Wazopresyna - Polski Serwis Naukowy

Hormon antydiuretyczny (wazopresyna, adiuretyna, ATC: H01 BA01, skróty: AVP od Arginine VasoPressin oraz ADH od Antidiuretic Hormone) – hormon występujący u ssaków, w tym u człowieka.

Model cząsteczki

Wzór półstrukturalny

Budowa

Wazopresyna jest cyklicznym nonapeptydem o masie cząsteczkowej 1084 Da.

Hormon ten wytwarzany jest przez podwzgórze w postaci preprowazopresynoneurofizyny i wydzielany w ostatecznej postaci przez tylny płat przysadki mózgowej.

Osocze krwi – zasadniczy, płynny składnik krwi, w którym są zawieszone składniki morfotyczne (komórkowe). Stanowi ok. 55% objętości krwi. Uzyskuje się je przez wirowanie próbki krwi. W uproszczeniu można przyjąć że osocze krwi pozbawione fibrynogenu i czynników krzepnięcia jest surowicą krwi.

Zespół Schwartza-Barttera (zespół niewłaściwego uwalniania wazopresyny; ang. syndrome of inappropriate antidiuretic hormone hypersecretion (SIADH)) – choroba wywołana nadmiernym uwalnianiem hormonu antydiuretycznego (ADH) (wazopresyny (AVP)) przez tylny płat przysadki mózgowej lub wydzielaniem ektopowym, hiponatremią i hipomolarnością płynów ustrojowych.

Działanie

Powoduje zagęszczanie moczu poprzez resorpcję wody i jonów sodu w kanalikach nerkowych poprzez pobudzanie receptorów V2. Na akwaporyny działa w dwojaki sposób: krótkoterminowa regulacja kieruje AQP2 do błony (odpowiedź w ciągu kilku minut), natomiast długoterminowa (efekty widoczne na przestrzeni kilku dni) powoduje ekspresję genów kodujących kanał AQP2 (w przeciwieństwie do AQP1 stale obecnego w błonie) dla wody, następnie translację tegoż mRNA oraz wbudowanie tego produktu w błonę bieguna apikalnego komórek sześciennych budujących kanaliki nerkowe.

Klasyfikacja anatomiczno-terapeutyczno-chemiczna, ATC – system porządkujący leki oraz inne środki i produkty wykorzystywane w medycynie. Klasyfikację kontroluje Centrum Współpracy nad Metodologią Statystyczną Leków (Collaborating Centre for Drug Statistics Methodology) w Norwegii podlegający pod Światową Organizację Zdrowia (WHO). Pierwszy spis został opublikowany w 1976 roku.

Płyn mózgowo-rdzeniowy (łac. liquor cerebrospinalis) – przejrzysta, bezbarwna ciecz, która wypełnia przestrzeń podpajęczynówkową, układ komorowy i kanał rdzenia kręgowego.

Powoduje skurcz naczyń krwionośnych poprzez receptory V1, obecne na ich powierzchni.

Jest podejrzewana o udział w regulacji zachowań społecznych różnych gatunków zwierząt, w tym również ludzi.

Regulacja wydzielania

Wydzielanie wazopresyny jest pobudzane przez wzrost ciśnienia osmotycznego osocza krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego, hipowolemię lub angiotensynę II. Jej zwiększone wydzielanie następuje także podczas snu.

Spadek osmolalności osocza lub hiperwolemia hamują jej wydzielanie.

Krew (łac. sanguis, gr. αἷμα, haima) – płyn ustrojowy, który za pośrednictwem układu krążenia pełni funkcję transportową, oraz zapewnia komunikację pomiędzy poszczególnymi układami organizmu. Krew jest płynną tkanką łączną, krążącą w naczyniach krwionośnych (układ krwionośny zamknięty) lub w jamie ciała (układ krwionośny otwarty). W szerokiej definicji obejmuje krew obwodową i tkankę krwiotwórczą, a w wąskiej tylko tę pierwszą. Jako jedyna (wraz z limfą) występuje w stanie płynnym. Dziedzina medycyny zajmująca się krwią to hematologia.

Terlipresyna (ATC: H01 BA04) – 11-aminokwasowy peptyd, syntetyczny analog wazopresyny. Stanowi związek nieaktywny, ulegający w organizmie przemianie przez enzymy osoczowe i tkankowe do czynnej lipresyny. Lipresyna wykazuje wybiórcze działanie na receptor V1, a za jego pośrednictwem kurczy mięśnie gładkie naczyń krwionośnych. Działa około tysiąckrotnie silniej na naczynia niż antydiuretycznie. Stosowana w leczeniu gwałtownych krwawień (np. z żylaków przełyku, mięśniaków macicy lub w III okresie porodu). Silnie pobudza układ chłonny w czasie fazy lutealnej cyklu miesiączkowego oraz w ciąży.

Choroby związane z ADH

Niedobór

Niedobór hormonu antydiuretycznego lub brak jego działania powoduje moczówkę prostą. Jeśli dotyczy ona zaburzenia wydzielania na poziomie podwzgórza lub przysadki jest to moczówka prosta ośrodkowa. Jeżeli występuje niewrażliwość cewek nerkowych na działanie hormonu antydiuretycznego – jest to moczówka prosta nerkowa.

Resorpcja - odmiana sorpcji - wchłanianie zwrotne. Termin ten jest szczególnie często używany w medycynie i oznacza w zależności od kontekstu różne zjawiska:

Osmoza – dyfuzja rozpuszczalnika przez błonę półprzepuszczalną rozdzielającą dwa roztwory o różnym stężeniu. Osmoza spontanicznie zachodzi od roztworu o niższym stężeniu substancji rozpuszczonej do roztworu o wyższym, czyli prowadzi do wyrównania stężeń obu roztworów.

Nadmiar

Nadmiar wazopresyny wywołuje Zespół Schwartza-Barttera.

Analogi wazopresyny

desmopresyna

terlipresyna

Przypisy

Ramon Lim, Abel Lajtha: Handbook of neurochemistry and molecular neurobiology. New York, NY: Springer, 2006, s. 573–607. ISBN 0-387-30348-0.
Neurobiologia zaufania. [dostęp 26.09.2010].
Young LJ. The neuroendocrinology of the social brain. „Front Neuroendocrinol”. 30 (4), s. 425–8, October 2009. doi:10.1016/j.yfrne.2009.06.002. PMID 19596026.
Walum H, Westberg L, Henningsson S, Neiderhiser JM, Reiss D, Igl W, Ganiban JM, Spotts EL, Pedersen NL, Eriksson E, Lichtenstein P. Genetic variation in the vasopressin receptor 1a gene (AVPR1A) associates with pair-bonding behavior in humans. „Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.”. 105 (37), s. 14153–6, September 2008. doi:10.1073/pnas.0803081105. PMID 18765804.
Arthur J. Vander: Renal physiology. New York: McGraw-Hill, Health Professions Division, 1995. ISBN 0-07-067009-9.

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Nerka (łac. ren gr. nefros) – narząd stanowiący najistotniejszą część układu wydalniczego większości zwierząt (głównie stałocieplnych). Nerki są narządem parzystym, którego kształt przypomina ziarno fasoli, są koloru czerwonobrązowego (wskutek dużej zawartości krwi[1]).

Peptydy (z gr. πεπτίδια, "strawne") – związki organiczne powstające przez połączenie cząsteczek aminokwasów wiązaniem peptydowym. Granica pomiędzy peptydem a białkiem nie jest dokładnie sprecyzowana, rozróżnienie jest oparte na masie cząsteczkowej klasyfikowanego związku. Za peptydy różni autorzy uważają poliaminokwasy o masie cząsteczkowej mniejszej od 5-10 tys. daltonów. Powyżej tej granicy związki takie zaliczamy do białek.