Weganizm - Polski Serwis Naukowy

Wegański posiłek

Weganizm - styl życia, często błędnie nazywany rodzajem wegetarianizmu. Zwolennicy dążą do wyeliminowania produktów pochodzenia zwierzęcego nie tylko z diety, ale też ze wszystkich innych aspektów życia. Zatem, wegetarianizm jest częścią składową weganizmu. Weganie unikają nie tylko mięsa, ale nawet żywności przy produkcji której nie zostało zabite zwierzę (nabiał, jajka, miód), nie kupują kosmetyków i ubrań powstałych z odzwierzęcych surowców (skóry, futra, wełna, jedwab), nie korzystają z rozrywek, w których wykorzystuje się zwierzęta (polowania, zoo, rodeo, cyrk) oraz z produktów, które co prawda nie zawierają składników odzwierzęcych, ale były na nich testowane.

Powinność – nakaz, obowiązek, konieczność natury moralnej. Wystepuje także jak: powinność obywatelska, powinność obrony ojczyzny (samoobrona powszechna), powinność moralna, powinność zawodowa.
Miód – słodki produkt spożywczy, wytwarzany przez pszczoły i inne owady, poprzez przetwarzanie nektaru kwiatowego lub innych słodkich soków roślinnych. Pszczoły gromadzą go w plastrze, gdzie ulega dojrzewaniu. W zależności od surowca, z jakiego powstał miód, wyróżnia się miody:

Ludzie decydują się na weganizm ze względów etycznych, zdrowotnych, ekologicznych, duchowych lub religijnych.

Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne stwierdziło, że dobrze zaplanowana dieta wegańska jest zdrowa i jest w stanie zapewnić wszystkie potrzebne składniki odżywcze (pod warunkiem suplementacji witaminą B-12 lub spożywania wzbogaconych o nią produktów). Według niektórych lekarzy taka dieta dodatkowo obniża zagrożenie zachorowania na nowotwory, choroby układu krążenia, osteoporozę, otyłość i inne.

W ostatnich dziesięcioleciach w wielu społeczeństwach rozgorzała debata nad etyką zabijania zwierząt na pożywienie. Etyczne obiekcje najczęściej dzielą się na dwa typy: na sprzeciw wobec zabijania zwierząt w ogóle i na sprzeciw wobec konkretnych praktyk agrokulturalnych związanych z produkcją mięsa. Powody sprzeciwu wobec praktyki zabijania zwierząt na potrzeby żywieniowe mogą wynikać z: uznawania praw zwierząt, etyki ekologicznej i/lub przyczyn religijnych. Niektórzy ludzie, choć sami nie są wegetarianami, odmawiają jedzenia konkretnego rodzaju mięsa z powodu tabu kulturowego. Niektórzy z kolei opowiadają się za jedzeniem mięsa z powodów kulturalnych, religijnych i odżywczych. Część społeczeństwa, choć jest mięsożerna, odmawia jedzenia mięsa zwierząt hodowanych w określonych warunkach – chodzi tu m.in. o mięso wytworzone w ramach hodowli przemysłowej (ang. factory farming), w tym o cielęcinę i wątróbki drobiowe. Niektórzy ludzie zostają wegetarianami lub weganami nie z powodu ogólnego sprzeciwu wobec spożywania mięsa, ale z powodu sposobu złego traktowania zwierząt hodowlanych, które potem są zabijane. Postawa taka jest wyrażeniem stanowiska koncentrującego się na dobrobycie zwierząt (ang. animal welfare), a nie na prawach zwierząt.
Wegetarianizm – rodzaj diety charakteryzujący się wyłączeniem z posiłków produktów pochodzenia mięsnego i ewentualnie jaj lub nabiału z pobudek moralnych, etycznych bądź zdrowotnych. W języku potocznym wegetarianizm to zbiór kilku diet, które w różnym stopniu ograniczają spożywanie produktów pochodzenia zwierzęcego.

Historia

Towarzystwo Wegańskie (ang. Vegan Society) zostało założone w 1944 przez Donalda Watsona oraz Elsie Shrigley w celu zorganizowania wegetarian, którzy nie spożywali nabiału czy innych produktów odzwierzęcych.

Pierwsze stowarzyszenie wegańskie w USA zostało założone w Kalifornii w 1948 przez Dr Catherine Nimmo i Rubin Abramowitz i następnie w 1960 włączone do Amerykańskiego Towarzystwa Wegańskiego (ang. American Vegan Society) założonego przez Jaya Dinshaha.

Dziś na całym świecie istnieje wiele towarzystw czy ruchów wegańskich. W Polsce weganizm promuje m.in. Stowarzyszenie Empatia.

Rodeo jest sportem powstałym z pracy bydłem głownie w Ameryce, a także w Hiszpanii i Australii. Bazuje ono na umiejętnościach wymaganych do pracy kowboi. Dzisiaj jest to sportowe wydarzenia składające się z konkurencji związanych głównie z końmi, a także z bydłem, zaprojektowane do sprawdzenia umiejętności i prędkości startujących zawodników. Rodeo jest bardzo ściśle powiązane z western riding (można powiedzieć, że jest jego częścią), czyli stylem jazdy, w którym są szkolone konie, biorące udział w rodeo (nie dotyczy dzikich koni, używanych w niektórych konkurencjach).
Żelatyna (gelatin, ATC: B 05 AA 06) – naturalna substancja białkowa pozyskiwana z kości i chrząstek zwierzęcych. Składa się z glicyny, proliny i hydroksyproliny. Rozpuszczona w wodzie tworzy układ koloidalny – zol liofilowy, który łatwo przechodzi w żel, o ile temperatura otoczenia nie jest zbyt wysoka.

W 1994 roku przewodniczący Towarzystwa Wegańskiego Louise Wallis ogłosił pierwszy listopada Światowym Dniem Wegan.

Definicja

Słowo "vegan' zostało stworzone w 1944 roku przez Donalda Watsona (założyciela Towarzystwa Wegańskiego), który wykorzystał trzy pierwsze i dwie ostatnie litery ze słowa 'vegetarian'.

W 1951 brytyjskie Towarzystwo Wegańskie (Vegan Society) oficjalnie zdefiniowało weganizm jako doktrynę polegającą na niewykorzystywaniu zwierząt. Rozumując w ten sposób weganizm nie jest więc jakimś zbiorem praktyk, lecz swoistą zasadą, z której pewne praktyki logicznie wynikają.

Witamina B12 (nazwy chemiczne: cyjanokobalamina, kobalamina) - złożony organiczny związek chemiczny zawierający kobalt jako atom centralny. W organizmach żywych pełni rolę regulatora produkcji erytrocytów (czerwonych ciałek krwi). Jego niedobór powoduje niedokrwistość. Zaliczany jest do witamin z grupy B, tj. rozpuszczalnych w wodzie prekursorów koenzymów.
Utylitaryzm (łacińskie utilis - użyteczny) – postawa zwana też filozofią zdrowego rozsądku, kierunek etyki zapoczątkowany w XVIII wieku, wg którego najwyższym dobrem jest pożytek jednostki lub społeczeństwa, a celem wszelkiego działania powinno być „największe szczęście największej liczby ludzi".

Towarzystwo Wegańskie używa również innej, bardziej rozszerzonej definicji:

Najbardziej znana w Polsce organizacja promująca weganizm – Stowarzyszenie Empatia – pisze z kolei: "Weganizm jest to sposób życia dążący do rzeczywistej minimalizacji uczestnictwa w eksploatacji zwierząt. Najważniejszy aspekt tego pojęcia dotyczy diety, ponieważ dla pożywienia jest wykorzystywana największa ilość zwierząt. Weganizm w tym zakresie oznacza odrzucenie z przyczyn etycznych produktów odzwierzęcych. W innych dziedzinach cechuje się podobnie konsekwentną postawą, np. w sprzeciwie wobec hodowli zwierząt z przeznaczeniem na futra, wykorzystywania zwierząt do doświadczeń, do celów rozrywki, itd.". "Ponieważ są istotami czującymi, zdolnymi do bólu, strachu, stresu, cierpienia, zadowolenia i wielu innych odczuć i stanów umysłowych, oraz ze względu na fakt, że dzięki nauce coraz więcej o nich wiemy i widzimy łączące nas pokrewieństwo pod względem zdolności do odczuwania, uważamy, że z naszej strony zamiast pogardy i eksploatacji należy im się szacunek i opieka. Proponujemy weganizm jako najpełniejszą realizację tej postawy” – czytamy na stronie organizacji.

Tom Regan (ur. 28 listopada 1938 w Pittsburghu) - amerykański filozof specjalizujący się w teorii praw zwierząt. Był profesorem Uniwersytetu Stanowego w Północnej Karolinie, gdzie uczył od 1967 do 2001, kiedy to przeszedł na emeryturę.
Stowarzyszenie Empatia – polska organizacja działająca na rzecz praw zwierząt i zmian kulturowych w relacjach między ludźmi a zwierzętami. Stowarzyszenie promuje weganizm jako ideę i sposób życia pełen szacunku i współczucia, które nie ograniczają się tylko do ludzi. Sprzeciwia się m.in. tresurze cyrkowej, produkcji futer i wykorzystywaniu zwierząt w reklamach mięsa.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)