Wasilij Diegtiariow - Polski Serwis Naukowy

Wasilij Diegtiariow z karabinem DA-2

Wasilij Alieksiejewicz Diegtiariow (Василий Алексеевич Дегтярёв, ur. 2 stycznia 1880 w Tule, zm. 16 stycznia 1949) – Rosjanin, radziecki konstruktor broni strzeleckiej.

Życiorys

Urodził się 2 stycznia 1880 w Tule. Od razu po ukończeniu szkoły podstawowej był posłany do pracy w fabryce broni w Tule. W latach (1901-1906) służył w wojsku carskim, w warsztatach rusznikarskich przy oficerskiej szkole w Oranienbaumie. Po demobilizacji pracował w fabryce broni w Siestrorecku, między innymi pod kierunkiem znanego już konstruktora broni W. Fiodorowa, którego został pomocnikiem.

DSzK wz. 1938 (ros. Дегтярева – Шпагина Крупнокалиберный, ДШК) – wielkokalibrowy karabin maszynowy kalibru 12,7 x 108 mm, konstrukcji radzieckiej, z okresu przed II wojną światową.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.

W 1916 Diegtiariow zaprojektował swoją pierwszą konstrukcję karabinu automatycznego. W 1918 podjął pracę w zakładach zbrojeniowych w Kowrowie. Wszedł w skład utworzonych tam doświadczalnych warsztatów uzbrojenia, pod kierunkiem Fiodorowa, na bazie których powołano w 1921 pierwsze w ZSRR biuro konstrukcyjne automatycznej broni strzeleckiej. W tym okresie, asystentem i uczniem Diegtiariowa stał się Gieorgij Szpagin.

Magazynek – część składowa broni palnej służąca za wewnętrzny zapas nabojów. Magazynki dzielą się na stałe (wewnętrzne) i wymienne. Magazynki stałe są stosowane w starszych wzorach pistoletów, karabinów powtarzalnych, karabinów samopowtarzalnych, ręcznych karabinów maszynowych oraz we współczesnych strzelbach powtarzalnych i półautomatycznych. Magazynki wymienne stosuje się praktycznie we wszystkich współczesnych rodzajach broni palnej.

Pistolet maszynowy – indywidualna broń strzelecka, zasilana amunicją pistoletową. Samoczynna, rzadziej samoczynno-samopowtarzalna. Przeznaczona do zwalczania siły żywej na odległości do 200 m, do likwidacji oporu w schronach i rowach strzeleckich, do walk partyzanckich i dywersyjnych itp. Działanie oparte najczęściej na zasadzie odrzutu zamka swobodnego rzadziej półswobodnego. Zasilana z magazynków o dużej pojemności. Pierwszym pistoletem maszynowym był włoski pistolet maszynowy Villar-Perosa.

W 1923 Diegtiariow rozpoczął konstruowanie własnego ręcznego karabinu maszynowego, który następnie przyjęto w 1927 na uzbrojenie Armii Czerwonej pod oznaczeniem DP (Diegtiariow piechotnyj). Konstrukcja ta postawiła Diegtiariowa wśród czołowych radzieckich konstruktorów broni strzeleckiej. DP, wyróżniający się charakterystycznym magazynkiem talerzowym, zwany potocznie diegtariewem, był podstawowym rkm-em armii radzieckiej podczas II wojny światowej.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

RPD wz. 1944 (ros. РПД, Ручной Пулемет Дегтярева – pol. transkrypcja Rucznoj Puliemiot Diegtiariowa) — radziecki ręczny karabin maszynowy konstrukcji Wasilija Diegtiariowa.

Na bazie rkm-u DP Diegtiariow opracował lotniczy karabin maszynowy DA z 1928 (dla strzelców-obserwatorów), następnie w wariancie podwójnie sprzężonym DA-2. Znacznie szerzej rozpowszechniony stał się czołgowy karabin maszynowy DT z 1929 roku (Diegtiariow tankowyj), stanowiąc uzbrojenie radzieckich czołgów do lat powojennych.

Bohater Pracy Socjalistycznej (ros. Герой Социалистического Труда) to tytuł przyznawany w latach 1938-1991 przez Radę Najwyższą ZSRR za szczególne zasługi dla Państwa Radzieckiego. Wraz z tytułem przynawano Order Lenina, Medal "Sierp i Młot" oraz dyplom Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Pierwszy tytuł ten uzyskał Józef Stalin w 1939.

PPSz wz. 1941, PPSz-41 (ros. ППШ-41 - Пистолет - Пулемёт Шпагина обр. 1941 г. - Pistolet-Puliemiot Szpagina), potocznie nazywany: pepeszą lub pepeszką - radziecki pistolet maszynowy kaliber 7,62 x25mm, skonstruowany przez Georgija Szpagina i wprowadzony na uzbrojenie Armii Czerwonej w 1941 roku. Podstawowa broń tej kategorii na uzbrojeniu Armii Czerwonej podczas II wojny światowej, używany także w licznych krajach świata.

Od 1929 Diegtiariow opracował kilka wzorów pistoletów maszynowych, z których względnie udany PPD-34 został wprowadzony w niewielkich ilościach na uzbrojenie Armii Czerwonej, następnie w zmodernizowanych wariantach PPD-34/38 i PPD-40. Ten ostatni został po wybuchu wojny wyparty przez bazujący na nim, lecz prostszy konstrukcyjnie pistolet maszynowy PPSz Szpagina.

Broń strzelecka jest to broń palna przystosowana do amunicji strzeleckiej, której kaliber nie przekracza na ogół (z wyjątkiem wyspecjalizowanych środków np. granatników, rusznic przeciwpancernych) 20 mm. Do broni strzeleckiej zaliczamy także granaty ręczne.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Diegtiariow opracował również wielkokalibrowy karabin maszynowy (wkm) DK kal. 12,7 mm, lecz początkowo konstrukcja ta nie zdobyła popularności z powodu niskiej szybkostrzelności, wynikającej z małych magazynków 30-nabojowych. Dopiero po opracowaniu przez Szpagina ulepszonego taśmowego układu zasilania w amunicję (taśma 50 nabojowa), wkm został przyjęty do uzbrojenia Armii Czerwonej w 1939 i skierowany do masowej produkcji pod oznaczeniem DSzK (Diegtiariowa-Szpagina Krupnokalibiernyj - Wielkokalibrowy Diegtariowa i Szpagina), następnie po modernizacji DSzKM, stając się drugim co do popularności na świecie systemem wkm-u.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

7,62 × 39 mm wz. 43 – radziecki nabój pośredni, zaprojektowany podczas II wojny światowej. Pierwszy raz został użyty w ręcznym karabinie maszynowym RPD, konstrukcji Wasilija Diegtiariowa.

Po wybuchu II wojny światowej, w obliczu nagłej potrzeby masowego wprowadzenia broni przeciwpancernej, Diegtiariow skonstruował prosty jednostrzałowy karabin przeciwpancerny PTRD kal. 14,5 mm, wprowadzony w dużej ilości na wyposażenie armii.

W następnych latach Diegtiariow powrócił do ręcznych karabinów maszynowych, modernizując rkm DP i tworząc przyjęte na uzbrojenie rkm-y DPM i RP-46. Ostatnim dużym sukcesem Diegtiariowa był ręczny karabin maszynowy RPD, strzelający nowym nabojem pośrednim wz.43 7,62 x 39 mm, będący na wyposażeniu Armii Radzieckiej do lat sześćdziesiątych XX wieku, a na wyposażeniu wielu innych armii bloku wschodniego jeszcze dłużej, produkowany również w Chinach na licencji jako rkm typ 56.

PTRD (ros. Противотанковое ружье Дегтярева обр. 1941 г. - ПТРД-41) - radziecki półautomatyczny karabin przeciwpancerny.

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

W 1940 Diegtiariow uzyskał tytuł Bohatera Pracy Socjalistycznej. Czterokrotnie - w latach 1941, 1942, 1946, 1949 (pośmiertnie) był nagradzany nagrodą państwową, trzykrotnie był odznaczony orderem Lenina, orderem Suworowa 1. i 2. stopnia, orderem Czerwonej Gwiazdy i innymi. Uzyskał stopień generał-majora służby inżynieryjno-artyleryjskiej w Armii Czerwonej. W 1940 uzyskał stopień naukowy doktora nauk technicznych. Od 1941 był członkiem partii komunistycznej KPZR. Zmarł 16 stycznia 1949 w Moskwie.

Wielkokalibrowy karabin maszynowy (wkm) to karabin maszynowy o kalibrze większym od standardowego (ponad 8 mm). W Polsce nazywane też były najcięższymi karabinami maszynowymi (nkm).

Gieorgij Siemionowicz Szpagin (ros. Георгий Семёнович Шпагин) (ur. 29 kwietnia 1897, zm. 6 lutego 1952) — Rosjanin, radziecki konstruktor broni strzeleckiej.

Przypisy

21 grudnia 1879 wg kalendarza juliańskiego

Bibliografia

Дегтярёв Василий Алексеевич – Герои страны (ros.)