Welur - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy tkaniny. Zapoznaj się również z: miasto Welur.

Welur, welwet, sztruks, aksamit (łac. villus – kłak ⇒ łac. villosus – kosmaty ⇒ fr. velours – puszek, aksamit) – tkaniny z grupy tkanin z okrywą włókienną (włosową). Noszą ogólną nazwę – plusz. Różne nazwy poszczególnych typów tkanin wynikają z różnych technik wytwarzania lub drobnych różnic w wyglądzie, jednak cechą wspólną wszystkich tych tkanin jest puszysta okrywa włókienna.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Ircha (łac. hircus kozioł) - wyprawiona cienka skóra owcza a także innych zwierząt znajdująca zastosowanie w polerowaniu i czyszczeniu delikatnych gładkich powierzchni np. karoserii samochodowych, przyrządów optycznych, okularów. Także materiał syntetyczny o podobnych właściwościach. Ircha produkowana jest przez garbowanie owczej lub jagnięcej skóry z użyciem oleju z wątroby ryb morskich, wnikającego w jej strukturę. Cechuje się dobrym wchłanianiem płynów. W dawniejszych czasach ircha była używana także do oczyszczania rtęci przez przefiltrowywanie oraz sporadycznie stosowana w filtrach paliwa.

Welur to także nazwa specjalnie wyprawianych (garbowanie chromowe) skór owczych i jagnięcych. Wyprawiona (wygarbowana) skóra jest szlifowana od strony wewnętrznej (mizdry), co tworzy na jej powierzchni delikatną, miękką okrywę. Stosowana do produkcji obuwia, odzieży, materiałów tapicerskich. Powierzchnie futer baranich (kożuchów) wykończone są właśnie w ten sposób. Ten rodzaj skór welurowych bywa często mylony z zamszem i irchą.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Sposób wytwarzania

Welur to ogólna nazwa tkanin należącej do grupy pluszów, otrzymywanych w wyniku przecięcia nitek dodatkowej osnowy runowej, oraz rozwłóknieniu jej końców – plusz osnowowy. Obecnie wytwarzany techniką tkania rózgowego. Polega to na wprowadzeniu w przesmyk stalowych, spłaszczonych prętów (rózg), zakończonych małymi nożykami. Po wprowadzeniu w pozycji poziomej, rózga jest przekręcana o 90° (do pozycji pionowej), przybijana do krawędzi tkaniny wraz z wątkiem i wyciągnięta. Nożyk na końcu rózgi rozcina pętelki utworzone z osnowy runowej, powodując powstanie runa. Powstałe runo jest w procesie wykończenia delikatnie rozwłóknione (rozczesane) i strzyżone. Technika ta pozwala uzyskać bardzo miękką i delikatną okrywę włókienną, stąd zastosowanie tkanin na stroje czy drogie obicia tapicerskie.

Tkanina – wyrób włókienniczy płaski powstający w wyniku przeplatania ze sobą (według założonego splotu) wzajemnie prostopadłych układów nitek osnowy i wątku.

Owca domowa (Ovis aries) - gatunek hodowlanego zwierzęcia domowego z rodziny krętorogich. Przodkiem były najprawdopodobniej różne podgatunki owcy dzikiej (Ovis ammon). Jak pokazują najnowsze badania przeprowadzone przez genetyków, owce były pierwszymi zwierzętami udomowionymi przez człowieka. Ich domestykacja nastąpiła dwuetapowo. Najpierw udało się to osiagnąć człowiekowi około 11 tys. lat temu - potomkami tych zwierząt są dzisiejsze półdzikie, mocno włochate rasy wciąż hodowane na szkockich wyspach. Drugi raz dokonano tego między VIII a VI tysiącleciem p.n.e. w południowo-zachodniej Azji, na terenie dzisiejszego Iraku i Iranu, prawdopodobnie jeszcze przed rozpoczęciem osiadłego życia w epoce brązu.

Historia

Pierwsi wyrabiali welur mieszkańcy Indii, w Europie jest on znany od około XII wieku, a w Polsce wytwarzany od przełomu XVII i XVIII wieku.
Zastosowanie

Welur dawniej stosowano głównie do wyrobu wytwornych strojów. Obecnie welury, zarówno te tkackie jak i te garbarskie, najczęściej używane są na obicia tapicerskie, w samochodach i meblach, a także do wyrobu ubrań i butów. Welury mają również zastosowanie w produkcji dywanów i wykładzin dywanowych.
Zamsz (z niem. Sämisch) – wyprawiona skóra zwierzęca nie posiadająca części licowej, miękka, ciągliwa, chłonna, o krótkim włóknie koloru naturalnego, żółtokremowego lub sztucznie barwiona.

Plusz (z fr. peluche) – rodzaj miękkiej tkaniny z okrywą runową. Inne określenia używane zamiennie to okrywa włosowa lub okrywa włókienna. Jest kilka technik uzyskiwania okrywy włókiennej: