Wielgie - województwo mazowieckie - Polski Serwis Naukowy

Wielgie – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie lipskim, w gminie Ciepielów.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa radomskiego.

Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1234 r. Wielgie posiada wczesnośredniowieczny rodowód. Już w 1414 r. (za Oleśnickich) Janusz - właściciel Wielgiego i Łazisk ufundował kościół parafialny. W 1508 r. Wielgie należało do Anny Weszmuntowskiej. W 1569 r. dziedzicem był Jan Krempski. W 1662 r. dwór oraz większa część wsi (110 poddanych) należały do Mikołaja Głogowskiego, który w 1666 r. został kasztelanem radomskim. Drugi dwór wraz z mniejszą częścią wsi (18 osób) należały do Mikołaja Stogowskiego. Prawdopodobnie w XVI w., w odległości 400 m na północ od kościoła parafialnego wybudowano kościół (pw. św. Wojciecha) z czerwonej cegły, istniejący do dziś (obecnie jest to kaplica cmentarna na miejscowym cmentarzu). W 1789 r. Wielgie należało do Giebułtowskich.

Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo. Obejmuje obszar o powierzchni 22 892,48 km². Według danych z 2010 r. miało 5,24 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Warszawa. Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 r.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Około roku 1791 wieś przejął ród Karczewskich i dziedziczył do 1944 r. (ponad 150 lat). W latach 1867-1871 przebywał w Wielgiem Jacek Malczewski, którego w latach 1869-1871 uczył Adolf Dygasiński. Wówczas dwór należał do Feliksa Karczewskiego, wuja Jacka Malczewskiego.

Dwór Karczewskich rozebrano po wprowadzeniu reformy rolnej w 1944 r. i eksmitowaniu ówczesnych właścicieli. Po dworku została "aleja kasztanowa" i piwnica. Nieopodal parku są obory, suszarnia chmielu i kurnik (ptaszarnia) należące niegdyś do dziedzica.

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

Powiat lipski - powiat w Polsce (w południowo-wschodniej części województwa mazowieckiego), reaktywowany w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Lipsko.

Ozdobą Wielgiem są również stawy rybne. We wspomnianej "alei kasztanowej" rośnie 600-letni dąb. Drzewo ma 630 cm w obwodzie i 27 m wysokości i jest cennym pomnikiem przyrody.

W 1991 r. Muzeum Wsi Radomskiej zakupiło drewnianą dzwonnicę pochodzącą z około 1870 r. W 1993 r. rozebrano zabytkową, drewnianą świątynię (zabytek klasy III), a na placu obok zbudowano nowy kościół murowany. Trzy zabytkowe ołtarze (barokowe i rokokowe) z drewnianej świątyni pw. św. Wawrzyńca zdobią jego wnętrze.

Obecnym proboszczem murowanego kościoła pod wezwaniem Bożego Ciała jest ks. Leszek Mach.

Wielgie jest miejscem akcji powieści Wacława Karczewskiego pt. "W Wielgiem".