Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy

Krajobraz. Widok na Pasmo Szpilówki z Rajbrotu

Paprotna

Rezerwat przyrody Kamień Grzyb

Zamek w Nowym Wiśniczu

Kościół św. Leonarda w Lipnicy Dolnej

Kamienie Brodzińskiego

Kamienie Brodzińskiego

Skałki Chronowskie

Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy jest parkiem krajobrazowym, który powstał w kwietniu 1997 roku i leży w południowo-wschodniej części województwa małopolskiego, na Pogórzu Wiśnickim (513.34, wg Kondracki, 1994) przynależącym do fliszowych Karpat zewnętrznych (513, wg Kondracki, 1994). Jest częścią Obszaru Chronionego Krajobrazu Pogórza Wiśnickiego, pełniącego funkcję otuliny.

Torfowisko (ang. peatland, mire, peat bog, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.

Pogórze Wiśnickie (513.34) – mezoregion fizycznogeograficzny stanowiący wschodnią część Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Od zachodu sąsiaduje z jego środkową częścią – Pogórzem Wielickim, natomiast na wschodzie graniczy z Pogórzem Rożnowskim należącym do Pogórza Środkowobeskidzkiego. Położony jest między dolinami Raby i Dunajca.

Opis ogólny

Powierzchnia parku wynosi 14 311 ha (teren gmin Nowy Wiśnicz i Lipnica Murowana). Celem utworzenia parku była ochrona wyróżniającego się krajobrazu przyrodniczego i unikalnego krajobrazu kulturowego. Na terenie parku występują bardzo różnorodne obszary o unikatowych walorach krajobrazowych. Oprócz wzgórz, których wysokość przekracza 500 m n.p.m. występują niewielkie i płaskie wzgórza, głębokie doliny rzeczne, strome jary potoków, obszary pól uprawnych, lasy, łaski i torfowiska. Na wzgórzach leśnych występują liczne ostańce skalne, często posiadające kształt grzyba. Różnorodność rzeźby terenu Pogórza Wiśnickiego na tym obszarze pociąga za sobą różnorodność występujących tu ekosystemów i bogactwo gatunków roślin oraz zwierząt. Bogaty jest też dorobek kultury materialnej tego regionu.

Pasmo Szpilówki – mające równoleżnikowy przebieg pasmo wzniesień na Pogórzu Wiśnickim. Oddziela ono dolinę Uszwicy opływającej go od zachodu i północy od położonej po jego południowej stronie doliny Beli (dopływ Białki). Jest to jedno z najwyższych pasm wzniesień na Pogórzu Wiśnickim i kolejno w kierunku od zachodu na wschód znajdują się w nim:

Zamek w Nowym Wiśniczu – zamek położony na zalesionym wzgórzu nad rzeką Leksandrówką, wzniesiony przez Jana Kmitę w II połowie XIV wieku. Wczesnobarokowy korpus zamku z elementami renesansowymi zbudowano na planie czworoboku z wewnętrznym dziedzińcem. Zwieńczono go czterema basztami w narożach. Od północno-wschodniej strony dobudowano kaplicę z kryptą grobową Lubomirskich, a od południowo-wschodniej wolno stojącą tzw. Kmitówkę. Na drugim piętrze, przy Sali Rycerskiej mieści się galeria widokowa. Budowla otoczona jest fortyfikacjami bastionowymi z bramą wjazdową z początków XVII wieku.

Zabytki kultury materialnej

Nowy Wiśnicz:

fortyfikacje i zespół miejski

zamek w Nowym Wiśniczu z XIV w.

ratusz w Nowym Wiśniczu

klasztor z XVII wieku (obecnie więzienie)

Lipnica Murowana:

zachowany średniowieczny układ miejski

kościół parafialny z XIV wieku

dwór z XIX wieku

domy podcieniowe w rynku

Lipnica Dolna – drewniany Kościół św. Leonarda

Rajbrot – gotycki drewniany kościół pw. Narodzenia NMP

Stary Wiśnicz – gotycki kościół pw. św, Wojciecha

zabytki architektury sakralnej w Chronówku czy Królówce

dobrze zachowane cmentarze z I wojny światowej: nr 299, nr 300, nr 303, nr 308, nr 311, nr 312

Przyroda nieożywiona

Rezerwat przyrody Kamień Grzyb, z głazem w kształcie grzyba o wysokości ok. 7 m znajdujący się w miejscowości Połom Duży na południe od Nowego Wiśnicza

Kamienie Brodzińskiego – pomnik przyrody, grupa ciekawych kształtem skał zbudowanych z piaskowca istebniańskiego, na wzniesieniu Paprotna, położony na granicy Lipnicy Murowanej i Rajbrotu

Skałki Chronowskie – pomnik przyrody nieożywionej; piaskowce wychodnie znajdujące się w wierzchowinowych partiach Kobylej Góry (na terenie wsi Chronów, przy granicy z Borówną).

Flora

Występują tu gatunki roślin typowe dla pogórza. Wśród zespołów leśnych dominują: buczyna karpacka, kwaśna buczyna niżowa, grądy i bory mieszane, łęg olszowo-jesionowy, podgórski łęg jesionowy, olszynka karpacka, żyzna jedlina. Wśród gatunków drzew dominują: buk, sosna, dąb i jodła. Wśród nieleśnych zespołów roślinnych występują: młaki turzycowo-mietlicowe i turzycowo-kozłkowe, murawy kserotermiczne oraz zespoły torfowiskowe. Bogaty jest skład gatunkowy roślin. Z ciekawszych gatunków występują: ciemiężyca zielona, dziewięćsił bezłodygowy, goryczka krzyżowa, goryczuszka orzęsiona, lilia złotogłów, podkolan biały, wawrzynek wilczełyko, kukułka szerokolistna i plamista, modrzewnica zwyczajna, gnidosz błotny. Na zacienionych miejscach w lesie znaleźć można paproć pióropusznik strusi, skrzypa olbrzymiego, parzydło leśne, konwalię majową. Ogółem stwierdzono występowanie 45 gatunków roślin chronionych.

Województwo małopolskie – jedno z 16 województw Polski. W obecnym kształcie powstało 1 stycznia 1999 r. w wyniku reformy administracyjnej. Województwo zajmuje powierzchnię 15 108 km² i jest jednym z mniejszych regionów Polski (12 miejsce w kraju). Pod względem liczby mieszkańców (3 mln 287 tys. osób) województwo znajduje się na 4 miejscu w Polsce. Gęstość zaludnienia jest tu jedną z najwyższych w kraju (małopolskie – 217 osób/km², średnia krajowa – 122 osób/km²).

Skrzyp olbrzymi (Equisetum telmateia Ehrh.) – gatunek należący do rodziny skrzypowatych. Jest to najokazalszy skrzyp spośród występujących poza strefą tropikalną. W Polsce gatunek ten występuje rzadko, przede wszystkim na pogórzu i w północnej części kraju. Jest to roślina podgórska, związana z wilgotnymi i mokrymi siedliskami o średnim nasłonecznieniu. W Polsce na wielu obszarach traci stanowiska i znajduje się pod ochroną prawną.

Na górze Bukowiec utworzono leśny rezerwat przyrody Bukowiec, w którym wśród dobrze zachowanego drzewostanu znajdują się kwitnące okazy bluszczu pospolitego.

Fauna

Stwierdzono występowanie 119 gatunków chronionych zwierząt, m.in.:

5 gatunków płazów: żaba trawna, kumak górski, rzekotka drzewna, ropucha szara, salamandra plamista

8 gatunków gadów, czyli wszystkie krajowe gat. z wyjątkiem węża Eskulapa

ryby: strzebla potokowa, pstrąg źródlany, śliz i in.

nietoperze: gacek brunatny, gacek wielkouch, mopek Barbastella, mroczek późny, nocek duży, nocek Natterera, podkowiec mały

ryjówkowate: ryjówka aksamitna, ryjówka malutka, rzęsorek rzeczek, rzęsorek mniejszy, zębiełek karliczek

ssaki: gronostaj, łasica, orzesznica, jeż wschodni, wydra, bóbr, dzik, sarna, jeleń szlachetny

80 gatunków ptaków, a wśród nich: bocian czarny, grubodziób, pełzacz leśny, sikora czarnogłowa, raniuszek

bezkręgowce: 6 gatunków biegaczy (m.in. liszkarz tęcznik, kozioróg dębosz), paź żeglarz, paź królowej, mieniak tęczowiec, mieniak strużnik i wiele innych.

Środowisko przyrodnicze na obszarze parku jest w niewielkim tylko stopniu skażone, gdyż brak tu ciężkiego przemysłu i wielkich aglomeracji miejskich, a rolnictwo zbliżone jest do ekologicznego. W ostatnich czasach obserwuje się postępującą naturalizację krajobrazu na terenie parku. Część pól uprawnych bowiem wskutek zaniechania uprawy zarasta lasem lub zamieniona zostaje na łąki i ugory.

Bukowiec (494 m n.p.m.), nazywany też Górą św. Urbana – w całości zalesiona góra, położona na Pogórzu Wiśnickim, będąca częścią tzw. Pasma Szpilówki. Wznosi się nad miejscowościami Iwkowa i Tymowa. Na południowych stokach znajduje się źródło św. Urbana, spływający z niego potok uchodzi do Beli. Przy źródle tym znajduje się Pustelnia św. Urbana oraz ujęcie wody dla Iwkowej. Ze stoków północnych kilkoma strugami spływa potok Tymówka. Na grzbiecie Bukowca w roku 1960 utworzono ścisły rezerwat przyrody Bukowiec chroniący ciekawy florystycznie zespół buczyny karpackiej z domieszką lasów olchowo-dębowych. Rośnie tu między innymi kwitnący i owocujący bluszcz pospolity, co jest zjawiskiem rzadkim.

Kukułka szerokolistna (Dactylorhiza majalis) - gatunek byliny należący do rodziny storczykowatych. Inne nazwy zwyczajowe: stoplamek szerokolistny, storczyk szerokolistny. Występuje w Europie i Azji na obszarach o klimacie suboceanicznym, od niżu po położenia górskie. W Polsce roślina pospolita (ostatnio coraz rzadsza).

Szlaki turystyczne

– niebieski: Bochnia – Nowy Wiśnicz – Kamień Grzyb – Paprotna (obok Kamieni Brodzińskiego) – Rajbrot – Łopusze – Przełęcz Rozdziele – Widoma – góra Kamionna – Pasierbiecka Góra – Tymbark. – z Rajbrotu przez Rogozową i dolinę Piekarskiego Potoku do Lipnicy Murowanej. – z Rajbrotu przez Dominiczną Górę, Piekarską Górę, Szpilówkę, Bukowiec i Machulec do Czchowa.

Zapoznaj się również z: parki krajobrazowe w Polsce.

Przypisy

Kondracki J., 1994, Geografia Polski: mezoregiony fizyczno – geograficzne, Warszawa, Wydawnictwa Naukowe PWN