Wiąz - Polski Serwis Naukowy

Wiąz (Ulmus L. ) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów z rodziny wiązowatych (Ulmaceae), obejmujący ok. 25 gatunków. Występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Ulmus campestris L..

Morfologia

Liście Pojedyncze, skrętoległe, podwójnie piłkowane o krótkim ogonku. Kwiaty Obupłciowe z niepozornym okwiatem, zebrane w pęczki, ukazujące się przed rozwojem liści. Owoce Orzeszki otoczone dookoła płaskim skrzydełkiem.

Systematyka

Synonimy

Ulmoxylon E. Hofmann

Wiąz pospolity, wiąz polny (Ulmus minor Mill.) – gatunek rośliny z rodziny wiązowatych (Ulmaceae). Rodzime obszary jego występowania to: Europa, Azja Zachodnia i Kaukaz, Afryka Północna (Algeria, Maroko, Tunezja) i Wyspy Kanaryjskie.

Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

Rodzaj z rodziny wiązowatych (Ulmaceae) z rzędu różowców, należących do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Urticanae Takht. ex Reveal, rząd pokrzywowce (Urticales Dumort.), rodzina wiązowate (Ulmaceae Mirb.), podrodzina Ulmoideae (Mirb.) Arn., plemię Ulmeae Dumort., podplemię Ulminae (Mirb.) Duby, rodzaj wiąz (Ulmus L.).

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Krzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 m wysokości. Krzewy mają krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych, znajdujących się u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i wcześnie zamiera. Krzewy mają korzeń palowy, podobnie jak drzewa.

Gatunki dziko rosnące w Polsce

wiąz górski, brzost (Ulmus glabra Huds., syn. U. scabra Mill.)

wiąz pospolity, wiąz polny (Ulmus minor Mill., syn. U. campestris L. em. Huds.)

wiąz szypułkowy, limak (Ulmus laevis Pall.)

Pozostałe gatunki

Ulmus alata Michx.

Ulmus americana L. – wiąz amerykański

Ulmus androssowii Litv.

Ulmus crassifolia Nutt.

Ulmus davidiana Planch.

Ulmus densa Litv.

Ulmus elliptica K. Koch

Ulmus harbinensis S. Q. Nie & G. Q. Huang

Ulmus ×hollandica Mill. – wiąz holenderski

Ulmus hybr. – wiąz mieszańcowy

Ulmus laciniata (Trautv.) Mayr

Ulmus macrocarpa Hance

Ulmus mexicana (Liebm.) Planch.

Ulmus parvifolia Jacq. – wiąz drobnolistny

Ulmus pumila L. – wiąz syberyjski

Ulmus procera Salisb. – wiąz angielski

Ulmus rubra Muhl.

Ulmus szechuanica W. P. Fang

Ulmus thomasii Sarg.

Ulmus villosa Brandis ex Gamble

Ulmus ×viminalis Lodd. ex Bean

Ulmus wallichiana Planch.

Zastosowanie

Drewno wiązów jest ciężkie i twarde, odporne na gnicie. Używane jest w meblarstwie a także do budowy łodzi.

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne w parkach, lub w uprawie skarlającej (bonsai) jako rośliny pokojowe.

Marginalia

Najstarszym (400 lat) i najgrubszym (620 cm obwodu pierśnicy) wiązem w Polsce był wiąz górski "Beskidnik" rosnący na przedmieściach Iwli nad potokiem Iwielką. Obumarł w ostatnich latach wskutek grafiozy (naczyniowej choroby wiązów). Był pomnikiem przyrody.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-21].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-25].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Ulmus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-04-25].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2009-04-25].
"BESKIDNIK" – wiąz górski (brzost) obumarł
Dzień Drzewa w lasach Podkarpacia