Więź społeczna - Polski Serwis Naukowy

Więź społeczna - pojęcie socjologiczne określające ogół stosunków społecznych, instytucji i środków kontroli społecznej wiążących jednostki w grupy i kręgi społeczne i zapewniających ich trwanie. Pozwala na odróżnianie grupy społecznej od takich pojęć jak: zbiór społeczny, kategoria społeczna czy skład społeczny.

Jan Szczepański (ur. 14 września 1913 w Ustroniu, zm. 16 kwietnia 2004 w Warszawie) był polskim socjologiem, emerytowanym profesorem Uniwersytetu Łódzkiego, Wojskowej Akademii Politycznej oraz członkiem Polskiej Akademii Nauk. Jego prace są poświęcone teorii i historii socjologii oraz badaniom nad przekształceniami struktury społecznej.

Stosunek społeczny – normatywnie określona relacja i oczekiwany schemat interakcji pomiędzy co najmniej dwiema osobami, wynikająca z posiadanych przez nich ról i pozycji społecznych, podlegająca kontroli społecznej.

Definiowanie więzi społecznej

Zdaniem klasyków socjologii, na różnych etapach rozwoju społeczeństw dominują różne rodzaje więzi społecznych. Pojęcie więzi społecznej rozwinęło się jednak przede wszystkim w ramach polskiej socjologii (pojęcie to nie ma np. swojego odpowiednika w socjologii amerykańskiej). Więzi społecznej i jej ewolucji dużo uwagi poświęcali m.in. Ludwik Krzywicki i Stanisław Ossowski.

Paweł Rybicki (ur. 30 września 1902 w Janowie Lwowskim, zm. 15 lipca 1988 w Krakowie), socjolog polski, historyk nauki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Skład społeczny - obejmuje kategorie ludzi wyodrębnionych ze względu na jakieś ważne dla życia społecznego kryteria, oraz odzwierciedla stosunki ilościowe między nimi.

Jan Turowski definiował więź społeczną jako: "fakt uzależnienia się bądź zjednoczenia się członków danego zbioru ludzi wokół określonych wartości czy pełnionych funkcji społecznych"

F. Tönnies podkreślał różnicę między wspólnotą a stowarzyszeniem (zrzeszeniem).

E. Durkheim rozróżniał solidarność mechaniczna i organiczną.

Typologie więzi społecznych

Typologia wg Pawła Rybickiego

Więź społeczna może mieć charakter:

Krąg społeczny - niewielka zbiorowość opierająca się na bezpośrednich stycznościach wypływających ze stałej więzi instytucjonalnej i ciągłych stycznościach osobistych, nie zorganizowana na zasadzie odrębności i pozbawiona wewnętrznej organizacji oraz wykrystalizowanej struktury (np. znajomi na imprezie).

Zbiór społeczny - jest to agregat ludzi o podobnych charakterystykach posiadających jakąś cechę wspólną, wyróżnioną przez obserwatora zewnętrznego, bez względu na to czy ludzie ci uświadamiają sobie posiadanie tej cechy (łysi, osoby z problemami ruchu, blondyni).

naturalny - wspólne pochodzenie, pokrewieństwo

stanowiony - narzucony przez społeczeństwo

zrzeszeniowy - w wyniku dobrowolnego zrzeszania się ludzi

Typologia wg Jana Turowskiego

Więzi:

integracyjne - tożsame ze strukturą organizacyjną grupy
psychospołeczne - świadomość grupowa jako poczucie łączności i naturalne dążenie do współdziałania
1. podział na identyfikację realną (rzeczywiste członkostwo) i potencjalną (aspirowanie do członkostwa w grupie)
2. podział na więź dystrybutywną (jako następstwo łączności z członkami grupy) i korelatywną (wynik łączności z celami grupy)
strukturalne - więź jako wynik istnienia podziału funkcji w społeczności (organizmie społecznym), ogół stosunków istniejących w grupie i wzajemnych regulowań oraz uprawnień. Podstawa tych zależności może być dwojakiego rodzaju:
1. obiektywna - wynikająca ze struktury społeczeństwa
2. subiektywna - wynikająca z indywidualnych zamierzeń jednostki
socjologiczne - stosunki społeczne jako podstawa więzi

Typologia wg Jana Szczepańskiego

Szczepański uzupełnia typologię Turowskiego o więzi

Grupa społeczna – w psychologii społecznej i socjologii zaliczany do zbiorowości społecznej zbiór co najmniej trzech osób, którego członkowie współdziałają ze sobą na zasadzie odrębności od innych, w celu zaspokajania własnych potrzeb, charakteryzujący się trwałą strukturą i względnie jednolitym systemem norm i wartości.

Stanisław Ossowski (ur. 22 maja 1897 w Lipnie, zm. 7 listopada 1963 w Warszawie) - polski socjolog, metodolog nauk społecznych i teoretyk kultury. Profesor Uniwersytetu Łódzkiego (lata 1945-1947) i Uniwersytetu Warszawskiego (lata 1947-1963). Mąż Marii Ossowskiej.

dwuaspektowe - dające się rzeczowo określić związki między ludźmi, połączenie koncepcji więzi strukturalnej i psychospołecznej.
1. stany świadomości
2. akty świadomości

Inne typologie

Według innych socjologów więzi mogą dzielić się na:

osobowe i bezosobowe

małego, średniego i wielkiego zasięgu (ze względu na swój społeczny zasięg)

obiektywne - oparte np. na wspólnych warunkach życia danej zbiorowości czy podobnej sytuacji ekonomicznej i subiektywne, oparte na poczuciu wspólnoty.

Więzi w grupach celowych

Grupy celowe ze względu na swoją specyfikę, wytworzyły niemieszczący się w powyższych typologiach rodzaj więzi. Istnieje w nich jedynie więź sformalizowana, oparta na strukturze grupy. Wiąże się ona z funkcjonowaniem rozbudowanego systemu instytucji i urządzeń, które pozwalają na współpracę ludzi, którzy zainteresowani są innymi jedynie w aspekcie osiągnięcia celu, dla którego grupa została zawiązana. Brak tu więzi osobistych i emocjonalnych.

Ludwik Krzywicki, pseudonimy K. R. Żywicki, J. F. Wolski i inne (ur. 21 sierpnia 1859 w Płocku - zm. 10 czerwca 1941 w Warszawie) - polski myśliciel marksistowski, socjolog i ekonomista, pedagog, działacz społeczny, polityk. Prekursor i jeden z twórców polskiej socjologii. Pochodził ze szlacheckiej rodziny pieczętującej się herbem Kierdeja.

Struktura społeczna (w socjologii) – układ wzajemnie powiązanych elementów składowych społeczeństwa, np. ról społecznych czy pozycji, między którymi zachodzą mniej lub bardziej dynamiczne procesy oraz występuje hierarchia społeczna. Jest to też układ stosunków społecznych pomiędzy poszczególnymi osobami, kategoriami społecznymi lub organizacjami.