Wełna - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy włókna naturalnego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Owce Australijskie

Strzyżenie owiec

Strzyża z owcy rasy merynos

Strzyża wełniana (runo),
wełna długowłosa i krótkowłosa

Włóczka z wełny

Wyroby z wełny.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o wełnie

Wełna – włókno naturalne uzyskiwane z okrywy włosowej (sierści) owiec, lam, wielbłądów, kóz, królików i innych. Włókno wełniane posiada charakterystyczne cechy (karbikowatość, łuskowatość, lanolina), dzięki którym nadaje się doskonale do wytwarzania wysokiej jakości, wyrobów włókienniczych.

Wigoń, wikunia (Vicugna vicugna) – gatunek południowoamerykańskiego, roślinożernego ssaka parzystokopytnego, najmniejszy przedstawiciel rodziny wielbłądowatych (Camelidae), protoplasta alpaki, blisko spokrewniony z gwanako i lamą, zwierzętami określanymi w języku polskim wspólną nazwą lamy. Żyje w małych grupach rodzinnych, na stokach Andów.

Skóra - surowiec wykorzystywany od prawieków w przemyśle, pozyskiwany z powłoki ciała zwierząt dzikich, jak i hodowlanych. Jest wykorzystywany m.in. do wyrobu odzieży, obuwia, galanterii, tapicerek samochodowych oraz okładek do książek. Ma również szerokie zastosowanie w technice.

Wełna owcza uzyskana przez strzyżenie żywych owiec, zwana również runem lub strzyżą, stanowi doskonały surowiec włókienniczy do wyrobu wysokiej jakości tkanin, dzianin i włóknin. Na Bliskim Wschodzie wyroby z wełny wytwarzano już w starożytności.

Najwyższej jakości wełnę, bardzo miękką, puszystą, o cienkich włóknach, długości od 4 do 12 cm, otrzymuje się z owiec rasy merynos. Posiada ona jednocześnie największą zdolność do spilśniania. Grubszą wełnę uzyskuje się z ras owiec długowełnistych i nizinnych. Długość włókien wełny owiec długowełnistych, dochodzi nawet do 40 cm.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Bliski Wschód (arab. الشرق الأوسط, hebr. המזרח התיכון, przestarzałe Lewant) – obszar geograficzny leżący na styku trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki.

Rodzaje wełny

W zależności od sposobu pozyskania włókna rozróżnia się wełny:

żywą – pozyskiwaną przez okresowe strzyżenie żywych zwierząt

garbarską – uzyskiwaną podczas obróbki skór w garbarniach

skórną – uzyskiwaną ze skór zwierząt ubojowych

futrzarską – uzyskiwaną z odpadów powstających przy szyciu futer

wtórną – uzyskiwaną przez rozwłóknienie ścinków lub starych wyrobów wełnianych (szmat)

Nazewnictwo

Niektóre nazwy stosowane w odniesieniu do włókien wełnianych i wyrobów z tych włókien:

Lama (Lama glama, Lama guanicoe f. glama) – udomowiony ssak parzystokopytny z rodziny wielbłądowatych, wraz z gwanako i – blisko z nimi spokrewnionymi alpaką i wikunią – określane wspólną nazwą lamy. Występuje w Ameryce Południowej. Lamy wykorzystywane są głównie jako zwierzęta juczne oraz do produkcji wełny i mięsa. Dorosłe lamy osiągają do 250 kg wagi i 119 cm wysokości w kłębie. Lamy są zwierzętami socjalnymi, z rozbudowanymi zachowaniami grupowymi.

Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.

owcza – merynos, szewiot, szetland

wielbłądzia – wikunia, kamel

lam – alpaka

kozia – moher, kaszmir

królicza – angora

Cechy włókna wełnianego

Zalety:

doskonałe właściwości termoizolacyjne

doskonałe właściwości dźwiękochłonne

duża higroskopijność

pochłanianie promieniowania UV

Wady:

filcowanie się wyrobów – zdolność do samodzielnego spilśniania

Zastosowanie

Z najdłuższych włókien wełny żywej, uzyskuje się wysokiej jakości przędze czesankowe, natomiast z pozostałych rodzajów stosowanych jako domieszki do krótszych włókien wełny żywej, uzyskuje się niższej jakości przędze zgrzebne.

Jedwab – włókno pochodzenia zwierzęcego (białkowe) uzyskiwane z kokonu jedwabnika morwowego lub jedwabnika dębowego. Światowa produkcja jedwabiu na poziomie ok. 50 000 ton rocznie jest bardzo niewielka i stanowi zaledwie 0,2% całej produkcji włókien.

Surowiec włókienniczy – surowiec, półprodukt lub produkt służący do wytwarzania wyrobów włókienniczych. Surowcem do produkcji przędzy, filcu, włókniny, lin jest włókno. Półprodukt w postaci przędzy jest surowcem do wytwarzania innych wyrobów włókienniczych, m.in. nici, tkanin, dzianin, sukna itp.

Z przędz czesankowych wytwarza się wysokiej jakości tkaniny (tweedy) i dzianiny dla przemysłu odzieżowego.

Z przędz zgrzebnych, bez domieszek wytwarza się sukna.

Stosuje się też mieszanki włókien wełnianych z innymi włóknami np. z bawełną, lnem lub jedwabiem. Mieszanki włókien są surowcem do wytwarzania dywanów, wykładzin podłogowych, kołder, koców, poduszek, filców odzieżowych itp.

Z wełny wielbłądziej i lam, wyrabiane są koce, poduszki i pasy terapeutyczne.

Tkanina – wyrób włókienniczy płaski powstający w wyniku przeplatania ze sobą (według założonego splotu) wzajemnie prostopadłych układów nitek osnowy i wątku.

Głośnik - przetwornik elektroakustyczny (odbiornik energii elektrycznej) przekształcający prąd elektryczny w falę akustyczną. Idealny głośnik przekształca zmienny prąd elektryczny o odpowiedniej częstotliwości na falę akustyczną proporcjonalnie i liniowo. Rzeczywisty zakres częstotliwości, w którym głośnik wytwarza falę ciśnienia proporcjonalnie do napięcia (z dopuszczalnym odchyleniem) nazywa się pasmem przenoszenia głośnika.

Natomiast z wełny wtórnej, wytwarza się filce techniczne. Włókno luzem lub lekkie filce stosuje się jako wypełnienia dźwiękochłonne do wysokiej jakości zespołów głośnikowych.

Najwięksi producenci wełny (2004/2005): Australia (ok. 25% światowej produkcji, 475 mln kg nieoczyszczonej), Chiny (18%), Nowa Zelandia (11%), Argentyna (3%).

Przypisy

Australian Wool Innovation: Wool Facts 2004/2005 (ang.). 08/2008. [dostęp 207-07-01].

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Wełna

Raport o światowym rynku wełny 08/2005 (ang.)

Australian Wool Innovation Ltd (AWI) (ang.)

Australian Wool Testing Authority Ltd (ang.)

Australian Wool Exchange Ltd (ang.)

The British Wool Marketing Board (ang.)

American Sheep Industry Association (ang.)

Natural Colored Wool Growers Association (ang.)

Wool Festival (ang.)

Wielbłąd (Camelus) – rodzaj dużych ssaków z rodziny wielbłądowatych. Fizjologicznie przystosowane do życia w warunkach suchego i gorącego klimatu, są w wielu krajach wykorzystywane jako zwierzęta użytkowe.

Tweed – szkocka tkanina wełniana, z grubej przędzy zgrzebnej o splocie skośnym i bardzo ścisłej strukturze, folowana i drapana, często w wielobarwne wzory.