Wielka Fatra - Polski Serwis Naukowy

Panorama Wielkiej Fatry z okolic szczytu Zvolen

Wielka Fatra (514.85; słow. Veľká Fatra) – pasmo górskie w Karpatach Zachodnich (Słowacja). Leży między Małą Fatrą a Tatrami Niżnymi. Długość pasma wynosi około 40 km. Znajdują się tam liczne lasy, łąki i pastwiska wykorzystywane do wypasu owiec.

Niżne Tatry (514.91; słow. Nízke Tatry, węg. Alacsony-Tátra, niem. Niedere Tatra) – pasmo górskie w Karpatach Zachodnich, na terenie Słowacji. Jego najwyższym szczytem jest Dumbier (Dziumbier, Ďumbier, 2043 m n.p.m.). Na terenie Niżnych Tatr utworzono największy park narodowy na Słowacji - Park Narodowy Niżne Tatry.

Kotlina Turczańska (514.64; słow. Turčianska kotlina) – wielka kotlina śródgórska w Centralnych Karpatach Zachodnich, jedna z najwyraźniejszych i najlepiej wykształconych kotlin na terenie Słowacji. Od północy ogranicza ją tzw. krywańska część Małej Fatry, od wschodu – Wielka Fatra, od południa – Góry Krzemnickie, od południowego zachodu grupa górska Żaru, a od zachodu – tzw. luczańska część Małej Fatry.

Według dawnego podziału słowackich Karpat dokonanego przez Jána Hromádkę (1886-1968), twórcę nowoczesnej geografii słowackiej (Geomorfologické členenie Slovenska, 1956), Wielka Fatra obejmowała zupełnie wyraźnie wydzielający się obszar, który ograniczały:

od północy – dolina Wagu na odcinku od Rużomberku po Krpeľany;

od zachodu – skraj Kotliny Turczańskiej na odcinku Krpeľany – Čremošné;

od południa – Žarnovická dolina (wyżej dolina potoku Biela voda) – przełęcz Malý Šturec – Dolina Harmaniecka (po miejscowość Uľanka);

od wschodu – Dolina Starohorska – przełęcz Veľký Šturec – Revúcka dolina (po Rużomberk).

Aktualny podział orograficzny Słowacji z 1978 r., którego autorami są Michal Lukniš (1916-1986) i Emil Mazúr (1920-1990), przyłączył do Wielkiej Fatry (na zasadzie podobieństw geologicznych i morfologicznych) spore fragmenty terenu, zaliczane przedtem do innych grup górskich. W ten sposób w skład Wielkiej Fatry weszły:

Malý Šturec (890 m n.p.m.) – wyraźna przełęcz rozdzielająca Góry Krzemnickie na południu od Wielkiej Fatry na północy, dokładnie rzecz biorąc pomiędzy szczytami: Priečny vrch (1047 m n.p.m.) na południu (w Górach Krzemnickich) i Holý kopec (1054 m n.p.m.) na północy (w Wielkiej Fatrze).

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

na północy – tereny położone na północ od rzeki Wag, stanowiące wcześniej zachodnią część Gór Choczańskich, od Szypu (słow. Šíp) na zachodzie po Čebrať na wschodzie (czyli cały fragment leżący w widłach Wagu i Orawy aż po dolinę potoku Likavka – tzw. Szypska Fatra);

na południu – tzw. Kotolnica po południowej stronie Doliny Harmanieckiej (masyw Vápenicy, 1023 m n.p.m.) wraz ze znaną Jaskinią Harmaniecką, zaliczana dawniej do Gór Krzemnickich;

na wschodzie – cały masyw Zwolenia (słow. Zvolen, 1402 m n.p.m.) między przełęczą Veľký Šturec (1010 m n.p.m.) a Przełęczą Donowalską (słow. Donovalské sedlo, 950 m n.p.m.), należące przedtem do Tatr Niżnych.

Najwyższe i inne najważniejsze szczyty Wielkiej Fatry:

Wag (słow. Váh, węg. Vág, niem. Waag) – rzeka w zachodniej Słowacji, w dorzeczu Dunaju. Długość – 403 km, powierzchnia zlewni – 10.640 km², średni roczny przepływ u ujścia – 196 m³/s. Do dorzecza Wagu należy także polska część Orawy.

Geologia (z grec. gê - Ziemia, logos - słowo, nauka) – jedna z nauk o Ziemi, zajmuje się budową, własnościami i historią Ziemi oraz procesami zachodzącymi w jej wnętrzu i na jej powierzchni, dzięki którym ulega ona przeobrażeniom. W szerszym znaczeniu geologia dotyczy również innych planet skalistych.

Ostredok (1592 m n.p.m.);

Frčkov (1585 m n.p.m.);

Krížna (1574 m n.p.m.);

Rakytov (1567 m n.p.m.);

Suchý vrch (1550 m n.p.m.);

Ploská (1532 m n.p.m.);

Smrekovica (Wielka Fatra) (1530 m n.p.m.);

Borišov (1510 m n.p.m.);

Šiprúň (1461 m n.p.m.);

Tlstá (1414 m n.p.m.);

Zvolen (1402 m n.p.m.);

Lysec (1381 m n.p.m.);

Drienok (1268 m n.p.m.;

Ostrá (Wielka Fatra) (1247 m n.p.m.).

Na południu wyraźna przełęcz Malý Šturec (890 m n.p.m.) oddziela Wielką Fatrę od Gór Krzemnickich. Na wschodzie Przełęcz Donowalska oddziela Wielką Fatrę od Gór Starohorskich (słow. Starohorské vrchy).

Suchý vrch (często tylko jako Suchý, 1550 m n.p.m.) – jeden z najwyższych szczytów w grupie górskiej Wielkiej Fatry w Karpatach Zachodnich na Słowacji.

Góry Krzemnickie (514.84, słow. Kremnické vrchy) – grupa górska pochodzenia wulkanicznego w Centralnych Karpatach Zachodnich w środkowej Słowacji. Zaliczana jest do tzw. Łańcucha Wielkofatrzańskiego. Nazwa pochodzi od położonego w centrum grupy miasta Kremnica. Najwyższy szczyt: Flochová (1317 m n.p.m.).

Linki zewnętrzne

Fatra w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.