Wawel Zaginiony - Polski Serwis Naukowy

Budynek, w którym mieści się wystawa. W tle baszta Senatorska

Fragment ekspozycji

Jedna z makiet na ekspozycji

Rotunda NMP

Rotunda NMP

Wawel Zaginiony – rezerwat archeologiczno-architektoniczny i stała ekspozycja, mieszczące się w poniemieckim budynku z lat 40. XX wieku, wzniesionym na miejscu dawnych kuchni królewskich na Wawelu. Ukazuje ona architekturę oraz historię średniowiecznego Wzgórza Wawelskiego. Oprócz szczątek dawnych budowli można spotkać tu liczne zabytki odnalezione podczas prac wykopaliskowych.

Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Rotunda Najświętszej Marii Panny, nosząca od XIV wieku także wezwanie św. Feliksa i Adaukta – rotunda znajdująca się na wzgórzu wawelskim w Krakowie. Powstała prawdopodobnie na przełomie X i XI wieku (według niektórych badaczy może nawet w okresie panowania czeskiego w Małopolsce), jest być może najstarszym kościołem na Wawelu.

Ekspozycja

Pierwszą część stanowi hall środkowy, gdzie znajdują się modele przedstawiające XVIII-wieczną zabudowę wzgórza – bryłę zamku zamkniętego od zachodu kuchniami, katedrą, budowlami kościelnymi. Znajduje się tam także tzw. Miasteczko wawelskie, gdzie wznosiły się kościoły: św. Michała i św. Jerzego. Na ścianie z lewej strony umieszczona jest plansza z planem wzgórza i opisem zabudowy ukazanej na modelu.

Bartolommeo Berrecci, Bartolomeo Berecci (ur. ok. 1480 w Pontassieve koło Florencji, zm. 1537 w Krakowie) – włoski architekt i rzeźbiarz okresu renesansu, działający na dworze króla polskiego Zygmunta Starego.

Władysław I Herman (ur. ok. 1043, zm. 4 czerwca 1102) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1079-1102. Młodszy syn Kazimierza I Odnowiciela i jego żony Dobroniegi.

W pierwszej części ekspozycji przedstawiona jest historia budowli, takich jak:

rotunda Najświętszej Marii Panny

północny mur aneksu

północny mur mauzoleum

pochówek szkieletowy

obronny mur z czasów gotyckich

fundamenty budowli gotyckiej

część dawnych kuchni królewskich

wozownia królewska

Z nadwieszanego chodnika można oglądać rotundę NMP, powstałą ok. roku 1000. Można w niej zobaczyć oryginalny fragment piaskowej posadzki, relikty jednej ze ścian masywu zachodniego oratorium oraz muru przedromańskiego mauzoleum grobowego z zachowanym pochówkiem szkieletowym we wnętrzu.

Bolesław II Szczodry (Śmiały) (ur. ok. 1042, zm. 2 lub 3 kwietnia 1081 lub 1082) – książę Polski w latach 1058–1076, król Polski w latach 1076–1079.

Św. Stanisław ze Szczepanowa (ur. ok. 1030 w Szczepanowie, zm. 11 kwietnia 1079 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, biskup krakowski, męczennik, uznany przez Kościół katolicki za świętego. Jeden z katolickich patronów Polski, patron archidiecezji krakowskiej i diecezji sandomierskiej.

Tę część wystawy, która znajduje się w wozowniach królewskich i tzw. małej kuchni jest ekspozycją muzealną, gdzie na tle dawnych murów prezentowane są zabytki średniowieczne. Wszystkie tamtejsze obiekty pochodzą z wykopalisk wawelskich.

Prezentowane tu są:

kamienny posążek wołka z X wieku

model rotundy NMP

płyta nagrobna z kościoła "B"

płyty posadzkowe pochodzące z XIII-wiecznej katedry romańskiej, z zieloną i brunatną polewą, ozdobione motywem roślinnym i geometrycznym

model kościoła św. Gereona – wzniesionego w 1020 roku

model katedry romańskiej – bazylika trójnawowa bez transeptuu z dwoma czworobocznymi wieżami zachodnimi i mniejszymi okrągłymi wieżami wschodnimi

model zabudowy wzgórza wawelskiego z połowy XIII wieku

kamienny posąg św. Stanisława Szczepanowskiego (1346-1364)

Nad chodnikiem zawieszono żebra sklepienne z gotyckiego kościoła św. Jerzego oraz liczne elementy architektoniczne, m.in. bazy i kapitele kolumn, a także fragment nadproża z przedstawieniem gryfa, pochodzący z romańskiej katedry.

Nieistniejący obecnie kościół pod wezwaniem św. Jerzego znajdował się na Wzgórzu Wawelskim w Krakowie. Nie znamy jego początków. Istnieją wzmianki o ufortyfikowaniu kościoła św. Jerzego na Wawelu w roku 1243 oraz o wzniesieniu świątyni murowanej pod tym wezwaniem za czasów Kazimierza Wielkiego. Kościół ten znajdował się na dzisiejszym zewnętrznym dziedzińcu wawelskim, gdzie dzisiaj widnieją zarysy jego fundamentów, wyprowadzone ponad poziom gruntu podczas badań archeologicznych.

Rotunda Najświętszej Marii Panny, nosząca od XIV wieku także wezwanie św. Feliksa i Adaukta – rotunda znajdująca się na wzgórzu wawelskim w Krakowie. Powstała prawdopodobnie na przełomie X i XI wieku (według niektórych badaczy może nawet w okresie panowania czeskiego w Małopolsce), jest być może najstarszym kościołem na Wawelu.

Dalej eksponowane są:

wyroby z żelaza

liczne monety – w tym także denary Bolesława Szczodrego, Władysława Hermana, Władysława Łokietka, a także monety Władysława Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka, Władysława Warneńczyka oraz Jana Olbrachta

przedmioty metalowe, szklane, wyroby z kości: pierścionki, kości do gry

Następnie droga prowadzi do kuchni królewskiej. Widoczna jest tam oryginalna posadzka ceglana, piece, filary okapu, model katedry gotyckiej oraz:

Władysław III Warneńczyk (ur. 31 października 1424 w Krakowie, zm. 10 listopada 1444 pod Warną) – król Polski i najwyższy książę litewski od roku 1434, król Węgier jako Ulászló I od 1440, starszy syn Władysława Jagiełły i Zofii Holszańskiej. Na tronie Litwy Władysław nie zasiadł, księciem litewskim obwołano jego młodszego brata, Kazimierza Jagiellończyka.

Jan I Olbracht (Albrecht) (lit. Janas Olbrachtas (Albrechtas) białorus. Ян I Ольбрахт, ur. 27 grudnia 1459 w Krakowie, zm. 17 czerwca 1501 w Toruniu) – król Polski w latach 1492-1501, książę głogowski 1491-1498.

wejścia cztery kopie zworników ze sklepienia katedry gotyckiej z przedstawieniami: św. Stanisława, Chrystusa Salwatora, anioła oraz herbu Rawicz biskupa Grota

model domu Psałterzystów oraz kopia tablicy fundacyjnej z tego obiektu

zbiór średniowiecznych naczyń glinianych oraz model insygniów królewskich

W kolejnych dwóch salach znajdują się:

Władysław I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261, zm. 2 marca 1333, Kraków) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/9 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 1320 król Polski, od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.

Wawel – wzgórze na Pomoście Krakowskim, w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, na lewym brzegu Wisły; wysokość 228 m n.p.m., antropogeniczne; historyczna dzielnica Krakowa, na wzgórzu zabytkowe zespoły budowlane.

kartusz herbowy z orłem jagiellońskim i przeplecioną literą S – herb Zygmunta Starego

próba rekonstrukcji ołtarza kamiennego wykonanego w pracowni Bartłomieja Berrecciego w roku 1521 dla kaplicy św. Trójcy

kafle z dawnych pieców zamkowych

Linki zewnętrzne

Opis wystawy ze zdjęciami

Wawel Zaginiony na stronie zamku wawelskiego

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Wawel Zaginiony