Widsidh - Polski Serwis Naukowy

Widsidh (Widsith); Wędrowiec – poemat wędrownego anglosaskiego skalda, spisany w języku staroangielskim, którego treść datuje się na VI-VII wiek. Zachował się na jednym pergaminie Codexu Exoniensis z X wieku . Odkryty został w 1817 r., a ogłoszony drukiem w 1826 r.

Treść

Utwór liczy 143 wierszy. Na początku dowiadujemy się, że tytułowy „Daleki wędrowiec” (pseudonim poety) towarzyszy królewnie longobardzkiej Ealhildzie, córce wspomnianego później, Audoina (Eadwin) w jej orszaku ślubnym na dwór króla Ostrogotów (Hredhów), Hermanaryka (Eormanryk). W rozwinięciu podaje kilkadziesiąt (ok. 70) nazw ludów i imion ich władców z których część dane mu było odwiedzić w jego wcześniejszych wyprawach. Następnie opisuje pobyt na dworze Hermanaryka i wymienia 30 najbliższych ludzi z otoczenia tego władcy, których też odwiedził. Poemat kończą osobiste poglądy narratora-bohatera o roli władcy w dziejach i lekka aluzja, że za pieśń należy się poecie zapłata.

Beowulf – epicki poemat heroiczny nieznanego autora, będący jednym z najstarszych dzieł literatury staroangielskiej. W formie ustnej istniał już prawdopodobnie od ok. VIII wieku. Około roku 1000 poemat został spisany w dialekcie zachodniosaskim języka staroangielskiego, prawdopodobnie przez dwóch skrybów.

Skald - poeta dworski, którego działalność była związana z dworami skandynawskich lub islandzkich władców w czasach wikingów, który to tworzył oraz wykonywał ustne wersje tego, co obecnie znamy jako poezję staronordycką. Wykonywanie utworów obejmowało także grę aktorską i skaldowie wcielali się w trakcie śpiewów we władców czy wojowników. Poeci z tej grupy podróżowali od dworu do dworu witani jako honorowi goście, gdzie w zamian za śpiew dostawali podarunki takie jak pierścienie lub klejnoty, czasami też zapłata była pieniężna. Do końca XII wieku chrześcijaństwo oraz rosnące rozpowszechnienie pisma sprawiły, że ta oralna forma sztuki zaginęła.

Podstawy poematu i jego wartość

Opisana podróż jest fikcyjna, gdyż król Longobardów Audoin i wspomniany też jego syn Alboin (Aelfwin; z kontekstu brat Ealhildy) żyli prawie 200 lat po śmierci Hermanaryka.

Wartość obu katalogów w tekście polega na tym, że wiemy jakie sagi i legendy znali Anglosasi w momencie spisania poematu oraz odpowiedniki ich nazw i imion. Autor zamieścił je prawdopodobnie w celu stworzenia popularnego wykazu nazw i imion bohaterów występujących w znanych mu opowieściach.

Jacek Fisiak (ur. 10 maja 1936 w Konstantynowie Łódzkim) – filolog, polityk, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, członek prezydium Akademii Europejskiej.

Paweł Diakon (ur. ok. 720, zm. ok. 799) – mnich benedyktyński z klasztoru na Monte Cassino, poeta i kronikarz, autor dzieła Historia Longobardów oraz leksykonu znanego jako Epitoma Festi będącego wyciągiem ze znacznie obszerniejszego leksykonu De verborum significatu autorstwa Pompejusza Festusa.

Źródłami poety były podania germańskie, które posłużyły autorom Pieśni o Waltariuszu, Pieśni o Nibelungach i Sadze o Dytryku z Berna. Korzystał też z Beowulfa i prawdopodobnie pośrednio z Historii Longobardów Pawła Diakona.

Warto zaznaczyć, że Hermanaryk jest też wspomniany w Beowulfie.

Polski przekład

Widsidh przełożył Gerard Labuda. Fotokopię manuskryptu, tekst w języku staroangielskim, współczesnym angielskim i polskim wraz z obszernym komentarzem filologiczno-historycznym zaśmiecił w książce Źródła skandynawskie i anglosaskie do dziejów Słowiańszczyzny (Warszawa 1961).

Gerard Labuda (ur. 28 grudnia 1916 w Nowej Hucie koło Kartuz) – polski historyk, mediewista; specjalista w dziedzinie historii Pomorza i Kaszub; wydawca źródeł skandynawskich i anglosaskich do historii Słowian zachodnich. Członek Rady Konsultacyjnej przy Przewodniczącym Rady Państwa PRL. Rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w latach 1962-1965. Mieszka w Poznaniu.

Szczegółową analizę budowy poematu, procesu jego powstawania i historię badań przedstawił w swej wcześniejszej pracy Źródła, sagi i legendy do najdawniejszych dziejów Polski (Warszawa 1960).

We fragmencie poematu Widsith (wiersz 121) występuje nazwa Wistla, ewidentnie związana z ziemiami polskimi :

Wulfhere sohte ic ond Wyrmhere; ful oft þær wig ne alæg,

þonne Hræda here heardum sweordum

ymb Wistlawudu wergan sceoldon

ealdne eþelstol ætlan leodum.

Sposób łączenia nazwy Wistla i wudu jest przedmiotem sporu równocześnie filologicznego i historycznego (Wojciech Lipoński, Narodziny cywilizacji Wysp Brytyjskich. Poznań: Wydaw. SAWW, 1995. ISBN 83-85954-52-X).

Polski historyk Gerard Labuda odczytuje ten fragment następująco:

"Wulfhera odwiedziłem i Wyrmhera

tam bardzo często rozbrzmiewał szczęk broni

ponieważ wojska Hraedów mieczami ostrymi

musiały bronić koło lasów nadwiślańskich

starych siedzib ojczystych przed ludami Aetli."

Natomiast polski anglista, ekspert języka staroangielskiego, Jacek Fisiak tłumaczy ten fragment inaczej:

"Wulfhera odwiedziłem i Wyrmhera, często tam walka nie ustawała,

kiedy Hredów wojsko twardym mieczem

obok Gotów Wiślańskich puszczy bronić musiało,

starej ojczyzny, przed wojskami Attyli."

Bibliografia

Gerard Labuda, Źródła, sagi i legendy do najdawniejszych dziejów Polski, PWN, Warszawa 1960.

Źródła skandynawskie i anglosaskie do dziejów Słowiańszczyzny, wyd. i przeł. Gerard Labuda, z serii: „Źródła objaśniające początki państwa polskiego. Źródła nordyckie t. 1”, PWN, Warszawa 1961.

Beowulf. Anglo-saksoński poemat epicki ułożony około roku 750 po Chrystusie, zachowany w jednym tylko rękopisie z roku około 1000, przeł. Mirosław Kropidłowski, przedmowa, drzewa genealogiczne oraz indeks imion i nazw geograficznych Maciej Kazula, Wydawnictwo „Armoryka”, Sandomierz 2006.

Paweł Diakon, Historia rzymska, Historia Longobardów, przeł., wstępem i komentarzem opatrzył Ignacy Lewandowski, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1995.

Tadeusz Lewicki, Najdawniejsza wzmianka źródłowa o Wiślanach, [w:] "Przegląd Zachodni", R. VII, nr 9-12 (1951), s. 488-498