Wiadomości Literackie - Polski Serwis Naukowy

Wiadomości Literackie – tygodnik społeczno-kulturalny wydawany w latach 1924–1939 w Warszawie.

Pismo zostało założone w styczniu 1924 przez Mieczysława Grydzewskiego. Pierwszy numer ukazał się 6 stycznia 1924 r., w cenie 200 000 marek za egzemplarz. Początkowo wydawane jako popularna gazeta literacka z przewagą materiałów informacyjnych i felietonowych, od lat trzydziestych zawierały głównie artykuły problemowe o tematyce społecznej, literackiej, kulturalnej i politycznej. Reprezentowało poglądy liberalne. Publikowało artykuły o różnych formach wypowiedzi – od wysublimowanych i teoretyzujących tekstów, poprzez felietony i reportaże, po anegdoty, ciekawostki i kąśliwe polemiki.

Sanacja (łac. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa rządzącego obozu piłsudczykowskiego 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego w Polsce, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego 1926.

Światopogląd racjonalistyczny inaczej zwany współczesnym racjonalizmem – postawa umysłowa, która bezwarunkowo akceptuje wyższość rozumu nad innymi narzędziami poznawczo-wartościującymi, i dąży do ustanowienia systemu filozofii i etyki weryfikowalnej przez doświadczenie i niezależnej od wszelkich arbitralnych założeń i autorytetów.

Pismo nie miało sprecyzowanego kierunku politycznego. W pierwszych latach po przewrocie majowym zdecydowanie solidaryzowało się z obozem sanacyjnym. W latach trzydziestych (po procesie brzeskim) związało się z tzw. "lewicą sanacyjną", prezentując oblicze demokratyczno-liberalne, o tendencjach racjonalistycznych, laickich, antyrasistowskich, pacyfistycznych, proaborcyjnych i eugenicznych.

Proces brzeski – polityczny proces sądowy przywódców Centrolewu, przeprowadzony w dniach 26 października 1931–13 stycznia 1932 r. przed Sądem Okręgowym w Warszawie.

Karol Irzykowski (ur. 23 stycznia 1873 w Błażkowej pod Jasłem, zm. 2 listopada 1944 w Żyrardowie) – polski krytyk literacki i filmowy, poeta, prozaik, dramaturg, teoretyk filmu, tłumacz, szachista.

Drukowane w dużym formacie o objętości 12-16 kolumn. Nakład do 15 tys. egz., co wskazuje na ich niezbyt rozległy zasięg społeczny, ograniczający się do sfer inteligenckich.

Na łamach tygodnika publikowali przede wszystkim skamandryci: Julian Tuwim, Antoni Słonimski, Kazimierz Wierzyński, Jan Lechoń, Jarosław Iwaszkiewicz, Józef Wittlin, Stanisław Baliński, Zuzanna Ginczanka. Pisali do niego także: Jerzy Liebert, Tadeusz Boy-Żeleński, Ksawery Pruszyński, Michał Choromański, Zbigniew Uniłowski, Aleksander Janta-Połczyński, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Karol Irzykowski, Michał Walicki, Stanisław Ossowski, Wacław Lednicki, Bruno Winawer, Emil Breiter, Antoni Sobański i Stefania Zahorska. W 1933 r. debiutował tu Bruno Schulz.

Józef Wittlin (ur. 17 sierpnia 1896 w Dmytrowie, zm. 28 lutego 1976 w Nowym Jorku) – polski poeta, prozaik i tłumacz żydowskiego pochodzenia. Autor powieści, esejów i utworów poetyckich. Współpracownik Radia Wolna Europa. Jego najbardziej cenionym utworem jest powieść Sól ziemi, opublikowana w 1936.

Rasizm, dyskryminacja rasowa (z . Przetrwanie tych "wyższych" ras staje się wartością nadrzędną i z racji swej wyższości dążą do dominowania nad rasami "niższymi". Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi niosą za sobą niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne (ten pogląd znany jest w ).

Karykatury rysowali Zdzisław Czermański, Władysław Daszewski, Jerzy Zaruba i inni.

W 1946 redaktor Mieczysław Grydzewski wznowił wydawanie pisma w formacie emigracyjnym i skróconym tytule "Wiadomości" w Londynie. Pismo ostatecznie przestało się ukazywać w 1981. Ostatnim redaktorem naczelnym była Stefania Kossowska.

Bibliografia

Łojek J., Myśliński J., Władyka W., Dzieje prasy polskiej, Warszawa 1988.

Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, pod red. C. Hernasa, t. 2, Warszawa 1985.

Linki zewnętrzne

Pełnotekstowe archiwum "Wiadomości Literackich" w wersji elektronicznej w formacie Djvu – Małopolska Biblioteka Cyfrowa

Wiadomości Literackie 1924-1933: zestawienie treści, indeks ilustracyj, pseudonimy i kryptonimy, oprac. Marian Toporowski – Biblioteka Cyfrowa UMCS