Wawrzynowce - Polski Serwis Naukowy

Wawrzynowce (Laurales Perleb) – rząd roślin zaliczanych w systemie Reveala z lat 90. XX wieku do klasy Magnoliopsida Brong. Jeden ze starszych kladów roślin okrytonasiennych, zaliczany do tzw. wczesnych dwuliściennych. Takson siostrzany dla rzędu magnoliowców (Magnoliales). Należy tu 2500-2800 gatunków z 85-90 rodzajów drzew i krzewów występujących głównie w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Kilka rodzajów rośnie też w klimacie umiarkowanym. W Polsce brak przedstawicieli we florze rodzimej, wiele gatunków uprawianych jest jednak jako rośliny ozdobne. Należy tu szereg znanych powszechnie roślin ozdobnych, owocowych lub przyprawowych takich jak np: wawrzyn szlachetny, cynamonowiec, awokado.

Dwuliścienne (Dicotyledones) — wyróżniany do niedawna takson obejmujący wszystkie rośliny okrytonasienne z wyjątkiem jednoliściennych. Nazwa tej grupy roślin wywodzi się od wspólnej dla nich cechy – obecności dwóch liści zarodkowych (liścieni).

System Cronquista – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Arthura Cronquista (1919-1992) i opublikowany w jego dziełach: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) i The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2. wyd. 1988).

Najwcześniejsze skamieniałości wawrzynowców pochodzą z wczesnej kredy. Prawdopodobnie właśnie długa historia tych roślin jest jednym z powodów znacznego zróżnicowania morfologicznego. Współcześnie w zasadzie nie ma wspólnych cech morfologicznych obecnych u wszystkich przedstawicieli rzędu. Powodowało to w przeszłości problemy z systematyką tego rzędu, współcześnie akceptowana klasyfikacja (system APG II z 2003 r. i w odniesieniu do tej grupy niezmieniona w systemie APG III z 2009) opiera się o pokrewieństwo dowiedzione badaniami molekularnymi.

Kielichowcowate (Calycanthaceae) – rodzina niewielkich i aromatycznych drzew i krzewów z rzędu wawrzynowców (Laurales). Należą niej w zależności od ujęcia systematycznego 3–4 rodzaje. Wyodrębniany w monotypową podrodzinę gatunek Idiospermum australiense rośnie w wilgotnych lasach równikowych w Queensland w północno-wschodniej Australii. Rodzaj kielichowiec (Calycanthus) liczący 4 gatunki rośnie w Ameryce Północnej. W niektórych ujęciach systematycznych do rodzaju tego włączany bywa monotypowy rodzaj Sinocalycanthus z wschodniej Azji. Tam też rosną rośliny z rodzaju Chimonanthus (5 gatunków).

Krzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 m wysokości. Krzewy mają krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych, znajdujących się u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i wcześnie zamiera. Krzewy mają korzeń palowy, podobnie jak drzewa.

Systematyka

Dawniejsze systemy umieszczały w tym rzędzie m.in. rodzinę amborellowatych Amborellaceae, która współcześnie jako siostrzana dla wszystkich okrytonasiennych wyłączana jest w odrębny rząd amborellowców (Amborellales). Wydzielane odrębnie w randze rodziny Idiospermaceae zaliczane są obecnie do wawrzynowatych (Lauraceae). Z kolei odrębne obecnie rodziny Atherospermataceae i Siparunaceae zaliczane były do rodziny Monimiaceae.

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system APG III z 2009) Podział na rodziny wg APweb Pozycja systematyczna i podział w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne, podgromada Magnoliophytina, klasa Magnoliopsida, podklasa magnoliowe, nadrząd Lauranae

Rośliny ozdobne - jednoroczne, dwuletnie lub wieloletnie rośliny, także drzewa i krzewy o dużych walorach dekoracyjnych np. o pięknych i ciekawych kwiatach, owocach, ulistnieniu, zabarwieniu pędów, pokroju, a także interesujących właściwościach.

Magnoliowe (Magnoliidae Novák ex Takht.) – grupa roślin wyróżniana zwykle w randze podklasy lub definiowana bez odniesienia do rang systematycznych jako jeden z kladów roślin okrytonasiennych. Magnoliowe jako podklasę w obrębie klasy okrytonasiennych (Magnoliopsida) wymienia system Reveala (1999) i popularny w ostatnich dekadach XX wieku system Cronquista (1981) (jednak w obu tych systemach takson różni się pozycją i składem). Od końca lat 90. XX wieku grupa określana jako klad magnoliowych zidentyfikowana jest jako jedna z najstarszych linii rozwojowych okrytonasiennych, oddzielona od wspólnego pnia jeszcze przed zróżnicowaniem jednoliściennych i dwuliściennych właściwych. Należą tu zazwyczaj krzewy lub niewielkie drzewa, rzadko można spotkać duże drzewa lub rośliny zielne.

rodzina: Amborellaceae – amborellowate

rodzina: Trimeniaceae

rodzina: Monimiaceae – poleńcowate

rodzina: Gomortegaceae

rodzina: Hernandiaceae – hernandiowate

rodzina: Lauraceae – wawrzynowate

Pozycja systematyczna i podział w systemie Cronquista (1981)

Gromada okrytonasienne, klasa dwuliścienne, podklasa magnoliowe.

Grupa siostrzana (ang. sister–group) – w systematyce kladystycznej grupa organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią grupę monofiletyczną. Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).

Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,5 ± 4,0 do 65,5 ± 0,3 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę.

rodzina: Amborellaceae – amborellowate

rodzina: Calycanthaceae – kielichowcowate

rodzina: Gomortegaceae

rodzina: Hernandiaceae – hernandiowate

rodzina: Idiospermaceae

rodzina: Lauraceae – wawrzynowate

rodzina: Monimiaceae – poleńcowate

rodzina: Trimeniaceae

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-05-30].
Angiosperm Phylogeny Group. 2003. An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG II. Botanical Journal of the Linnean Society 141: 399-436. Dostępny online: Abstract | Pełny tekst (HTML) | Pełny tekst (PDF)). (ang.)
Crescent Bloom: Laurales (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-06-17].

Bibliografia

Renner, Susanne S. 2001. Laurales. W: Nature Encyclopedia of Life Sciences. Londyn: Nature Publishing Group. doi:10.1038/npg.els.0003695 Abstrakt, pełen tekst (pdf).
Renner S.S. 1999. Circumscription and phylogeny of the Laurales: evidence from molecular and morphological data. American Journal of Botany 86 (9): 1301-1315. Abstrakt, pełen tekst (pdf).
Endress P.K., Igersheim A. 1997. Gynoecium diversity and systematics of the Laurales. Botanical Journal of the Linnean Society 125 (2): 93-168. doi:10.1006/bojl.1997.0113 Abstrakt.