Warszawska Jesień - Polski Serwis Naukowy

Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień” – największy w Polsce i jeden z ważniejszych na świecie festiwal o randze międzynarodowej poświęcony muzyce współczesnej, organizowany przez Związek Kompozytorów Polskich. Przez kilkadziesiąt lat był jedynym festiwalem muzyki najnowszej w środkowej i wschodniej części Europy.

Luigi Dallapiccola (ur. 3 lutego 1904 w Pisino d’Istria, zm. 19 lutego 1975 we Florencji) – włoski kompozytor awangardowy. Uważany jest za klasyka modernizmu w muzyce i za pioniera muzyki dodekafonicznej we Włoszech.

Festiwal (łac. festivus - radosny, wesoły, świąteczny) – szereg imprez artystycznych, przeważnie jednego typu (np. filmowych, muzycznych, teatralnych), będących przeglądem osiągnięć w danej dziedzinie, zorganizowanych w jednym czasie i pod wspólną nazwą, często ujętych w ramy konkursu.

Festiwal odbywa się corocznie od 1956 (z wyjątkiem lat 1957 i 1982 – z powodu stanu wojennego), z reguły w drugiej połowie września i trwa osiem dni.

Historia

Pomysł zorganizowania festiwalu powstał w 1955, na forum Związku Kompozytorów Polskich (pomysłodawcami byli Tadeusz Baird i Kazimierz Serocki). Zamiarem ich było zapoznanie polskiej publiczności z nowoczesną muzyką zachodnią i przerwanie izolacji, w jakiej znalazły się polskie środowiska artystyczne w latach stalinowskich.

Stan wojenny został wprowadzony 13 grudnia 1981 r. na terenie całej Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na mocy uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r., podjętej niejednogłośnie na polecenie Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego (pozakonstytucyjnego tymczasowego organu władzy, faktycznie nadrzędnego wobec konstytucyjnych władz państwowych), poparty przez Sejm PRL uchwałą z dnia 25 stycznia 1982 r.. Został zawieszony 31 grudnia 1982 r., a zniesiono go 22 lipca 1983 r.

Béla Bartók (ur. 25 marca 1881 w Nagyszentmiklós, zm. 26 września 1945 w Nowym Jorku) – węgierski kompozytor i pianista, uważany za jednego z największych kompozytorów XX wieku. Jako badacz muzyki ludowej i autor analiz z tego zakresu jeden z prekursorów etnografii muzycznej.

Pierwszy festiwal trwał od 10 do 20 października 1956, zbiegając się z październikową odwilżą polityczną w Polsce. Wzięły w nim udział: orkiestra Radia Francuskiego z Paryża, Wiener Symphoniker, zespoły z Bukaresztu, Brna i Moskwy, a także polska orkiestra Filharmonii Narodowej i Filharmonia Śląska z Katowic (wówczas Stalinogrodu). W programie, obok utworów stosunkowo nowych, znajdowała się również klasyka, gdyż w tych latach nie było jeszcze zwyczaju wypełniania całego wieczoru nowoczesnymi utworami.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Arnold Schönberg (ur. 13 września 1874 w Wiedniu – zm. 13 lipca 1951 w Los Angeles) – kompozytor austriacki, pionier muzyki dodekafonicznej i atonalności. Przedstawiciel drugiej szkoły wiedeńskiej.

Poczynając od pierwszego festiwalu, „Warszawskim Jesieniom” przez długie lata towarzyszyło ogromne zainteresowanie publiczności i krytyki. W czasach PRL festiwale stały się „oknem wystawowym” muzyki polskiej, a z czasem wschodnioeuropejskiej w ogóle dla muzyków i krytyków przybywających na nie z Zachodu, a zachodniej awangardy – dla publiczności polskiej. Przyczynił się też do rozwoju tzw. polskiej szkoły kompozytorskiej.

Pierre Boulez (ur. 26 marca 1925 w Montbrison) – francuski kompozytor, dyrygent i organizator życia muzycznego. Uznawany za jednego z najwybitniejszych współczesnych dyrygentów. Ma na swoim koncie wiele występów i nagrań muzyki, głównie romantycznej,współczesnej i chóralnej. Jako kompozytor bliski jest współczesnej awangardzie, serializmowi oraz muzyce elektronicznej. Boulez międzynarodową sławę zdobył jako dyrygent, najpierw jako promotor Domains Musicales w swej ojczyźnie, a następnie zostając gościnnie dyrygentem Cleveland Orchestra w 1967, a w rok później dyrektorem orkiestr BBC Symphony Orchestra (do 1974) i New York Philharmonic (do 1977). W 1970 na zaproszenie prezydenta Francji Georges Pompidou został dyrektorem Instiut de Recherche et de Coordination Acoustique/Musique (IRCAM).

Odwilż gomułkowska, nazywana także polskim październikiem, październikiem 1956 lub odwilżą październikową, to zmiana polityki wewnętrznej w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w II poł. 1956 roku, połączona ze zmianą na czele władzy i liberalizacją systemu politycznego. Jej efektem było m.in. uwolnienie z więzień i internowań części więźniów politycznych i duchowieństwa; w tym kard. Stefana Wyszyńskiego.

Można było na Warszawskiej Jesieni poznać dzieła znanych kompozytorów z początku XX wieku, dotąd nieznanych polskiej publiczności: Schönberga, Berga, Weberna, Varese’a, a nawet Bartóka czy Strawinskiego. Pojawiła się też awangarda lat 60.: Boulez, Nono, Dallapiccola, Maderna, Cage. Kompozytorzy, wykonawcy, krytycy i muzykolodzy z Zachodu przyjeżdżali do Warszawy aby poznać kulturę muzyczną krajów zza żelaznej kurtyny.

Alban Maria Johannes Berg (ur. 9 lutego 1885 r. w Wiedniu, zm. 24 grudnia 1935 r. w Wiedniu) – kompozytor austriacki, jeden z prekursorów muzyki atonalnej. Jeden z trzech czołowych muzyków drugiej szkoły wiedeńskiej.

Anton Webern (ur. 3 grudnia 1883 w Wiedniu, zm. 15 września 1945 w Mittersill) – austriacki kompozytor współczesny. Jedna z czołowych postaci drugiej szkoły wiedeńskiej.

Początkowo festiwal planowano jako biennale, toteż następny odbył się dopiero w 1958, ale później „Warszawskie Jesienie” odbywały się już co roku, z wyjątkiem 1982 roku (z uwagi na stan wojenny).

Źródła

Dorota Szwarcman: Jesień po pięćdziesiątce w: Polityka nr 38 (2572) z 23. 9. 2006

Linki zewnętrzne

http://warszawska-jesien.art.pl/ – Oficjalna strona festiwalu