Wiedza cicha - Polski Serwis Naukowy

Wiedza milcząca (lub wiedza cicha, wiedza ukryta, ang. tacit knowledge) to pojęcie, które do filozofii nauki wprowadził Michael Polanyi, pozostając pod wpływem metody przykładów paradygmatycznych Wittgensteina, kwestionując utożsamianie całości wiedzy z wiedzą zwerbalizowaną. Argumentował on, że możemy wiedzieć więcej niż możemy wypowiedzieć. Pojęcie to jest obecnie ważne w dziedzinie zarządzenia wiedzą.

Wiedza - termin używany powszechnie, dotychczas nie posiada jeszcze ogólnie uznanej definicji. Za klasyczną uznaje się definicję Platona z dialogu Teajtet, gdzie Sokrates w rozmowie z Teajtetem dochodzi do sformułowania definicji, że wiedza to prawdziwe, uzasadnione przekonanie. Nowa Encyklopedia Powszechna definiuje wiedzę jako „ogół wiarygodnych informacji o rzeczywistości wraz z umiejętnością ich wykorzystywania”.

Ludwig Josef Johann Wittgenstein (ur. 26 kwietnia 1889 w Wiedniu, zm. 29 kwietnia 1951 w Cambridge) – filozof zajmujący się przede wszystkim kwestiami języka i logiki, poruszał także kwestie kluczowe dla filozofii umysłu i matematyki. Jego wczesne prace uczyniły z niego "ojca chrzestnego" neopozytywizmu, późniejsze natomiast stanowiły kluczowy wkład w badaniach nad pragmatyką.

Wiedza cicha lub ukryta jest to rodzaj wiedzy wykorzystywanej w codziennych działaniach, której istoty nie do końca jednak można określić, przez co formalizacja i przekazywanie innym osobom wiedzy cichej jest bardzo utrudnione; do wiedzy cichej zaliczane są tzw. know-how (tzn. wiedzieć jak, w kontraście do “know-what” (znajomość faktów), “know-why” (wiedza naukowa), czy “know-who” (powiązania społeczne)). Wiedza cicha to wiedza personalna, którą trudno wyartykułować lub przekazać komuś innemu.

Menon (gr: Μένων): dialektyczny dialog napisany przez Platona. Podejmuje próbę definicji cnoty (ἀρετή). Zawiera szereg pojęć i argumentów, które wywarły znaczny wpływ na rozwój myśli zachodniej, na przykład tak zwany paradoks Menona. Zawiera wprowadzenie do teorii poznania oraz idealizmu.

Sieć społeczna - to struktura społeczna złożona z węzłów, które są indywidualnymi elementami organizacji. Węzły z kolei połączone są poprzez różne rodzaje powiązań - od przypadkowych spotkań do bliskich relacji rodzinnych. Termin użyty pierwszy raz w 1954 r. przez J. A. Barnesa (Class and Committees in a Norwegian Island Parish, "Human Relations").

Przykład

Przykładem wiedzy milczącej może być wiedza jak się jeździ na rowerze. Trudno tę wiedzę wyartykułować. Wiedza milcząca może być czasem wyrażona. Ale wciąż niemożliwym jest nauczyć się jazdy na rowerze przez studiowanie zasady, że:

Wiedzy milczącej nie należy identyfikować z umiejętnościami manualnymi lub motorycznymi. Polanyi używa pojęcia wiedzy milczącej w celu zrozumienia tzw. paradoksu Menona ("Szukać rozwiązania problemu to absurd; ponieważ albo wiesz czego szukasz, i wtedy nie problemu; albo nie wiesz czego szukasz, a wtedy nie możesz oczekiwać że cokolwiek znajdziesz").

Wiedza formalna, inaczej: wiedza uzewnętrzniona – rodzaj wiedzy możliwej do wyartykułowania, którą można wyrazić przy pomocy słów, liczb, znaków czy też symboli oraz obrazów.

Zastosowanie

Zdaniem Polanyi'ego, wiedza cicha tłumaczy: (1) prawdziwe rozpoznanie problemu; (2) zdolność do poszukiwań naukowych przez wyczucie kiedy rozwiązanie staje się bliższe; (3) przeczucie niemożliwych jeszcze do wypowiedzenia przyszłych implikacji końcowego odkrycia.

Zobacz też

wiedza formalna

Przypisy

Polanyi, M., The Logic of Tacit Inference. Philosophy, 1966. 41(1): s. 1–18. Cytat oryginalny: “In order to compensate for a given angle of imbalance (α) we must take a curve on the side of the imbalance, of which the radius (r) should be proportionate to the square of the velocity (v) over the imbalance r~v2/α".
Micheal Polanyi, "The Tacit Dimension", The University of Chicago Press, 1966, p.22. Cytat oryginalny:"...to search for the solution of a problem is an absurdity; for either you know what you are looking for, and then there is no problem; or you do not know what you are looking for, and then you cannot expect to find anything."
Polanyi, ibid, strona 24.

Bibliografia

M. Polanyi, Science and Man's Place in the Universe w: H. Wolf (ed.), Science as Cultural Force, The John Hopkins Press, Baltimore 1964, s.54-55.