codex Vaticanus 2066 (Gregory-Aland no. 046), znany też był jako Codex Basilianus, dawniej oznaczany był jako B or B2. Jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na X wiek (Scrivener proponował VIII wiek).

τὸν αὐτὸν λόγον εἰπών (tymi słowami) – opuszczony przez D, a, b, c, d, ff, k, (syr)

Marek 15,28 Wers pominięty przez א, B, C, D, Ψ, k, syr, cop

Zakończenie Marka w Kodeksie Watykańskim

Marek 15,34 (por. Ps 22,2) ἐγκατέλιπές με (zostawiłeś mnie) — א, B, Ψ, 059, vg, syr, cop, geo ἐγκατέλειπές με (zostawiłeś mnie) — L, 0112, 565, 892 με ἐγκατέλιπες (mnie zostawiłeś) (por. Mt 27,46) — C, P, X, Δ, Θ, Π, f, f, 28, 700, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, it, goth με ἐγκατέλειπες (mnie zostawiłeś) — A, Π* με ἐγκατέλειπας (mnie zostawiłeś) — K, 1009, (ℓ 70) με ἐγκατέλιπας (mnie zostawiłeś) — 33 ὠνείδισάς με (obraziłeś mnie) — D, it, syr

Marek 16,8-20

Kodeks Dubliński, łac. Codex Dublinensis (Gregory-Aland no. Z albo 035), jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, przekazującym fragmenty Mateusza. Paleograficznie datowany jest na VI wiek. Jest palimpsestem.
Codex Nanianus oznaczany symbolami U albo 030 (Gregory-Aland), ε 90 (von Soden) – grecki rękopis Nowego Testamentu pisany uncjałą na pergaminie. Zawiera pełny tekst czterech Ewangelii. Paleograficznie datowany jest na IX wiek. Przechowywany jest w Wenecji, w Biblioteca San Marco (numer kat. 1397 I,8). Nazwa kodeksu pochodzi od jego ostatniego właściciela Giovanniego Nanniego (1432-1502).

Osobny artykuł: Dłuższe zakończenie Ewangelii Marka.

Ewangelia Łukasza

Codex Boreelianus, początek Łukasza

Łukasz 2,7 φατνη (żłób) — א A B D L W Θ Ξ 700 τη φατνη (żłób) — Ψ 053 f f Byz τω σπηλαιω φατνη (żłób w jaskini) — Orygenes (Epifaniusz)

Łukasz 2,9 εφοβηθησαν σφοδρα (bardzo się przerazili) – Β εφοβηθησαν φοβον μεγαν (przerazili się wielkim strachem) – א A D L Ψ 053 f f Byz εφοβηθησαν φοβον μεγαν σφοδρα (przerazili się bardzo wielkim strachem) – W cop

Łukasz 2,21

Codex Freerianus (Gregory-Aland no. I albo 016), zwany także Waszyngtońskim manuskryptem Listów Pawła, pochodzi z V wieku, jest manuskryptem uncjalnym Nowego Testamentu, pisany na welinie w języku greckim. Jeden z rękopisów nabytych przez Freera.
Codex Regius (Gregory-Aland no. L albo 019; von Soden ε 56) jest greckim uncjalnym rękopisem Nowego Testamentu. Paleograficznie datowany jest na VIII wiek, a przechowywany we Francuskiej Bibliotece Narodowej (Gr. 62), w Paryżu.

επλησθησαν (dokonały) – א Β A L Ψ 053 f f Byz επληρωθησαν (wypełniły) – Θ 33 συνετελεσθησαν (ukończyły) – D cop

Łukasz 2,21 αυτον και εκληθη (Go i nazwano) – א Β A L Ψ 053 f Byz αυτον εκληθη (Go nazwano) – Θ f 565 το παιδιον ωνομασθη (Dziecko nazwano) – D

Łukasz 2,22 αὐτῶν (ich) — Sinaiticus, A, B, K, L, W, Δ, Θ, Ξ, Π, Ψ, 053 etc. αὐτου (jego) — D, 2174, syr, cop αὐτῆς (jej) — 76 ominięte — 435, cop

Łukasz 2,37

Tekst aleksandryjski — jeden z podstawowych typów (rodzin typów) tekstu Nowego Testamentu, obecny m.in. wśród większości wczesnych papirusów. Spośród głównych typów tekstu Nowego Testamentu jest jedynym, który stosuje gramatykę grecką według dialektu "koine". Obecnie uważany jest przez krytyków tekstu za najlepszy tekst Nowego Testamentu.
Kodeks Efrema (nazwa łacińska: Codex Ephraemi Syri rescriptus) – rękopis Starego i Nowego Testamentu, pisany grecką majuskułą na pergaminie, w klasyfikacji Gregory-Aland oznaczany przez sigla C albo 04, w sytemie von Sodena oznaczany jest przez δ 3. Obok Kodeksów Synajskiego, Watykańskiego i Aleksandryjskiego jest jednym z czterech wielkich kodeksów biblijnych. Znaczna część kart kodeksu została utracona.

osiemdziesiąt cztery lat siedemdziesiąt lat — Sinaiticus

Łukasz 2,38 καὶ αὐτῇ τῇ ὥρᾳ (i tej godziny) — Sinaiticus, A, B, D, L, W, Δ, Ξ, Ψ, 0130, 28, 33 καὶ αὕτη αὐτῇ τῇ ὥρᾳ (i która tej godziny) — Θ, 053, f, f, Byz

Łukasz 4,17 ἀνοίξας (otworzył) — B, A, L, W, Ξ, 33, 892, 1195, 1241, 547, syr, cop ἀναπτύξας (rozwinął) — א, D, K, Δ, Θ, Π, Ψ, f, f, 28, 565, 700, 1009, 1010, 1071, 1079, 1216, 1230, 1242, 1253, 1344, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz ἁπτύξας (dotknął) — D*

Łk 5,26 w Nitriensis (Scrivener's facsimile)

Łukasz 5,26

Pierwszy List św. Piotra – jedna z ksiąg biblijnych – tzw. Listów Katolickich spisany przez Świętego Piotra. Zredagowany pomiędzy wiosną 63 a latem 64 roku po Chrystusie, a więc pod koniec życia Piotra.
Kodeks Ławry Atoskiej, łac. Codex Athous Lavrensis, (Gregory-Aland no. Ψ albo 044), δ 6 (Soden), jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na IX, albo X wiek. Tekst jest eklektyczny i mieszany.

και εκστασις ελαβεν απαντας και εδοξαζον τον θεον (I zdumienie ogarnęło wszystkich, i chwalili Boga) — brak w D M S W X Ψ Ω* 13 69 118 124 157 174 205 209 579 788 1241 it

Łukasz 5,39 cały wiersz ominięty przez D, a, b, c, d, e, ff, l, r (syr syr)

Łukasz 6,2 οὐκ ἔξεστιν (nie wolno) — $\mathfrak{P}$ , B, (D), R, 700, lat, cop, cop, arm, geo οὐκ ἔξεστιν ποιεῖν (nie wolno czynić) — większość rękopisów.

Łukasz 8,26

Quintus Septimus Florens Tertullianus (ok. 155-220), łaciński teolog z Afryki Północnej, nawrócony na chrześcijaństwo w 197 roku, stał się jego najgorliwszym w owym czasie apologetą. Nauczanie Tertuliana jest do dziś cennym źródłem dla teologii, szczególnie dla teologii dogmatycznej.
Kodeks Watykański 2061, łac. Codex Vaticanus 2061 – grecki kodeks uncjalny na pergaminie. Jest palimpsestem, którego najstarsza partia datowana jest paleograficznie na V wiek, najmłodsza zaś na X wiek. Zawiera pewne partie Nowego Testamentu, Homilie Grzegorza z Nyssy, Geographica Strabona, oraz inne dzieła literackie. Zawiera w sumie siedem dzieł literackich. Dawniej był znany jako Codex Basilianus 100, a jeszcze wcześniej jako Codex Patriniensis.

Γερασηνων (Gerazeńczycy) — $\mathfrak{P}$ B D 0267 Γεργεσηνων (Gergezeńczycy) — א L Θ Ξ, f, 33, 700, 1241 Γαδαρηνων (Gadareńczycy) — A R W Ψ 0135 f, Byz

Łukasz 9,10 εις πολιν καλουμενην Βηθσαιδα (do miasta zwanego Betsaida) – א Β L Ξ* 33 (syr) cop εις πολιν καλουμενην Βηδσαιδα (do miasta zwanego Bedsaida) – $\mathfrak{P}$ εις κωμην λεγομενην Βηδσαιδα (do wioski zwanej Bedsaida) – D εις τοπον ερημον (do miejsca pustynnego) – א* (1241) syr cop εις τοπον καλουμενην Βηθσαιδα (do miejsca zwanego Betsaida) – Ψ εις κωμην καλουμενην Βηθσαιδα εις τοπον ερημον (do wioski zwanej Betsaida, do miejsca pustynnego) – Θ r εις τοπον ερημον πολεως καλουμενην Βηδσαιδα (do miejsca pustynnego, miasta zwanego Bedsaida) – A C W Ξ (f) f Byz syr brak całej frazy – 1010

Łukasz 9,55-56

Peszitta (syr. "prosty", "powszechny") - przekład Biblii na język syryjski. Jest odpowiednikiem łacińskiej Wulgaty. Przekład ST powstał prawdopodobnie już w II w. n.e., kiedy chrześcijaństwo zaczęło grać istotną rolę na pograniczu rzymsko-partyjskim w Edessie i Adiabene. Był oficjalnym przekładem chrześcijan syryjskich. Przekład Pięcioksięgu został oparty na tekście hebrajskim i aramejskich targumach. Pisma prorockie i psalmy mają za podstawę Septuagintę. Przekład ksiąg deuterokanonicznych dodano później, korzystając również z Septuaginty. Nowy Testament przełożono na początku V wieku. Nie był to całkowicie nowy przekład, była to rewizja przekładów starosyryjskich. Nowy Testament Peszitty stanowiony był przez 22 księgi. Cztery krótkie listy powszechne (2 Pt, 2 J, 3 J, Jd) oraz Apokalipsa dodane zostały w VIII wieku.
Krytyka tekstu (gr.-łac. critica textus), jest działem filologii, odgałęzieniem krytyki literackiej, poświęconym pracom edytorskim nad dawnymi dziełami zachowanymi w manuskryptach.

στραφεις δε επετιμησεν αυτοις (A On obróciwszy się, zgromił ich) — p p א B C L W X Δ Ξ Ψ 28 33 565 892 1009 1010 1071 Byz Lect στραφεις δε επετιμησεν αυτοις και ειπεν, Ουκ οιδατε ποιου πνευματος εστε (A On obróciwszy się, zgromił ich i powiedział: "Nie wiecie jakiego ducha jesteście) — D (ℓ 1127) d geo στραφεις δε επετιμησεν αυτοις και ειπεν, Ουκ οιδατε ποιου πνευματος εστε υμεις; ο γαρ υιος του ανθρωπου ουκ ηλθεν ψυχας ανθρωπων απολεσαι αλλα σωσαι (A On obróciwszy się, zgromił ich i powiedział: "Nie wiecie jakiego ducha jesteście; Albowiem Syn Czowieczy nie przyszedł zatracać dusze ludzkie, ale zbawiać) — K Π 1079 1242 1546 (f bez γαρ) (Θ f bez υμεις i γαρ)

Łukasz 10,41-42

Codex Athous Dionysious (Gregory-Aland no. Ω albo 045), ε 61 (von Soden), jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na IX wiek. Kodeks przechowywany jest na Górze Athos, w klasztorze św. Dionizego (10) 55.
Diatessaron (z gr. "To Dia Tessaron Euangelion" - "Ewangelia według czterech") jest najsłynniejszym zestawieniem czterech ewangelii, tzw. harmonią ewangelijną (łac. harmonia evangelica). Oparty jest głównie na Ewangelii Jana, której materiał przekazuje w ponad 90%. Nie zawiera Pericope adulterae, opuszcza obie genealogie Jezusa Mateuszową i Łukaszową, Józef nigdy nie jest nazywany mężem Marii. Stworzył go Tacjan Syryjczyk około roku 170 n.e. w Rzymie, w języku greckim. Przełożył go też na język syryjski. W XI wieku Abul Faraj Al Tayyeb przełożył Diatessaron z syryjskiego na arabski.

μεριμνας και θορυβαζη περι πολλα, ολιγων (ενος) δε εστιν χρεια Μαριαμ γαρ (troszczysz się i kłopoczesz o wiele, lecz niewiele (jednego) trzeba) θορυβαζη (kłopoczesz) (w D także Μαριαμ) (a, b, d, e, ff, i, l, r, syr, Ambroży omija θορυβαζη)

Łukasz 11,2 (Modlitwa Pańska)

Kodeks 071 (Gregory-Aland no. 071), ε 015 (von Soden), jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na V/VI wiek. Obecnie przechowywany jest w Semitic Museum (3735) na Harvard University.
Kodeks 064 (Gregory-Aland no. 064) jest greckim kodeksem uncjalnym Nowego Testamentu, paleograficznie datowanym na VI wiek. Kodeks stanowiony jest przez 2 pergaminowych karty (28 cm na 21 cm), z tekstem Mt 27,7-30. Tekst pisany jest w dwóch kolumnach na stronę, 25 linijek w kolumnie.

ἐλθέτω τὸ πνεῦμα σου τὸ ἄγιον εφ ημας και καθαρισατω ημας ("Niech Twój Duch Święty przyjdzie i oczyści nas") — 162 and 700 ἐφ ἡμᾶς ἐλθέτω σου ἡ βασιλεία (na nas przyjdzie Twoje królestwo) — D, it ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου ("niech Twoje królestwo przyjdzie") — A, B, K, L, X, Θ, Π, Ψ, f, 28, 33, (565, 1253), 892, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1242, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz, Lect, 69, ℓ 185, ℓ 1127, it, vg, syr, cop, arm, geo, Origen ἐλθάτω ἡ βασιλεία σου ("niech Twoje królestwo przyjdzie") — C, P, W, Δ, f, 1241, (p nieprzetłumaczalne ἐλθάτω/ἐλθέτω) ominięte — geo

Łukasz 12,14

Pierwszy List do Koryntian [1 Kor] – księga Nowego Testamentu. Za autora listu powszechnie uważany jest święty Paweł. Miejscem sporządzenia był Efez, w którym św. Paweł zatrzymał się prawdopodobnie w roku 57.
Codex Beratinus (Gregory-Aland no. Φ albo 043; von Soden ε 17) jest pochodzącym z VI wieku rękopisem Nowego Testamentu; pisany uncjałą na nasączonej purpurą welinie. Zawiera Ewangelię Mateusza i Ewangelię Marka, z czterema znacznymi lukami (Mt 1,1 - 6,3; 7,26 - 8,7; 18,23 - 19,3; Mk 14,62 - 16,20).

κριτὴν ἢ μεριστήν (sędzią lub rozjemcą) — p, Sinaiticus, B, L, 0191, f, f, 33, 700, 892, 1241, cop δικαστὴν ἢ μεριστήν (sędzią lub rozjemcą) — A, K, W, X, Δ, Θ, Π, Ψ, 565, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, 2174, Byz μεριστὴν ἢ δικαστήν (rozjemcą lub sędzią) — 472, ℓ 1642, eth κριτὴν ἢ δικαστήν (rozjemcą lub sędzią) — 69 ἄρχοντα καὶ δικαστήν (rządcą lub sędzią) — 157 κριτήν (sędzią) — D, it δικαστήν (sędzią) — 28 μεριστήν (rozjemcą) — cop

Łukasz 12,21

Vetus latina to zbiorcza nazwa łacińskich przekładów Pisma Świętego, dokonanych przed opracowaniem przez św. Hieronima, na zlecenie papieża Damazego I, jednolitej wersji łacińskiej, czyli tzw. Wulgaty. Do Vetus Latina zaliczają się Afra i Itala. Vetus latina są znane głównie z cytatów w pismach Ojców Kościoła (np. św. Augustyna) oraz nielicznych zachowanych rękopisów.
Kodeks Watykański (łac. Codex Vaticanus, oznaczany symbolami B albo 03 według systemu Gregory-Aland, δ 1 według systemu von Sodena) – rękopis Starego i Nowego Testamentu. Pisany jest grecką uncjałą na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na IV wiek. Nazwa kodeksu pochodzi od miejsca przechowywania, symbol B nadał jeszcze Wettstein, symbol 03 – Gregory. Od ponad 500 lat przechowywany jest w Bibliotece Watykańskiej (Gr. 1209).

cały wiersz ominięty przez D, a, b, d

Łukasz 17,36 (por. Mat 24,40) cały wiersz ominięty przez א, A, B, K, L, W, X, Δ, Θ, Π, Ψ, 063, f, 28, 33, 565, 892, 1009, 1010, 1079, 1195, 1216, 1242, 1365, Byz, 184, 950, cop, goth, eth δύο ἐν ἀγρῷ εἷς παραλημφθήσεται καὶ ὁ ἕτερος ἀφεθήσεται (dwóch na polu, jeden zostanie zabrany, a drugi zostawiony) — D, 1071, 1230, 2174, ℓ 185, ℓ 1579, it, vg, syr, arm, geo, Diatessaron δύο ἔσονται ἐν τῷ ἀγρῷ εἷς παραλημφθήσεται καὶ ὁ ἕτερος ἀφεθήσεται (dwóch będzie na polu, jeden zostanie zabrany, a drugi zostawiony) — 700, 1253, 1344 δύο ἔσονται ἐν ἀγρῷ εἷς παραλημφθήσεται καὶ ὁ ἕτερος ἀφεθήσεται (dwóch będzie na polu, jeden zostanie zabrany, a drugi zostawiony) — 1646 δύο ἔσονται ἐν ἀγρῷ εἷς παραλημφθήσεται, ἡ δὲ ἑτέρα ἀφεθήσεται (dwóch będzie na polu, jeden zostanie zabrany, druga będzie zostawiona) — f

Łukasz 22,19b-20

Kodeks Tischendorfa IV, łac. Codex Tischendorfianus IV (Gregory-Aland no. Γ albo 036), ε 70 (Soden), jest greckim kodeksem uncjalnym, paleograficznie datowanym na X wiek (jakkolwiek wiek IX też jest brany pod uwagę.
Zaimek – część mowy zastępująca rzeczownik (np. ja), przymiotnik (np. mój), przysłówek (np. tam) lub liczebnik (np. tyle) i pełniąca ich funkcje w zdaniu.

τὸ ὑπὲρ ὑμῶν διδόμενον... τὸ ὑπὲρ ὑμῶν ἐκχυννόμενον (dane za was... przelana za was), ominięte przez D, a, (b, e have a different word order) d, ff, i, l (syr omija tylko werset 20)

Łukasz 22,62 wiersz ominięty przez (0171 nawet nie zostawia przerwy) a, b, e, ff, i, l, r

Łukasz 24,3 τοῦ κυρίου Ἰησοῦ (Pana Jezusa) — p, א, A, B, C, K, L, W, X, Δ, Θ, Π, Ψ, 0124, f, f, 28, 33, 565, 700, 892, 1009, 1010, Byz, Lect, it, vg του Ιησου (Jezusa) — 579, 1071, 1241, syr ominięty przez D, a, b, d, e, ff, l, r,

Łukasz 24,6

Kodeks Waszyngtoński - Codex Washingtonianus (inni piszą Washingtonensis), o numerze W (032), znany też jako Freerianus. Rękopis Nowego Testamentu, pisany majuskułą na pergaminie w języku greckim.
Bruce Manning Metzger (9 luty 1914 – 13 luty 2007), amerykański biblista, krytyk tekstu Nowego Testamentu, profesor z Princeton Theological Seminary. Był jednym z biblistów przygotowujących grecki tekst Nowego Testamentu wydany przez United Bible Societies. Współuczestniczył w NRSV, przekładzie Biblii na język angielski, przekładał apokryfy Starego Testamentu.

οὐκ ἔστιν ὢδε, ἀλλ(ὰ) ἠγέρθη (nie ma Go tu, ale powstał!), opuszczony przez D, a, b, d, e, ff, l, r, arm, geo

Łukasz 24,9 απο του μνημειου (z grobu), opuszczone przez D, a, b, c, d, e, ff, l, r, arm, geo

Łukasz 24,12 cały wiersz ominięty przez D, a, b, d, e, l, r

Łukasz 24,26 δοξαν (chwałę) – większość mss βασιλειαν (królestwo) – $\mathfrak{P}$

Łukasz 24,36

Pericope adulterae (z łac.), albo Pericopa de Adultera, Perykopa o kobiecie cudzołożnej – fragment Ewangelii według św. Jana (J 7,53-8,11) przedstawiający konfrontację pomiędzy Jezusem a faryzeuszami i uczonymi w Piśmie.
Kodeks Cypryjski, łac. Codex Cyprius (Gregory-Aland no. K albo 017), ε 71 (von Soden) – grecki uncjalny rękopis Nowego Testamentu pisany na pergaminie. Paleograficznie może być datowany na wieki IX-XI, obecnie większość badaczy opowiada się za IX wiekiem. Tekst pisany jest w sposób ciągły, dzielony jedynie punktami stychometrycznymi.

καὶ λέγει αὐτοῖς εἰρήνη ὑμῖν (i powiedział do nich: Pokój wam), opuszczony przez D, a, b, d, e, ff, l, r

Kodeks Bezy, z tekstem Łk 23,47-24,1 (sparafrazowany)

Łukasz 24,40 καὶ τοῦτο εἰπὼν ἔδειξεν αὐτοῖς τὰς χειρᾶς καὶ τοὺς πόδας (a kiedy to powiedział, pokazał im swoje ręce i swoje stopy), opuszczony przez D, a, b, d, e, ff, l, r, sin, syr

Łukasz 24,51 καὶ ἀνεφέρετο εἰς τὸν οὐρανόν (i został zaniesiony do nieba), opuszczony przez א*, D, a, b, d, e, ff, l, hiatus in r, sin (syr) geo

Łukasz 24,52 – προσκυνήσαντες αὐτὸν (służąc Mu), opuszczony przez D, a, b, d, e, ff, l (hiat r), sin (syr), geo

List Judy (Jud) – jeden z listów powszechnych Nowego Testamentu. Tradycyjnie przyjmuje się, że jego autorem jest apostoł Juda Tadeusz lub Juda, brat św. Jakuba Młodszego, krewny Jezusa. Adresatem listu były wspólnoty judeochrześcijańskie pierwotnego Kościoła. Został napisany w latach 80. lub 90. I wieku. Ma zaledwie 25 wersetów i jest jednym z najkrótszych pism Nowego Testamentu.
Grecki tekst Apokalipsy świętego Jana miał inną historię niż pozostałe księgi Nowego Testamentu i nie odzwierciedla tych samych tradycji tekstualnych. Tekst Apokalipsy jest pod względem naukowym najlepiej opracowanym, spośród wszystkich ksiąg Nowego Testamentu.

Łukasz 24,53 εὐλογοῦντες τὸν θεόν ("błogosławiąc Boga") — tekst aleksandryjski αἰνουντες τὸν θεόν ("chwaląc Boga") — tekst zachodni αἰνουντες καὶ εὐλογοῦντες τὸν θεόν ("chwaląc i błogosławiąc Boga") — tekst bizantyjski

Ewangelia Jana

Codex Bezae, Jan 1,1-16

Jan 1,1

Kodeks 059 (Gregory-Aland no. 059), ε 09 (Soden) – grecki kodeks uncjalny Nowego Testamentu, paleograficznie datowany na IV/V wiek. Do tego samego kodeksu należała karta oznakowana symbolem 0215.
Trzeci List św. Jana [3 J lub 3 Jan] - księga Nowego Testamentu przypisywana św. Janowi Apostołowi, autorowi Ewangelii Jana, autor nazywa siebie prezbiterem.

και ο λογος ην προς τον θεον (a Słowo było [zwrócone] do Boga) — greckie rękopisy et Verbum erat apud Deum (a Słowo było u Boga (przy Bogu)) — it, vg ΑΥШ ΠϢΑϪЄ ΝЄϤϢΟΟΠ ΝΝΑϩΡΜ ΠΝΟΥΤЄ (a Słowo było z Bogiem) — sahidycki dialekt języka koptyjskiego ΠЄ ΟϒΟϨ ΠΙСΑϪІ ΝΑϤΧН ϦΑΤЄΝ Φ'Ϯ (a Słowo było z Bogiem) — bohairycki dialekt języka koptyjskiego

Jan 1,4

Codex Augiensis F (010), kodeks uncjalny Nowego Testamentu. PaleograficznieDatowany na IX wiek. Nazwa kodeksu pochodzi od wyspy Augia (dzisiaj Reichenau) na jeziorze Bodeńskim.
Kodeks Amiatyński (łac. Codex Amiatinus) – rękopis Wulgaty, tj. łacińskiej Biblii, w przekładzie św. Hieronima, w wydaniach krytycznych oznaczany symbolem A (nadanym przez Wordswortha). Jest najwcześniejszym zachowanym rękopisem z pełnym tekstem Biblii. Datowany jest na początek VIII wieku i uchodzi za najdokładniejszą kopię tekstu Wulgaty. Już w wieku XIX oceniono, że jest najlepszym rękopisem tego przekładu, a jego tekst służy za podstawę dla wszelkich jej wydań. Nazwa Amiatinus pochodzi od góry Amiata w Toskanii.

ἐν αὐτῷ ζωὴ ἐστίν (w Nim jest życie) — Sinaiticus, Bezae, Vetus Latina, Sahidic mss ἐν αὐτῷ ζωὴ ᾓν (w Nim było życie) — mss aleksandryjskiego, bizantyjskiego i cezarejskiego tekstu

Niektóre jednak rękopisy Pisma zawierają lekcję: 'To, co się w Nim stało, jest życiem', i jest to wersja bardzo prawdopodobna (Orygenes, Kom.Jn. 2:132)

Jan 1,18 ὁ μονογενὴς υἱὸς (jednorodzony Syn) — A, C, K, X, Δ, Θ, Π, 063, 0234, f, f, 28, 565, 700, 892, 1009, 1010, 1071, 1079, 1195, 1216, 1230, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, Byz ὁ μονογενὴς θεὸς (jednorodzony Bóg) — $\mathfrak{P}$ , א, 33, cop μονογενὴς θεὸς (jednorodzony Bóg) — $\mathfrak{P}$ , א*, B, C*, L

Jan 1,28 ἐν Βηθανίᾳ ἐγένετο (w Betanii się stało) — $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , A, B, C,*, L, W, X, Δ, Θ, Ψ, 063, 28, 565, 700, 892*, 1009, 1010, 1071, 1195, 1216, 1241, 1242, 1253, 1344, 1365*, 2148, 2174, Byz, Lect, it, vg, syr ἐγένετο ἐν Βηθανίᾳ — $\mathfrak{P}$ , א*, it, cop ἐν Βηθαβαρᾷ ἐγένετο (w Betabarze się stało) — C, K, Ψ, 083, 0113, f, f, 33, 1079, 1230, 1365, 1546, 1646, Byz ἐν Βηθαραβᾷ ἐγένετο (w Betarabie się stało) — 892, syr ἐγένετο ἐν Βηθαραβᾷ — Sinaiticus

Jan 1,30 ὑπὲρ — $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , Sinaiticus*, Vaticanus, C*, W περι — Sinaiticus, A, C, L, Θ, Ψ, 063, 0101, f, f, Byz

Jan 1,34 ὁ ἐκλεκτός — $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , א, it, syr ὁ ἐκλεκτός υἱὸς — it2c, syr, cop ὁ υἱὸς — mss aleksandryjskiego, bizantyjskiego i cesarejskiego tekstu

Jan 3,12 πιστεύετε (wierzycie) — $\mathfrak{P}$ , 050, 083 πιστεύσετε (uwierzycie) — większość mss wszystkich tradycji

Jan 3,15 ἐν αὐτῷ — $\mathfrak{P}$ , B, W, 083, 0113 ἐπ' αὐτῷ — $\mathfrak{P}$ , A εἰς αὐτον — Sinaiticus, Koridethi, Athous Lavrensis, 063, 086, f, f, Byz

Jan 3,16 υἱον (syna) — $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , א*, B, W υἱον αὐτοῦ (syna jego) — $\mathfrak{P}$ , א, A, L, Θ, Ψ, 063, 083, 086, 0113, f, f, Byz, Didache

Jan 3,20 τὰ ἔργα αὐτοῦ (dzieła jego) — א, B, Δ, 050, 063, 083, 086, 28, 700, 1230, 1242, 1253, 1365, 2148, Byz, Lect, it, cop, arm, geo αὐτοῦ τὰ ἔργα (jego dzieła) — $\mathfrak{P}$ , A, K, W, Π, f, 565, 892*, 1079, 1546, τὰ ἔργα αὐτοῦ ὄτι πονηρά ἐστιν (dzieła jego, że są złe) — $\mathfrak{P}$ , Θ, f, 33, 1009, 1010, 1071, 1195, 1216, 1242*, 1344, 1646, 2174, it, cop τὰ ἔργα αὐτοῦ πονηρά ἐστιν ὄτι (dzieła jego, złe są że) — L τὰ ἔργα αὐτοῦ ὄτι πονηρά εἰσιν (dzieła jego, że złe są) — Ψ, 1241 αὐτοῦ τὰ ἔργα ὄτι πονηρά εἰσιν (jego dzieła, że złe są) — 892, 1241

Jan 4,9 ου γαρ συνχρωνται Ιουδαιοι Σαμαρειταις (Żydzi nie obcują z Samarytanami), ominięty przez א*, D, a, b, d, e, j, cop

Jan 5,2 βηθζαθα – א 33 b 1 ff βηλζεθα – D a r βηζαθα – L e βηθεσδα – A C Byz f q TR βησθεσδα – N βηθσαιδα – $\mathfrak{P}$ B W 0125 aur c vg bo βηδσαιδα – $\mathfrak{P}$ sa

Jan 7,8 εγω ουκ αναβαινω εις την εορτην ταυτην (nie pójdę na to święto) — Sinaiticus, Bezae, Cyprius, Petropolitanus, 1071, 1079, 1241, 1242, 1546 εγω ουπω αναβαινω εις την εορτην ταυτην (jeszcze nie pójdę na to święto) — $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , Vaticanus, Regius, Borgianus, Washingtonianus, Monacensis, Sangallensis, Koridethi, Athous Lavrensis, 0105, 0180, 0250, f, f, 28, 700, 892, 1010, 1195, 1216, 1230, 1253, 1344, 1365, 1646, 2148, mss of Byz.

$\mathfrak{P}$ – brak perykopy J 7,53-8,11

Jan 7,53-8,11

Osobny artykuł: Pericope adulterae.

Jan 8,8 ἕνος ἑκάστου αὐτῶν τὰς ἁμαρτίας ("grzechy każdego z nich") — U (030), 73, 331, 364, 700, 782, 1592, arm, it. Minuskuł 264 posiada ten wariant w Jan 8,6.

Jan 9,35 εις τον υιον του ανθρωπου (w Syna Człowieczego) – $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , א, Β, D, W, syr, cop εις τον υιον του θεου (w Syna Bożego) – A K L X Δ Θ Ψ 0124 0250 f f 28 33 565 700 Byz Lect

Jan 10,7 η θυρα (drzwi) – większość rps ο ποιμην (pasterz) – $\mathfrak{P}$ cop cop

Jan 12,28 δοξασον σου το ονομα (uwielbij imię) — Sinaiticus, A, C, K, W, Δ, Θ, Π, Ψ, 0250, 28, 565, 700, 892, 1009, 1010, 1079, 1195, 1216, 1230, 1242, 1344, 1365, 1546, 1646, 2148, Byz, Lect 69, 70, ℓ 211, ℓ 1579, ℓ 1761 δοξασον μου το ονομα (uwielbij moje imię) — B δοξασον σου τον υιον (uwielbij swego Syna) — L, X, f, f, 33, 1071, 1241, pc, vg, sy, cop δοξασον σου το ονομα εν τη δοξη η ειχον παρα σοι προ του τον κοσμον γενεσται — D it

$\mathfrak{P}$ z fragmentem Jana 16,22-30

Jan 13,2 Ιουδας Σιμωνος Ισκαριωτου — L, Ψ, 0124, 1241 Ιουδα Σιμωνος απο Καρυωτου — D, it

Jan 14,14 nie mają: X f 565 1009 1365 ℓ 76 ℓ 253 b vg syr arm geo Diatessaron

Papirus Rylandsa

Jan 16,28 ἐξῆλθον παρὰ τοῦ πατρός (wyszedłem od Ojca) — ominięty w: D, W, it, syr, cop

Jan 17,14 brak frazy καθως εγω ουκ ειμι εκ του κοσμου (jak Ja nie jestem ze świata) w: $\mathfrak{P}$ * D f it syr

Jan 18,5 brak frazy ο παραδιδους αυτον (który Go wydał) w: $\mathfrak{P}$ * syr

Jan 18,11 παντες γαρ οι λαβοντες μαχαιραν εν μαχαιρα απολουνται – Θ

Jan 18,21 ερωτας — א* A B C L W Θ Ψ 054 0250 33 1424 al επερωτας — D f f Byz

Jan 19,29 υσσωπω — $\mathfrak{P}$ א A D K L X Π Ψ 054 f 28 33 565 700 1009 1010 1071 Byz μετα χολης και υσσωπου — Θ 892 1195 2174

Jan 19,29 υσσωπω — $\mathfrak{P}$ , א, A, D, K, L, X, Π, Ψ, 054, f, 28, 33, 565, 700, 1009, 1010, 1071, Byz μετα χολης και υσσωπου — Θ, 892, 1195, 2174

Jan 19,39 μίγμα (mieszanina) — $\mathfrak{P}$ , א, A, D, K, L, X, Θ, Π, 054, f, f, 28, 33 565, 700, 1009, 1010, 1071 ἕλιγμα (zawinięcie) — א*, B, W, cop σμίγμα — Ψ, 892, 2174, 47 σμῆγμα (ług) — 1242*, 181, syr malagmani — it

Jan 20,21 fraza ο Ιησους (Jezus) omnięta w: א D L W Ψ 050 lat syr co

Jan 20,31 ζωην αιωνιον (życie wieczne) – א C(*) D L Ψ 0100 f 33 it vg syr cop Irenaeus ζωην (życie) – rell

Dzieje Apostolskie

Dzieje 1,5 ἔως τῆς πεντηκοστῆς (aż do pięćdziesiątnicy) — Kodeks Bezy, cop

Dzieje 1,10.11 εἰς τὸν οὐρανόν (do nieba) — opuszczony przez D, 33, 242, 326*

Dzieje 2,5 κατοικοῦντες Ἰουδαῖοι, ἄνδρες εὐλαβεῖς (mieszkali w Jeruzalem, mężowie pobożni) — A, B κατοικοῦντες εν Ἰερουσαλὴμ, ἄνδρες Ἰουδαῖοι (mieszkali w Jerozolimy, mężowie judzcy) — C (Ἰουδαῖοι ἄνδρες), D (εὐλαβεῖς ἄνδρες), E (Ἰουδαῖοι κατοικοῦντες), Ψ, 049, 056, 0142, 33, 81, 88, 104, 181, 326, 330, 436, 451, 614, 629, 630, 945, 1241, 1505, 1739, 1877, 2127, 2412, 2492, 2495, Byz, Lect κατοικοῦντες ἄνδρες εὐλαβεῖς (mieszkali mężowie pobożni) — Sinaiticus, it, syr κατοικοῦντες Ιουδαιοι (mieszkańcy Judei) — ℓ 603

Dzieje 5,3 ὁ Πέτρος Ἁνανία (Piotr: Ananiaszu) — większość mss wszystkich tradycji Πέτρος πρὸς Ἁνανίαν (Piotr do Ananiasza) — D, Ψ πρὸς αὐτόν ὁ Πέτρος Ἁνανίαν (do niego Piotr, Ananiasza) — E, 321

Dz 8,26-32 w p

Dzieje 8,37 εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Φίλιππος, εἰ πιστεύεις ἐξ ὅλης τῆς καρδίας, ἔξεστιν ἀποκριθεὶς δὲ ειπε, πιστεύω τὸν υἱὸν του θεου ειναι τὸν Ιησουν Χριστον — 323, 453, 945, 1739, 1891, 36 εἶπε δὲ αὐτῷ ὁ Φίλιππος, ἐὰν πιστεύεις ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου, σωθήσει ἀποκριθεὶς δὲ ειπε, πιστεύω εἰς τὸν Χριστὸν τὸν υἱὸν του θεου — Ε, it wiersz ominięty przez $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , א, A, B, C, P, Ψ, 049, 056, 0142, 33, 81, 88*, 104, 181, 326, 330, 436, 451, 614, 1241, 1505, 2127, 2412, 2492, 2495, Byz, Lect

Dzieje 8,39 πνεῦμα ἅγιον ἐπέπεσεν ἐπὶ τὸν εὐνοῦχον, ἄγγελος δέ κύριου ἥρπασεν τὸν Φίλιππον (Duch Święty spadł na eunucha, a anioł Pański porwał Filipa) — A, 36, 94, 103, 307, 322, 323, 385, 453, 467, 945, 1739, 1765, 1891, 2298, it, vg, syr

Dzieje 11,25 Kodeks Bezy zawiera dodatek: "A gdy Pιοtr zbliżał się do Cezarei, jeden ze sług wybiegł naprzeciw i doniósł o jego przybyciu."

Dzieje 12,25 εις Ιερουσαλημ (do Jeruzalem) – א, B, H, L, P, 049, 056, 0142, 81, 88, 326, 330, 451, 629, 1241, 1505, 1877, 2492, 2495, Byz, Lect εξ Ιερουσαλημ (z Jeruzalem) – $\mathfrak{P}$ , A, 33, 69, 630, 2127 απο Ιερουσαλημ (z Jeruzalem) – D, Ψ, 181, 436, 614, 2412, ℓ 147, ℓ 809, ℓ 1021, ℓ 1141, ℓ 1364, ℓ 1439, ar, d, gig, vg, Chrysostom εις Αντιοχειαν (do Antiochii) – 97, 110, 328, 424, 425 εις την Αντιοχειαν (do Antiochii) – ℓ 38 απο Ιερουσαλημ εις Αντιοχειαν (z Jeruzalem do Antiochii) – E, 322, 323 εξ Ιερουσαλημ εις Αντιοχειαν (z Jeruzalem do Antiochii) – 429, 945, 1739, e, p, syr, cop geo εις Ιερουσαλημ εις Αντιοχειαν (do Jeruzalem do Antiochii) – 104, cop (some mss.)

Dzieje 13,33 εν τω ψαλμω γεγραπται τω δευτερω (w Psalmie drugim napisano) — $\mathfrak{P}$ , א, A, B, C, Ψ, 33 81 181 326 630 945 1739 εν τω ψαλμω τω δευτερω γεγραπται (w Psalmie drugim napisano) — Ε Π 049 88 104 330 436 451 614 629 1241 1505 1877 2127 2412 2492 2495 Byz εν τω δευτερω ψαλμω γεγραπται (w drugim Psalmie napisano) — 056 0142 εν τω πρωτω ψαλμω γεγραπται (w pierwszym Psalmie napisano) — D* it εν τοις ψαλμοις γεγραπται (w Psalmach napisano) — $\mathfrak{P}$ εν τω ψαλμω γεγραπται (w Psalmie napisano) — 522 1175

Dz 15,22–24 z grecko-łacińskiego kodeksu E

Dzieje 15,23 γραψαντης δια χειρος αυτων (napisany przez ich ręce) — $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , א*, A, B, cop γραψαντης δια χειρος αυτων ταδε (to napisane przez ich ręce) — א, E, (33), Byz, syr γραψαντης δια χειρος αυτων επιστολην περιεχουσαν ταδε (napisany przez ich ręce list zawierający to) — C, ar, c, gig, w, geo γραψαντης επιστολην δια χειρος αυτων περιεχουσαν ταδε — D, d γραψαντης επιστολην δια χειρος αυτων εχουσαν τον τυπον τουτον — Ψ γραψαντης δια χειρος αυτων επιστολην και πεμψαντες περιεχουσαν ταδε — 614.

Dzieje 15,24 ψυχας υμων (dusze wasze) — $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , $\mathfrak{P}$ , א, A, B, D, 33, 81, 629 ψυχας υμων λεγοντες περιτεμνεσθαι και τηρειν τον νομον (dusze wasze, mówiąc że musicie się obrzezać i zachowywać prawo) — C, E (περιτεμνεσθαι δει), P, Ψ, 049, 056, 0142, 88, 104, 181, 326, 330, 436, 451, 614, 630, 945, 1241, 1739, Byz

Dzieje 15,34 większość rękopisów nie posiada wiersza wiersz zawierają: C, D, 33, 88, 181, 326, 436, 614, 630, 945, 1739, 2412, ar, c, gig, l, ph, w, vg

Dzieje 16,10 θεος — $\mathfrak{P}$ , Sinaiticus, Alexandrinus, Vaticanus, Ephraemi, E, 044, 33, 81, 181, 326, 630, 945, 1739, ar, e, l, vg, cop, geo κυριος — D, P, 049, 056, 0142, 88, 104, 330, 436, 451, 614, 629, 1241, 1505, 1877, 2127, 2412, 2492, 2495, Byz, c, d, gig, syr, cop

Dzieje 17,26 εξ ενος (z jednego) – $\mathfrak{P}$ , א, A, B, 33, 81, 181, 629, 630, 1739, vg, cop εξ ενος αιματος (z jednej krwi) – D, E, P, 049, 056, 0142, 88, 104, 326, 330, 436, 451, 614, 945, 1241, 1505, 1877, 2127, 2412, 2492, 2495, Byz Lect εξ ενος στοματος (z jednych ust) – Ψ, ℓ 603 brak w eth

Dzieje 18,26 την οδον – D, d, gig την οδον του θεου – $\mathfrak{P}$ , א, A, B, 33, 88, 181, 326, 436, 614, 2412, ℓ 60, ℓ 1356 την οδον του κυριου – E, 1505, 2495, ℓ 598 τον λογον του κυριου – 945, 1739 την του θεου οδον – P, Ψ, 049, 0142, 104, 330, 451, 1241, 1877, 2127, 2492, Byz, Lect

Dzieje 20,28 εκκλησιαν του Θεου (kościół Boga) — B 614 1175 2495 al vg sy bo εκκλησιαν του κυριου (kościół Pana) — $\mathfrak{P}$ A C* D E Ψ 33 453 945 1739 1891 2818 εκκλησιαν του κυριου και του Θεου (kościół Pana i Boga) — C Byz

Dzieje 24,6b-8a zdecydowana większość rękopisów nie posiada wiersza wiersz zawierają (z pewną rozbieżnością wariantów) E, Ψ, 056, 0142, 33, 88, 181, 424, 436, 483, 614, 630, 945, 1505, 2412, 2495

$\mathfrak{P}$ z tekstem Dz 27,14-21 (wariant Καυδα w 27,16)

Dzieje 27,16 Καυδα (nazwa wyspy) — $\mathfrak{P}$ , B, 1175, Itala, Vulgata, Peszitta. Κλαυδα — א A 33 81 614 945 1739 2495, niektóre mss Wulgaty (Codex Cavensis) syr Κλαυδην — rękopisy tekstu bizantyjskiego Γαυδην — Ψ

Dzieje 27,37 ως εβδομηκοντα (about seventy) — Epiphanius ως εβδομηκοντα εξ (about seventy-six) — B cop Epiphanius εβδομηκοντα εξ (seventy-six) — 522 ℓ εκατον εβδομηκοντα εξ (one hundred seventy-six) — cop διακοσιοι δεκα εξ (two hundred sixteen) — ℓ διακοσιαι εβδομηκοντα (two hundred seventy) — 69 Ephraem διακοσιαι εβδομηκοντα πεντε (two hundred seventy-five) — A cop διακοσιαι εβδομηκοντα εξ (two hundred seventy-six) — rell

Dzieje 27,41 απο της βιας (from the force) — א* υπο της βιας (by the force) — A B arm geo a vi maris (from the sea) — latt των κυματων (of the waves) — ℓ (w/obeli) υπο των κυματων (by the waves) — Ψ 1678 2464 eth υπο της βιας των ανεμων (by the force of the winds) — 629 απο της βιας των κυματων (from the force of the waves) — 104 ℓ υπο της βιας των κυματων (by the force of the waves) — $\mathfrak{P}$ א rell

List do Rzymian

Codex Boernerianus; w Rzym 1,7 frazę "w Rzymie" zamienia na "w miłości" (ΕΝ ΑΓΑΠΗ – trzecia linijka po lakunie, z lewej)

Rzymian 1,7 ἐν Ῥώμῃ (w Rzymie) — א, A, B, C, D, K, P, Ψ, 33, 81, 88, 104, 181, 330, 436, 451, 614, 629, 630, 1241, 1739, 1877, 1881, 1962, 1984, 1985, 2127, 2492, 2495, Byz, Lect, it, vg, syr, cop, arm, Orygenes, Ambrozjaster, Augustyn ἐν ἀγάπῃ θεοῦ (w miłości Bożej) — Kodeks Boerneriański opuszczony przez 1739, 1908, it, Orygenes

Rzyomias 1,8 περι — א A B C D* K 33 81 1506 1739 1881 υπερ — D G Ψ Byz

Rzymian 1,15 ἐν Ῥώμῃ (w Rzymie) — opuszczony tylko przez G

Rzymian 3,26 Ἰησοῦ — א, A, B, C, K, P, 81, 88, 104, 181, 630, 1241, 1739, 1881, 1877, 1962, 2495, Byz, ℓ 598, ℓ 599, ℓ 603 Ἰησοῦν — D, Ψ, 33, 326, 330, 436, 451, 614, 1985, 2127, 2492 Ἰησοῦν Χριστόν — 1984 Ἰησοῦ Χριστοῦ — 629 κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ — syr ominięty — F, G, 336, it

Rzymian 6,11 ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ — p, A, B, D, G, Ψ, 629, 630, 1739, it, vg ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ κυριῷ ἡμῶν — א, C, K, P, 33, 81, 88, 181, 326, 330, 436, 451, 614, 1241, 1739, 1877, 1881, 1962, 1984, 1985, 2127, 2492, 2495, Byz, Lect ἐν Χριστῷ τῷ κυριῷ ἡμῶν — 104 ominięty przez it

Rzymian 6,16 εἰς θάνατον (na śmierć) — mss aleksandryjskie i bizantyjskie ominięty przez D, 1739*, d, r, am, pesh, sa, arm, Ambrozjaster

Rzymian 9,11 κακον – p, D, F, G, Ψ, Byz φαυλον – א, B, C, 6, 81, 365, 630, 945, 1506, 1739, 1881, al

Rzymian 10,21 καὶ ἀντιλέγοντα (i zaprzeczającego) — ominięty przez F, G, g, Ambrozjaster, Hilary

Rzymian 11,1 τὸν λαόν (naród) — א, A, Β, C, D, K, P, Ψ, 33, 81, 88, 181, 330, 436, 451, 614, 629, 630, 1241, 1739, 1877, 1881, 1962, 1984, 1985, 2127, 2492, 2495, Byz, Lect, it, vg, syr, cop, arm, Orygenes, Euzebiusz, Chryzostom, Augustyn, Teodoret τὴν κληρονομίαν (dziedzictwo) — p, G, it, goth, Ambrozjaster, Ambroży, Pelagiusz

Rzymian 12,9 ἀποστυγοῦντες τὸ πονηρόν — rękopisy tekstu aleksandryjskiego, cezarejskiego, bizantyjskiego μισουντες το πονηρον — F, G, lat, syr

Rzymian 12,11

['Pełnijcie służbę!'] Wiem jednak, że w niektórych wydaniach łacińskich jest lekcja : 'Służcie czasowi'; moim zdaniem jest to nieprawidłowa koniektura (Orygenes, Kom.Rzym 9:10)

Rzymian 12,13

['Miejcie udział w potrzebach świętych!'] Pamiętam, że w wydaniach łacińskich tekst ten brzmi: 'Miejcie udział w pamiątkach świętych ' (Orygenes, Kom.Rzym. 9:12)

Rzymian 13,9 ου ψευδομαρτυρησεις — א (P) 048 81 104 365 1506 a b vg (syr) cop brak — p Α Β D F G L Ψ 6 33 630 1175 1241 1739 1881 vg syr cop

Rzymian 15,29 Χριστου (Chrystusa) – p א Α Β C D G P 81 629 630 1739 1881 ar d e f g x z vg cop arm του ευαγγελιου του Χριστου (Ewangelię Chrystusa) – א Ψ 33 88 104 181 326 330 436 451 614 1241 1877 1962 1984 2127 2492 2495 Byz Lect vg syr της διδαχης του Χριστου (naukę Chrystusa) – eth

Rzymian 16,15 Ιουλιαν, Νηρεα – א Α Β C D P Ψ 33 81 88 104 181 326 330 436 451 614 629 630 1241 1739 1877 1881 1962 1984 1985 2127 2492 2495 Byz Lect it vg syr cop arm Βηρεα και Αουλιαν – p Ιουνιαν, Νηρεα – C G

Rzymian 16,20 ἡ χάρις τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ (Χριστου) μεθ' ὑμῶν (Łaska Pana naszego Jezusa (Chrystusa) z wami) — mss aleksandryjskiego, cezarejskiego i bizantyjskiego opuszczony przez D*, F, G, d, f, g, m, bodl Ambrozjaster, Pelagiusz

Rzymian 16,25-27 wiersz ominięty przez F, G, 629, d**?, g, goth?, Hieronim

1. List do Koryntian

1 Kor. 1,1-21 w Codex Amiatinus

1 Kor 2,1 μυστηριον – $\mathfrak{P}$ , א, Α, C, 88, 436, it, syr, cop μαρτυριον – B D G P Ψ 333 81 104 181 326 330 451 614 629 630 1241 1739 1877 1881 1962 1984 2127 2492 2495 Byz Lect it vg syr cop arm eth αυαγγελιον – Theodoret σωτηριον – 489, ℓ 598, ℓ 599

1 Kor 2,4 πειθοις σοφιας λογοις (przekonywających słowach mądrości) – (א λογος) B (D 33 πιθοις) D 181 1739 1877 1881 it vg eth πειθοις σοφιας (przekonywającej mądrości) – $\mathfrak{P}$ G πειθοι σοφιας – 35 it πειθοις ανθρωπινης σοφιας λογοις – C Ψ (A P 326 330 πιθοις) 81 88 104 436 451 614 629 1241 1984 2127 2492 Byz vg syr cop πειθοις ανθρωπινης σοφιας – 630 πειθοις ανθρωπινης σοφιας και λογοις – 131

1 Kor 3,3 ἔρις — p, א, B, C, P, Ψ, 81, 181, 630, 1739, 1877, 1881, it, vg ἔρεις — A ἔρις διχοστασία — 623, Chryzostom ἔρις καί διχοστασίαι — p, D, 33, 88, 104, 181, 326, 330, 436, 451, 614, 629, 1241, 1984, 1985, 2127, 2492, 2495, Byz, Lect ἔρις καί ἀρχοστασία — 1962 ἔρεις καί διχοστασίαι — G

1 Kor 5,5 κυρίου — p, B, 630, 1739, Marcjon , Tertulian, Orygenes κυρίου Ἰησοῦ — א, Ψ, 81, 181, 326, 614, 1877, 1985, 2492, 2495, Byz, Lect κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ — D, 1984 Ἰησοῦ Χριστοῦ — 629 κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ — 048, cop, eth κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ — A, G, P, 33, 88, 104, 330, 436, 451, 629, 241, 1881, 1962, 2127, it, vg, syr, cop, arm, Orygenes

1 Kor 11,24 υμων — $\mathfrak{P}$ , א*, A, B, C*, 33, 1739, arm υμων κλωμενον — א, C, D, G, K, Ψ, 81, 88, 104, 181, 326, 330, 436, 451, 614, 629, 630, 1241, 1739, 1877, 1881, 1962, 1984, 1985, 2127, 2492, 2495, Byz, Lect υμων θρυπτομενον — D υμων διδομενον — c, dem, f, t, x, z, vg (tradetur), cop, eth

1 Kor 12,9 χαρισματα ιαματων εν τω ενι πνευματι — A B 33 81 104 436 630 1881 it vg χαρισματα ιαματων εν πνευματι — 1739 χαρισματα ιαματων εν τω αυτω πνευματι — א C D G K P 0201 88 181 330 451 614 629 1241 1877 1962 1984 1985 2127 2492 2495 Byz Lect χαρισματα ιαματων εν τω πνευματι — $\mathfrak{P}$ χαρισματα ιαματων — C χαρισματα — Ψ

1 Kor 14,40 wiersze 14:34-35 włączone za 14:40 — D, F, G, 88

1 Kor 15,3 ὃ καὶ παρέλαβον (otrzymałem) — ominięty przez b, Ambrozjaster, Ireneusz, Tertulian?

1 Kor 15,15 εἴπερ ἄρα νεκροὶ οὐκ ἐγείρονται (jeśli martwi nie powstają) — ominięty przez D, a, b, r, bam, ful**, harl*, kar, mon, reg, val*, pesh, Ambrozjaster, Ireneusz (lat), Tertulian?

1 Kor 15,51

' Wszyscy zmartwychwstaniemy', albo jak mają inne kodeksy: 'Wszyscy zaśniemy ' (Augustyn, Państwo Boże 20:20 przyp. cf. Tertull.Resurr.c.42; Hieron.ep.ad Minerv. c.7 et comment in Esai.c.51)

2. List do Koryntian

2 Kor 2,10 τηλικουτου θανατου — א, A, B, C, D, G, K, P, Ψ, 0121a, 0209, 0243, 33, 81, 88, 104, 181, 326, 330, 436, 451, 614, 1241, 1739, 1877, 1881, 1962, 1984, 1985, 2127, 2492, 2495, Byz τηλικουτου κινδυνου — 629 τηλικουτων θανατων — p, 630, 1739, it, syr, goth

2 Kor 4,14 τὸν κύριον Ἰησοῦν (Pana Jezusa) — א, B, 630, 1739, Marcjon , Tertulian, Orygenes τὸν Ἰησοῦν (Jezusa) — p, Β Ἰησοῦν — 0243, 33, 630, 1739, 1984, 1985 τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν (Pana naszego Jezusa) — syr τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν (Pana naszego Jezusa Chrystusa) — it τὸν κύριον Ἰησοῦν Χριστόν (Pana Jezusa Chrystusa) — 436 τὸν κύριον Ἰησοῦν ἐκ νεκρῶν (Pana Jezusa z martwych) — 2492

2 Kor 8,19 σύν (z) — p, א, D, G, K, Ψ, 181, 330, 436, 451, 614, 629, 1241, 1984, 1985, 2492, 2495, Byz, Lect ἐν (w) — Β, C, P, 0225, 0243, 33, 81 , 88, 104, 326, 630, 1739, 1877, 1881, 1962, 2127, it vg syr, cop, arm, eth, Ambrozjaster

2 Kor 10,12-13 οὐ συνιᾶσιν. ἡμεῖς δέ (nie rozumieją. My natomiast) — opuszczony przez D*, F, G, a, b, d, f, (429?) Ambrozjaster

List do Galatów

Gal 2,20 υιου του θεου – א, A, C, D, Ψ θεου και Χριστου – B, D*, F, G, (b)

Gal 2,20 αγαπησαντος – wszystkie rękopisy αγορασαντος – Marcjon

Gal 3,14 ἐπαγγελίαν (obietnica) — א, A, B, C, D, K, P, Ψ, 33, 81, 88, 104, 181, 330, 436, 451, 614, 629, 630, 1241, 1739, 1877, 1881, 1962, 1984, 2127, 2492, 2465, Byz, Lect, it, vg. syr, cop, arm εὐλογίαν (błogosławieństwo) — p, D*, F, G, 88*, it

Gal 5,21 φθόνοι — p, א, B, 33, 81, 2492, ℓ 603, ℓ 809, it, cop φθόνοι φόνοι — A, C, D, G, K, P, Ψ, 0122, 88, 104, 181, 326, 330, 436, 451, 630, 1241, 1739, 1877, 1881, 1962, 1985, 2127, 2495, Byz, Lect

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)