Wełnianka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rośliny. Zapoznaj się również z: inne znaczenia nazwy Wełnianka.

Wełnianka (Eriophorum) – rodzaj roślin należący do rodziny ciborowatych. Należy tu około 25 gatunków występujących głównie w strefie klimatu chłodnego i arktycznego północnej oraz na terenach górskich półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Eriophorum vaginatum L.

Wełnianka szerokolistna (Eriophorum latifolium) – gatunek rośliny z rodziny ciborowatych (Cyperaceae) (turzycowatych). Występuje w umiarkowanej strefie zarówno na niżu, jak i w górach w Europie, Ameryce Północnej i Azji. W Polsce jest dość rozpowszechniony (częstość występowania 3 w 5-stopniowej skali), jednak ostatnio liczebność tego gatunku maleje.

Okwiat, okrywa kwiatowa (ang. perigon, perianth, łac. perigonium, perianthium) – część kwiatu złożona zwykle z kielicha (kalyx) i korony (corolla), może występować także kieliszek (epikalyx). Okwiat służy ochronie pręcików i słupków, a także jako powabnia u roślin owadopylnych dzięki zapachowi i kolorom, dla zapylających je owadów, ptaków, ssaków i innych zwierząt.

Morfologia

Rośliny zielne, byliny, kłączowe. łodygi trójkanciaste lub obłe. Liście odziomkowe i łodygowe, przy czym liście łodygowe wykształcone nierzadko jako pozbawione blaszki liściowej pochwy liściowe. Języczek liściowy obecny. Liście wąskie, rynienkowate lub spłaszczone, do 4 mm szerokości i 25 cm długości. Kwiatostan szczytowy, w postaci pojedynczego kłosa lub kilku kłosów (zwykle do 10) zebranych w rozrzutkę. Kwiaty obupłciowe, Okwiat trwały u wielu gatunków wykształcony w postaci (8–)10–25 włosków, wydłużających się podczas owocowania. Znamion słupka 3.

Języczek (łac. ligula, ang. ligule) – występujący u niektórych roślin na styku blaszki liściowej i pochwy liściowej błoniasty twór. Języczek posiadają np. liczne gatunki roślin z rodziny wiechlinowatych (dawniej zwanych trawami) i ciborowatych (dawniej zwanych turzycami). Czasami mogą mieć postać delikatnego puchu, jak np. u trzciny pospolitej. Występowanie języczka i jego morfologia ma duże znaczenie diagnostyczne przy oznaczaniu wielu gatunków tych roślin.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Systematyka

Synonimy taksonomiczne

Linagrostis Guettard, Plumaria Heister ex Fabricius Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należy do rodziny ciborowatych (Cyperaceae) z rzędu wiechlinowców (Poales) stanowiącego jeden z kladów jednoliściennych (monocots). W obrębie rodziny należy do plemienia Scirpeae w obrębie podrodziny Cyperoideae.

Kłos (łac. spica, ang. spike) – rodzaj kwiatostanu groniastego, w którym na osadce siedzą kwiaty bezszypułkowe. Odmianą kłosa jest kwiatostan zwany kotką (np. u wierzb) i kolba (np. kwiatostany żeńskie kukurydzy).

Pochwa liściowa (ang. leaf sheath, łac. vagina) – rozszerzona i przekształcona w specyficzny sposób nasadowa część liścia obejmująca łodygę. Dość często występuje u roślin, np. u wiechlinowatych, selerowatych i in. U wiechlinowatych pochwa liściowa otaczająca łodygę na długim odcinku spełnia funkcję wzmacniającą i usztywniającą źdźbło. Pochwa liściowa umożliwia też trawom podniesienie się po wylegnięciu spowodowanym silnym wiatrem lub opadami – w takim wypadku pochwa zaczyna intensywnie rosnąć od dolnej strony i rośnie tak długo aż górna część źdźbła zostanie ustawiona w pozycji pionowej. U niektórych gatunków roślin silnie rozrośnięta pochwa liściowa przejmuje, albo wspomaga funkcje asymilacyjne liścia. Tak jest np. u barszczu zwyczajnego, czy goryszu. U cebuli zwyczajnej pochwy liściowe tworzą cebulę.

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Batsch), podklasa komelinowe (Commelinidae Takht.), nadrząd Juncanae Takht., rząd ciborowce (Cyperales Hutch.), rodzina ciborowate (Cyperaceae Juss.), rodzaj wełnianka (Eriophorum L.).

Wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium) – gatunek rośliny z rodziny ciborowatych. Roślina dość pospolita na terenie Polski. W ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się spadek liczby stanowisk (lub wyraźny ubytek liczebności osobników na stanowiskach).

Słupek (łac. pistyllum, ang. pistil) – żeński organ płciowy w kwiecie okrytonasiennych. Zbudowany jest ze zrośniętych ze sobą lub wolnych owocolistków (carpellae), które są zmodyfikowanymi liśćmi. Słupki zajmują zawsze centralne miejsce w kwiecie. Mogą występować pojedynczo lub po kilka tworząc w tym drugim przypadku słupkowie (gynaeceum).

Gatunki flory Polski

wełnianka delikatna (Eriophorum gracile W. D. J. Koch)

wełnianka pochwowata (Eriophorum vaginatum L.)

wełnianka szerokolistna (Eriophorum latifolium Hoppe)

wełnianka wąskolistna (Eriophorum angustifolium Honck.)

Inne gatunki (część)

Eriophorum brachyantherum Trautvetter & C. A. Meyer

Eriophorum callitrix Chamisso

Eriophorum chamissonis C. A. Meyer

Eriophorum comosum (Wallich) Nees

Eriophorum crinigerum (A. Gray) Beetle

Eriophorum russeolum Fries

Eriophorum scheuchzeri Hoppe

Eriophorum tenellum Nuttall

Eriophorum transiens Raymond

Eriophorum virginicum Linnaeus

Eriophorum viridicarinatum (Engelmann) Fernald

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-11-17].
↑ Song-Yun Liang, Gordon C. Tucker, David A. Simpson: Eriophorum (ang.). W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2010-11-18].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-01-30].
↑ eFlora.org: Eriophorum in Flora of America (ang.). [dostęp 2009-01-30].
M. Muasya, D. Simpson, G. Verboom, P. Goetghebeur, R. Naczi, M. Chase, E. Smets: Phylogeny of Cyperaceae Based on DNA Sequence Data: Current Progress and Future Prospects (ang.). W: Bot. Rev. 75 [on-line]. 2009. [dostęp 2010-11-18]. ss. 2–21.
Crescent Bloom: Eriophorum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.