Wielka Brytania w XVIII wieku - Polski Serwis Naukowy

Wielka Brytania (Królestwo Wielkiej Brytanii) – powstała jako nowe państwo w wyniku unii realnej ze Szkocją w roku 1707. Unia realna była następstwem dotychczasowej unii personalnej Anglii i Szkocji. Wiek XVIII był wielkim okresem w historii tego kraju. Brytyjczycy doznawali dobrodziejstw nieznanej wcześniej dobrej koniunktury (ang. prosperity). Rodzące się oświecenie było inspirowane angielskimi rozwiązaniami ustrojowymi.

Luizjana (ang. Louisiana) – stan na południu USA, nad Zatoką Meksykańską. Luizjana graniczy na północy z Arkansas, na wschodzie z Missisipi, a na zachodzie z Teksasem. Nad Zatoką Meksykańską rozpościerają się obszary nizinne. W części południowo-wschodniej duży obszar zajmuje delta Missisipi. Na wybrzeżu występują liczne jeziora i bagna.
Fryderyk II Wielki, Friedrich II von Hohenzollern (ur. 24 stycznia 1712 w Berlinie, zm. 17 sierpnia 1786 w Poczdamie) – król Prus w latach 1740-1786. Pod jego rządami Prusy stały się jednym z najpotężniejszych państw europejskich.

Flaga Wielkiej Brytanii przed 1800 rokiem

Flaga Szkocji

Flaga Anglii

Dzieje polityczne

1700–1714

James Stanhope, 1. hrabia Stanhope

Anna Stuart

John Churchill, 1. książę Marlborough

Robert Harley

Dzięki temu, że w 1688/1689 roku wybuchła "chwalebna rewolucja" (glorious revolution), władzę sprawował Wilhelm III Orański, osobisty wróg króla Francji Ludwika XIV.

Indie, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat wymowa ?/i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące większość subkontynentu indyjskiego.
Sir Joshua Reynolds (ur. 16 lipca 1723 w Plympton Earl koło Plymouth, zm. 23 lutego 1792 w Londynie) – malarz angielski, wybitny portrecista, tworzył także obrazy historyczne, mitologiczne i pejzaże. Jeden z założycieli i pierwszy przewodniczący Królewskiej Akademii Sztuki (1768–1790).

Wielka Brytania została w roku 1701 uwikłana w wojnę o hiszpańską sukcesję (1702–1713) po stronie cesarza i Zjednoczonych Prowincji (Holandia), przeciw Francji i Hiszpanii. Król Wilhelm zmarł jeszcze w 1702 roku wskutek upadku z konia. Wojnę kontynuowała Anna Stuart (panowała 1702–1714) i faktyczny "dyktator" kraju John Churchill, 1. książę Marlborough. W 1702 roku zwycięska dla Anglii bitwa morska w zatoce Vigo uniemożliwiła wrogowi planowany desant na wyspy brytyjskie. W 1704 roku niemieccy najemnicy z Hesji zdobyli dla Brytyjczyków Gibraltar. W 1706 roku zdobyta została również na Hiszpanach Minorka. W Ameryce zaś Brytyjczycy zdobyli na Francuzach ich kolonię-bazę Akadię i Nową Fundlandię. Minorka i Gibraltar zostały przyznane Wielkiej Brytanii na mocy traktatu pokojowego w Utrechcie w 1713 roku. Pokój ten był separatystyczny; podpisali go Brytyjczycy i Holendrzy. Austria kontynuowała wojnę w osamotnieniu do roku 1714. Kolonie francuskie Brytyjczycy zwrócili ich właścicielom.

Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po roku 1701 wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 roku wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego.
Arthur Frederick Basil Williams (ur. 4 kwietnia 1867, zm. 5 stycznia 1950) był brytyjskim historykiem specjalizującym się w badaniu dziejów XVIII wieku. Jego ojciec był prawnikiem.

Odsunięci od władzy w 1710 roku wigowie krytykowali zbyt małe, ich zdaniem, zdobycze uzyskane na konferencji pokojowej, gdzie z Francuzami negocjował torys Matthew Prior. Do 1714 roku gabinetem kierowali dwaj Torysi Robert Harley, 1. hrabia Oxford i Mortimer i Henry St John, 1. wicehrabia Bolingbroke.

1714–1727

John Law

Henry St John, 1. wicehrabia Bolingbroke

Sir Robert Walpole

W 1714 na jego tronie zasiedli władcy z dynastii hanowerskiej. Pierwszym ich przedstawicielem był surowy i niepopularny, nieznający języka angielskiego Jerzy I Hanowerski, który panował aż do 1727 roku. Mała znajomość realiów brytyjskich przez Jerzego I była jednym z powodów ukształtowania się w kraju gabinetowo-parlamentarnej formy rządów. Te zmiany ustrojowe ugruntowane zostały podczas dwudziestolecia (1721–1742) rządów bardzo zdolnego polityka wigowskiego jakim był Robert Walpole, który kierował parlamentem wyjątkowo długo dzięki stosowaniu korupcji pieniężnej i kuszeniu lukratywnymi posadami opłacanymi z królewskiej listy płatnych urzędników Korony (Civil List). Walpole doszedł do władzy w momencie gdy większość innych czołowych Wigów, jak nawet brytyjski bohater narodowy, który w 1718 zawiązał korzystny dla Londynu Quadruple Alliance James Stanhope, 1. hrabia Stanhope, była skompromitowana krachem ekonomicznym zwanym South Sea Bubble. Krach ten wywołany był przez spekulacje giełdowe na obligacjach Kompanii Mórz Południowych (South Sea Company) założonej przez nowatorskiego finansistę Johna Lawa.

The Spectator - pismo założone w 1711 roku w Wielkiej Brytanii. Głównymi pomysłodawcami i autorami piszącymi doń artykuły byli Richard Steele i Joseph Addison . Pismo przedstawiało wigowski pogląd na świat. Od momentu wydania pierwszego numeru datuje się często brytyjskie oświecenie jako całość. Irlandczyk Steele i Anglik Addison podejmowali głównie tematykę społeczną i czasem naukową. The Spectator wydawano do 1714 roku. Zgromadzone później numery w jeden gruby tom były po 1714 roku dostępne w kawiarniach-czytelniach, jakich wówczas pełno było w Londynie i w bibliotekach.
Colley Cibber (ur. 6 listopada 1671 w Londynie, zm. 12 grudnia 1757 w Londynie) – angielski dramatopisarz, aktor i poeta, w latach 1730–1757 oficjalny poeta nadworny (poeta laureatus). W 1710 roku został jednym z zarządzających Theatre Royal przy Drury Lane.

Walka między tak zwanymi "młodymi Wigami" (Robert Walpole i jego szwagier Charles Townshend) a "starymi Wigami" (Stanhope) trwała już jednak od 1717 roku. Opozycje "młodych Wigów' wspierał książę Walii, następca tronu Jerzy (przyszły król Jerzy II Hanowerski) skłócony z ojcem. Śmierć Stanhope'a (1721) i jego stronnika Earla Sunderlandu (1722) otworzyła drogę "młodym Wigom".

Blenheim Palace - momumentalna posiadłość wiejska zlokalizowana w Woodstock w hrabstwie Oxfordshire w Anglii. Jako jedyny na Wyspach Brytyjskich obiekt tego typu nosi tytuł Pałacu, nie będąc jednocześnie własnością władzy kościelnej.
W XVIII wieku Francja przestała być najsilniejszym mocarstwem europejskim. Tę rolę spełniała odtąd bogata Wielka Brytania. Nadal jednak była państwem najzasobniejszym i najludniejszym (18 mln mieszkańców na pocz. wieku; pod koniec wieku XVIII (22 mln) ustąpiła krajom Habsburgów (26 mln.). Francuskie wzorce w sztuce i administracji (sekretarze stanu: sekretarze stanu ds. floty, sekretarze stanu ds. protestantów, sekretarze wojny, sekretarze stanu ds. zagranicznych, Sekretarz Stanu Domu Królewskiego i inne, kontrolerzy finansów, departamenty, intendenci) nadal podziwiała i adaptowała do swych potrzeb cała Europa. Spośród szefów poszczególnych departamentów (niekiedy kilku naraz) rekrutowali się pierwsi ministrowie królów francuskich.

W roku 1715 jakobici na których czele stał tzw. "Stary Pretendent" Jakub Franciszek Edward Stuart zorganizowali nieudane powstanie w Szkocji, które miało obalić dynastie Hanowerską.

Od 1717 roku Wielka Brytania była członkiem koalicji antyhiszpańskiej, jako że Hiszpania próbowała podważyć status quo po traktacie w Utrechcie. W roku 1719 miała miejsce kolejna próba odzyskania władzy przez legalną dynastię Stuartów przy wsparciu finansowym i logistycznym udzielonym przez hiszpańskiego polityka Giulio Alberoniego.

The Morning Post - brytyjska gazeta codzienna założona w Londynie w 1772 roku. W roku 1937 została przyłaczona do The Daily Telegraph i odtąd nie jest już niezależnym. czasopismem.
The Royal Society, Towarzystwo Królewskie w Londynie, dokładniej The Royal Society of London for Improving Natural Knowledge, angielskie towarzystwo naukowe o ograniczonej liczbie członków (ok. 500 członków krajowych i ok. 50 członków zagranicznych), pełniące funkcję brytyjskiej akademii nauk. Skupia przedstawicieli nauk matematycznych i przyrodniczych. Uważane jest za pierwsze w świecie towarzystwo naukowe. Zawiązane w 1660, zatwierdzone w 1662 przez Karola II, odegrało dużą rolę w rozwoju nauk przyrodniczych od XVII–XIX wieku. Od 1665 Towarzystwo Królewskie wydaje czasopismo naukowe: Philosophical Transactions, od 1832 przeglądowo-sprawozdawcze Proceeding of the Royal Society.

1727–1740

Karolina z Ansbachu

William Pulteney jeden z Patriot Boys

W 1727 roku władzę przejął syn Jerzego I, Jerzy II Hanowerski, który interesował się przede wszystkim swym hanowerskim elektoratem niewiele uwagi poświęcając sprawom brytyjskim. Jako lojalny elektor Rzeszy Niemieckiej opowiadał się za ścisłą współpracą z Austrią i cesarzem Karolem VI. Jego żona Karolina z Ansbachu była oddaną przyjaciółką Roberta Walpole'a. Gdy w 1733 roku wybuchła wojna o sukcesję polską, Walpole utrzymał kraj z dala od niej. W 1739 roku grupa tzw: Patriot Boys doprowadziła do wybuchu wojny z Hiszpanią, konflikt ten znany jest jako wojna o ucho Jenkinsa, która przyniosła Brytyjczykom same tylko straty, jeśli nie liczyć zdobycia w 1740 roku Porto Bello.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Jonathan Swift (ur. 30 listopada 1667 w Dublinie, zm. 19 października 1745 w Dublinie) – irlandzki pisarz, autor licznych utworów satyrycznych, m.in. Bitwy Książek oraz politycznych, m.in. Listów Kupca Bławatnego, jednak najbardziej jest znany jako twórca Podróży Guliwera, najważniejszej książki angielskiego oświecenia, która zyskała sobie ogromną popularność.

1740–1763

Karol Edward Stuart

William Pitt, 1. hrabia Chatham

Jerzy III Hanowerski

Robert Clive spotyka się z Mirem Jaffarem po bitwie pod Plassey

W 1741 wybuchła wojna o sukcesję austriacką, która trwała do roku 1748 i zakończyła się traktatem w Akwizgranie. Wojna ta nie przyniosła Wielkiej Brytanii żadnych zysków. Dążył do niej przede wszystkim Jerzy II Hanowerski, który chciał wspomóc Austrię przeciw Francji i Prusom i jego ulubieniec polityk John Carteret.

Uzdrowisko – miejscowość dysponująca naturalnymi czynnikami leczniczymi, do których zalicza się wody mineralne oraz właściwości klimatyczne. Warunkiem powstania miejscowości uzdrowiskowej jest występowanie walorów przyrodniczych. Wody mineralne służą do kąpieli leczniczych i do kuracji pitnej, a właściwości klimatyczne stosowane są w klimatoterapii.
Johann Christoph Pepusch (1667- 20 VII, 1752) był niemieckim kompozytorem barokowym. W wieku lat 14 został zatrudniony na dworze pruskim. Około roku 1700 osiedlił się w Anglii. Mecenasem kompozytora był James Brydges, 1. hrabia Carnarvon i 1. książę Chandos, znany także jako największy patron i mecenas Haendla.

W roku 1745 jakobici na których czele stał tzw. "młodszy pretendent" Karol Edward Stuart zorganizowali kolejne nieudane powstanie w Szkocji, które miało obalić dynastie Hanowerską. W roku 1747 stracony został Simon Fraser, 11. Lord Lovat jeden z ważniejszych jakobitów.

W latach 1756–1763 toczyła się wojna siedmioletnia. Wielka Brytania znów podejmowała walkę z Francją o dominację morską i kolonialną zdobywając zbrojnie w roku 1760 Kanadę (gen. James Wolfe zdobył Quebec), Luizjanę, a potem Florydę hiszpańską. Robert Clive zdobył na Francuzach Indie. Traktat pokojowy zawarty w Paryżu w 1763 roku przyznał jej wszystkie te zdobycze. Jeffrey Amherst został pierwszym brytyjskim gubernatorem generalnym Kanady. "Bronią kontynentalną" Wielkiej Brytanii były Prusy i ich władca Fryderyk II Wielki. Zwycięstwo w tej wojnie było przede wszystkim zasługą Williama Pitta Starszego, który był sekretarzem stanu w gabinecie księcia Newcastle. Gabinet Pitta i Newcastle'a upadł w 1762 roku, gdy nowy władca Jerzy III Hanowerski (1760–1820) próbował kierując się politycznymi koncepcjami próbował zwiększyć swój wpływ na rządy krajem. Pomagał mu w tym były wychowawca królewski John Stuart, 3. hrabia Bute (premier 1762–1763), szybko jednak król musiał go odwołać ponieważ Bute nie miał poparcia w Izbie Gmin.

Robert Clive, pierwszy baron Clive of Plassey (29 września 1725 – 22 listopada 1774), jeden z twórców kolonializmu brytyjskiego w Indiach, dzięki zwycięstwom nad wojskami francuskimi i bengalskimi. W 1757 roku odniósł zwycięstwo nad armią nababa Bengalu pod Plassey. W latach 1765 - 1767 był gubernatorem Bengalu. Oskarżony o oszustwa, popełnił samobójstwo.
Wilhelm III Orański (ang. Wiliam III, hol. Willem III, właściwie Wilhelm Henryk Orański) (ur. 14 listopada 1650 w Hadze, zm. 8 marca 1702 w Londynie) – książę Oranii-Nassau, stadhouder Republiki Zjednoczonych Prowincji, król Anglii i Szkocji, pogrobowy syn Wilhelma II Orańskiego i Marii Stuart, córki króla Anglii i Szkocji Karola I.

1763–1782

Frederick North, lord North

Henry Grattan

Okres od roku 1763 do 1782 to okres największej prosperity w Wielkiej Brytanii i konsumowania owoców wojennych zwycięstw. W 1765 roku wybuchły pierwsze zatargi z kolonistami w Ameryce. Brytyjskie regulacje nie były zbyt dotkliwe, jednak kolonistom nie podobał się już sam precedens. W wyniku amerykańskiej walki o niepodległość 1775–1783 Wielka Brytania musiała uznać niepodległość swoich 13 kolonii. Pierwszym ich prezydentem został George Washington. W latach 1779–1780. Premierem był od roku 1770 do 1782 Frederick North, lord North, który stosował te same sposoby rządzenia jak przed nim Robert Walpole. Rząd Northa został obarczony odpowiedzialnością za przegraną wojnę z amerykańskimi kolonistami i odwołany.

William Herschel, właściwie Friedrich Wilhelm Herschel (ur. 15 listopada 1738 r. w Hanowerze, Niemcy, zm. 25 sierpnia 1822 r. w Windsorze) – syn Izaaka i Anny Herschel, słynny astronom, konstruktor teleskopów i kompozytor, znany z wielu odkryć astronomicznych, a szczególnie z odkrycia Urana.
Johann Heinrich Füssli (ur. 7 lutego 1741 w Zurychu, zm. 16 kwietnia 1825 w Putney koło Londynu) – malarz, rysownik, teoretyk sztuki i poeta szwajcarski tworzący głównie w Wielkiej Brytanii, znany tamże jako John Henry Fuseli.

Podobnie jak Amerykanie, także Irlandczycy i ich przywódcy: Henry Grattan i Henry Flood próbowali wywalczyć dla swego kraju większą autonomię, lecz efekty tego dały się zauważyć dopiero w 1800 roku, kiedy powstało Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii.

1783–1800

Edmund Burke

Horatio Nelson

W 1793 Wielka Brytania przystąpiła do wojny przeciwko rewolucyjnej i napoleońskiej Francji. Doradzał takie rozwiązanie przerażony tendencjami rewolucji brytyjski polityk Edmund Burke. Nie brakowało również zwolenników rewolucji francuskiej takich jak chemik Joseph Priestley czy deistyczny myśliciel polityczny Thomas Paine.

Bernard de Mandeville ( ur. 1670, zm. 1733), był filozofem, ekonomistą, myślicielem politycznym i satyrykiem. Urodzony w Holandii, lecz większość życia spędził w Anglii. Znany jest ze swojej "Bajki o Pszczołach" (The Fable of the Bees).
Wojna o sukcesję hiszpańską była prowadzona w latach 1701-1714 pomiędzy Wielką Brytanią, Holandią, Austrią, Prusami a Francją, Hiszpanią, Bawarią i Kolonią o władztwo nad Hiszpanią i dominację w Europie.

W roku 1798 admirał Horatio Nelson zadał pierwszy poważny cios Napoleonowi zwyciężając jego flotę w bitwie pod Abu Kirem.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)