Widliczka ostrozębna - Polski Serwis Naukowy

Morfologia

Widliczka ostrozębna (Selaginella selaginoides) – gatunek należący do rodziny widliczkowatych. Jest jednym z ok. 700 gatunków z rodzaju widliczka i zarazem jedynym współczesnym przedstawicielem tego rodzaju we florze polskiej. W Polsce występuje wyłącznie w wyższych partiach Sudetów (Góry Izerskie i Karkonosze) i Karpat Zachodnich, gdzie jest gatunkiem dość częstym.

Rodnia, archegonium - wielokomórkowe gametangium żeńskie mszaków, paprotników, nasiennych. U mszaków rodnia jest wielokomórkowa, kształtu butelkowatego, w części brzusznej znajduje się duża komórka, która po podziale daje komórkę jajową i komórkę kanałowo-brzuszną; w szyjce dzieli się na wiele komórek kanałowych. Paprotniki cechuje redukcja liczby komórek kanałowych, a cała rodnia jest częściowo ukryta w tkankach gametofitu. U nagonasiennych zagłębiona w tkance gametofitu rodnia składa się z komórki jajowej, jednej komórki kanałowo-brzusznej i kilku komórek ściany szyjki: brak jest komórek kanałowych szyki. Najwyższy stopień redukcji rodni ma miejsce u okrytonasiennych; rodnia jest zastąpiona przez aparat jajowy obecny w woreczku zalążkowym chronionym przez tkanki zalążka.

Makrospora – zarodnik, z którego rozwija się gametofit żeński (produkujący komórki jajowe). Makrospory wytwarzane są w makrosporangium na sporoficie. Występują u niektórych widłakowych i paproci, które wykazują różnozarodnikowość, a po wielkości zarodników można odróżnić płeć przyszłego gametofitu.

Morfologia

Pokrój Drobna roślina o wysokości 5-10 cm tworząca niewielkie, gęste darnie. Pędy Promieniste, rozgałęzione i zróżnicowane na pędy czołgające się, oraz pędy wzniesione. Liście Skrętoległe, lancetowate, ostro zakończone. Mają długość 3-4 mm i szerokość 0,6-0,8 mm, jeden nerw środkowy, a na brzusznej stronie drobny języczek. Charakterystyczną cechą taksonomiczną jest występowanie na brzegach liści ząbków. Kłos zarodnionośny Słabo wyróżniający się, znajduje się na szczycie pędów wzniesionych. Liście zarodniowe są dłuższe od liści płonych, mają żółtozieloną barwę i są mocniej ząbkowane. Zarodnie wyrastają w kątach liści. Zarodnie dolne zawierające 4 makrospory są większe i mają bladożółty kolor. Zarodnie górne z licznymi mikrosporangiami są mniejsze, ciemnobrązowe i mają nerkowaty kształt. Przedrośle Bardzo silnie zredukowane i zróżnicowane na męskie z plemniami i żeńskie z rodniami.

Biologia i ekologia

Rozwój Bylina. Zarodniki dojrzewają od lipca do sierpnia. Siedlisko Trawiaste półki skalne, upłazy, brzegi potoków. W górach występuje po piętro alpejskie. Fitosocjologia Gatunek charakterystyczny dla zespołu Festuca versicoloris-Seslerietum.

Kłosy zarodnionośne

Zagrożenie i ochrona

W Polsce gatunek objęty od 2004 ścisłą ochroną gatunkową. Generalnie nie jest zagrożony. Duża część jego stanowisk znajduje się w parkach narodowych: babiogórskim, karkonoskim, pienińskim i tatrzańskim.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Sporofil (gr. spóros = nasienie + phýllon = liść), zwany także liściem zarodnionośnym u roślin zarodnikowych – liść, na którym tworzą się organy rozmnażania, w których powstają haploidalne zarodniki. U widłaków i skrzypów sporofile zebrane są w sporofilostany – kłosy zarodnionośne. U paproci sporofile mogą być różnie wykształcone – bywają wyspecjalizowane jako organy służące wyłącznie do rozmnażania, bywają także niezróżnicowane i pełnią również funkcje asymilacyjne. U roślin nasiennych sporofile wykształcają się jako wyspecjalizowane organy rozmnażania i różnicują się na owocolistki (makrosporofile) i pręciki (mikrosporofile). Mogą się one skupiać tworząc kwiaty obupłciowe lub skupiać w odrębnie wykształconych kwiatach u roślin rozdzielnopłciowych.

Bibliografia

Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.