Wiżajny - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Wsi. Zapoznaj się również z: jezioro Wiżajny.

Wiżajny – wieś w Polsce, w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim, siedziba gminy Wiżajny.

Położenie

Wiżajny położone są na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, na północno-wschodnim krańcu Polski, niedaleko granicy z Litwą i obwodem kaliningradzkim. Wieś leży pomiędzy jeziorami Wiżajny i Wistuć. Przez wieś biegnie droga wojewódzka nr 651.

Z powodu panujących tu niskich temperatur, są zwane polskim biegunem zimna.

Rak rzeczny, rak rzeczny, szerokoszczypcowy, szewc (Astacus astacus) – gatunek słodkowodnego skorupiaka (Crustacea) z rzędu dziesięcionogi (Decapoda). Określany czasem jako "barometr czystości wody", gdyż jest on bioindykatorem czystości wód. Jeszcze sto lat temu nasze wody były pełne raków szlachetnych oraz raków błotnych (Astacus leptodactylus), który jest przybyszem z terenu Morza Czarnego. W XIX w. przywleczono z Ameryki Północnej śmiertelną dla raków europejskich chorobę zwaną raczą dżumą, a potem jeszcze uodpornionego na nią amerykańskiego raka pręgowatego, który lepiej znosząc zanieczyszczenie i niedotlenienie wody zaczął wypierać raka szlachetnego z wielu obszarów.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Jest to najwyżej (243 m n.p.m.) położone miasteczko Suwalszczyzny.

Historia

Miejscowość po raz pierwszy zmiankowana była w 1253 jako Weyze. Była to przypuszczalnie osada Jaćwingów. W 1249 nad jeziorem założony został przez bojara Piotra Łysego dwór. Piotr Łysy na dworze się nie utrzymał, a jego miejsce zajął Prokop Hryhoriewicz - dworzanin starosty mereckiego.

Powiat suwalski - powiat w Polsce (województwo podlaskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Suwałki. W czasach II Rzeczypospolitej powiat o tej samej nazwie, ale o innych graniach, wchodził w skład województwa białostockiego.

Droga wojewódzka nr 651 (DW651) – droga wojewódzka o długości 81 km, łącząca DK 65 w Gołdapi z DW 653 w Sejnach. Droga położona jest na terenie województwa warmińsko-mazurskiego (powiat gołdapski) oraz na terenie województwa podlaskiego (powiat suwalski i sejneński). Botkuny, Stańczyki i Kiepojcie to obok tych wsi prowadzi droga gdzie znajdują się jedne z najwyższych wiaduktów w Polsce (36 m wysokości, 200 m długości) zwane akweduktami Puszczy Rominckiej. Podczas budowy ich konstrukcję wzorowano się na rzymskich akweduktach. Trasa biegnie przez Wiżajny i okolice uznawane za polski biegun zimna. Nieopodal położona jest Rowelska Góra (299 m n.p.m.) gdzie są zbudowane elektrownie wiatrowe ustawione w tzw. farmy wiatrowe. W Sejnach mieści się bazylika mniejsza Nawiedzenia NMP zbudowana przez dominikanów w XVII wieku określana jako jedna z najwspanialszych polskich katedr. Wraz z pozostałą zabudową tworzą najcenniejszy zespół architektoniczny Suwalszczyzny.

Już w XIV wieku bylu karczma na szlaku kupieckim prowadzącym w stronę Sejn. W podaniach wymienia się ją jako słynącą z tego, iż w jej menu sztandarowe miejsce zajmowały raki. Nazwa miejscowości wywodzi się prawdopodobnie od litewskiego veżys, oznaczającego raka.

Źródła pisane wymieniają Wiżajny w 1606 jako miasto, choć data otrzymania praw miejskich nie jest znana. Wiadomo natomiast, że zostały one potwierdzone w 1693.

Województwo podlaskie (biał. Падляшскае ваяводства (Padlašskaje vajavodstva), lit. Palenkės vaivadija) - jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw. Położone jest w północno-wschodniej części kraju, w geograficznym środku Europy. Przez jego środek przepływa Narew. Stolicą jest Białystok.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Dzięki przygranicznemu położeniu nastąpił szybki i dynamiczny rozwój miasta, jednak zniszczone zostało podczas wojen szwedzkich. Aby podnieść je z upadku król Jan III Sobieski ufundował szpital, szkołę i nowy kościół. Najlepsze lata dla Wiżajn to XVIII i XIX wiek.

W 1870 miejscowość została zdegradowana do rangi wsi, ale do czasów dzisiejszych zachował się miejski układ urbanistyczny.

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

Gmina Wiżajny (do 1870 gmina Wizgury) – gmina wiejska w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie suwalskim.

W 1893 w XIII tomie Słownika geograficznego Królestwa Polskiego tak pisano o Wiżajnach:

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Przypisy

↑ Polski biegun zimna. W: Wanda Bednarczyk-Rzepko, Urszula Zwolińska, Piotr Przyssawka, Wojciech Marek Darski, Aleksander Buczyński: Przewodnik Pascala. Pojezierze Suwalskie i Puszcza Augustowska. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005, s. 203-215. ISBN 8373044051.
Biegun zimna i kartacze. W: Polska niezwykła. Województwo podlskie. Przewodnik. Warszawa: Demart, 2008, s. 7-8. ISBN 9788374273985.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Warszawa 1893, tom XIII, s. 687.

Linki zewnętrzne

Oficjalna Strona Gminy Wiżajny

Zobacz też

Cmentarz żydowski w Wiżajnach

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi