Wega - Polski Serwis Naukowy

Współrzędne: 183656,34; +38°47'01,30"

Wega (alfa Lyrae, α Lyr) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni, piąta co do jasności gwiazda nieba, a trzecia na niebie północnym (wielkość gwiazdowa: +0,03). Odległa od Słońca o 25,3 lat świetlnych.

Wraz z Deneb i Altair tworzy tzw. trójkąt letni.

Układ współrzędnych astronomicznych – sferyczny układ współrzędnych stosowanym w astronomii. Umożliwia on jednoznaczne określenie położenia jakiegoś obiektu na sferze niebieskiej przez podanie jego współrzędnych. Zdefiniowanie układu sprowadza się do ustalenia podstawowego koła wielkiego oraz ustalenia punktu na tym kole, od którego liczy się pierwszą współrzędną. Oś układu (tj. prosta prostopadła do koła podstawowego) przecina sferę niebieską w punktach nazwanych biegunami, natomiast południk przechodzący przez punkt początkowy jest nazwany południkiem początkowym.

Masa Jowisza – jednostka masy równa masie Jowisza (1,8986 × 1027 kg, 317,83 mas Ziemi; 1 masa Ziemi wynosi 0,00315 mas Jowisza). Jednostka ta jest używana do mierzenia mas gazowych olbrzymów, a najczęściej planet pozasłonecznych. Symbol masy Jowisza to MJ.

Właściwości fizyczne

Porównanie rozmiarów Wegi i Słońca

Wega jest 47 ± 3 razy jaśniejsza od Słońca, ma od niego ponad dwukrotnie większą masę i prawie 3 razy większą średnicę. Należy ona do typu widmowego A0 Va i jest gwiazdą ciągu głównego (zob. diagram Hertzsprunga-Russella). Temperatura jej powierzchni sięga 9602 ± 180K. Wega jest gwiazdą bardzo szybko rotującą - na jeden obrót wokół własnej osi potrzebuje ok. 12,5 godziny. Tak prędka rotacja powoduje duże spłaszczenie biegunowe.

Robert Lee Zemeckis (ur. 14 maja 1952 w Chicago), amerykański reżyser i pisarz. Zemeckis studiował na Uniwersytecie Południowej Kalifornii. Obecnie zajmuje się produkcją filmów animowanych w studiu ImageMovers Digital.

Carl Edward Sagan (ur. 9 listopada 1934 w Nowym Jorku, zm. 20 grudnia 1996 w Seattle) – amerykański astronom i popularyzator nauki, pionier w dziedzinie egzobiologii.

Astronomowie dzięki satelicie IRAS wiedzą od lat osiemdziesiątych XX wieku, że gwiazdę otacza dysk zimnego (ok. -180 °C) pyłu. Złożona struktura dysku, z wyraźną wewnętrzną granicą, stanowi silną sugestię że Wega posiada układ planetarny. Jak dotąd jednak żadne planety nie zostały zaobserwowane. Obserwacje z użyciem koronografu z 2005 roku ograniczają maksymalną masę ciał okrążających Wegę do 5-10 mas Jowisza.

Infrared Astronomical Satellite (IRAS), był pierwszym sztucznym satelitą zbudowanym specjalnie do badań promieniowania podczerwonego. Został wystrzelony 25 stycznia 1983 roku. Jego zadaniem było badanie i przegląd prawie całego nieba w czterech zakresach średniej i dalekiej podczerwieni. Pracował na falach 12, 25, 60 i 100 μm. IRAS dokonał przeglądu 96% powierzchni nieba za pomocą teleskopu o średnicy 60 cm, chłodzonego ciekłym helem w celu obniżenia poziomu szumów cieplnych.

Wielkość gwiazdowa – pozaukładowa jednostka miary stosowana do oznaczania blasku gwiazd (nie mylić z jasnością) i innych podobnych ciał niebieskich. Jednostką wielkości gwiazdowej jest magnitudo (oznaczenie m lub mag). Zazwyczaj w fizyce do wyrażenia wartości natężenia światła używa się luksów, jednakże ze względów praktycznych i historycznych w astronomii stosuje się nadal magnitudo.

Obserwacje

Wega była pierwszą sfotografowaną gwiazdą. Miało to miejsce 17 lipca 1850 roku, w Harvard Observatory. Była też pierwszą gwiazdą, której widmo zostało zarejestrowane (1872). W związku z tym, że wielkość gwiazdowa Wegi jest bardzo bliska 0, amatorzy astronomii (a kiedyś również zawodowcy) używają jej do kalibracji instrumentów fotometrycznych.

Gwiazdozbiór (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

Koronograf - przyrząd astronomiczny służący do obserwacji korony słonecznej. Posiada on przesłonę odcinającą światło pochodzące z tarczy Słońca. Dzięki koronografowi możliwa jest obserwacja korony słonecznej niezależnie od momentów całkowitych zaćmień Słońca. Może on także służyć do obserwacji komet znajdujących się blisko Słońca.

Wega jako gwiazda polarna

12 000 lat p.n.e. Wega leżała na północnym biegunie nieba, tzn. miała stałe położenie na niebie (tak jak teraz Gwiazda Polarna). Przez tysiąclecia zmieniała ona swe położenie względem bieguna na skutek precesji osi ziemskiej, a około roku 14000 n.e. ponownie stanie się gwiazdą biegunową.

Gwiazda – kuliste ciało niebieskie stanowiące skupisko powiązanej grawitacyjnie materii w stanie plazmy. Najbliższa Ziemi gwiazda, Słońce, jest źródłem większości energii na Ziemi. Inne gwiazdy można obserwować na nocnym niebie, gdyż wtedy nie przyćmiewa ich Słońce. Najlepiej widocznym na sferze niebieskiej gwiazdom od dawna nadawano różne nazwy, łączono je także w gwiazdozbiory. Astronomowie pogrupowali gwiazdy oraz inne ciała niebieskie w katalogi astronomiczne, które zapewniają ujednolicone nazewnictwo tych obiektów.

Słońce (łac. Sol) – gwiazda centralna Układu Słonecznego, wokół której krąży Ziemia, inne planety oraz mniejsze ciała niebieskie. Słońce to najjaśniejszy obiekt na niebie i główne źródło energii docierającej do Ziemi.

Wega w fikcji

W książce Carla Sagana "Kontakt" z układu planetarnego tej gwiazdy odebrano sygnał od pozaziemskiej cywilizacji. Na podstawie książki powstał film pod tym samym tytułem w reżyserii Roberta Zemeckisa.

Zobacz też

lista gwiazd w gwiazdozbiorze Lutni

lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach

Linki zewnętrzne

Wega w bazie SIMBAD (ang.)