Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego - Polski Serwis Naukowy

Mapa Eilhardusa Lubinusa

W zbiorach Muzeum Pomorza Środkowego na Zamku Książąt Pomorskich w Słupsku

Mapa Księstwa pomorskiego z 1635 wykonana na podstawie mapy Lubinusa

Współczesny cytat z mapy Lubinusa na budynku w Wolinie

Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego (niem. Lubinsche Karte lub Große Lubinsche Karte) – powstała w latach 1610-1618 na zamówienie księcia szczecińskiego Filipa II. Autorem mapy Pomorza Zachodniego był niemiecki kartograf Eilhardus Lubinus (właśc. Eilert Lübben).

Sianów (niem. Zanow) – miasto w północno-zachodniej Polski, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie koszalińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sianów. Położone na Równinie Słupskiej nad strugą Polnicą, ok. 5 km od Koszalina, z którym graniczy administracyjnie.

Łeba (kasz. Łeba, niem. Leba) to miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie lęborskim, nad rzekami Łebą i Chełstem, port morski. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa słupskiego.

Mapę połączoną z drzewem genealogicznym książąt pomorskich, zatytułowaną (łac.) NOVA ILLUSTRISSIMI PRINCIPATUS POMERANIÆ DESCRIPTIO cum adjunctà Principum Genealogià et Principum veris et potiorum Urbium imaginibus et Nobilium insignibus, autor stworzył w skali 1:235000 i wydał w formacie 2,21 x 1,25 m, co było na owe czasy wielkim osiągnięciem. Autor dla ustalenia danych geograficznych dużo podróżował po terenie księstwa.

Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.

Filip II, zwany Pobożnym (łac. Pius, Religiosus) (ur. 28 lipca 1573 w Franzburgu, zm. 3 lutego 1618 w Szczecinie) – od 1606 książę szczeciński, syn Bogusława XIII z dynastii Gryfitów.

W drzewie genealogicznym zostały umieszczone portrety książąt, w obramieniu mapy – herby rodów szlachty pomorskiej. Przy zewnętrznej krawędzi arkusza umieszczono panoramy najważniejszych miast Pomorza (większość rycin panoramicznych wykonał szczeciński malarz Johann Wolfart). Znalazły się tam (kolejność począwszy od lewego górnego narożnika, zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara; pisownia oryginalna):

Trzebiatów (niem. Treptow an der Rega) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, w powiecie gryfickim, siedziba miejsko-wiejskiej gminy Trzebiatów. Leży na Pobrzeżu Szczecińskim, nad rzeką Regą, w odległości ok. 8 km od Morza Bałtyckiego.

Altentreptow (do 1939 Treptow, Treptow an der Tollensee, pol. hist. Dolenica i Trzebiatów) – miasto w Niemczech w kraju związkowym Meklemburgia-Pomorze Przednie nad rzeką Tollense, siedziba urzędu Treptower Tollensewinkel.

Treptow an der Tollensee

Mapę wydano po raz pierwszy w 1618. Wydruk wykonano z 12 płyt miedziorytniczych sporządzonych przez amsterdamskiego miedziorytnika Nicolasa Geilkerckiusa. W starszej literaturze przeważa pogląd, że wydruk nastąpił w Amsterdamie, na papierze pochodzącym z terenu Pomorza Zachodniego (być może wyprodukowanym w papierni w Strudze). Łącznie wydrukowano wówczas ok. 20-30 egzemplarzy mapy. Drugie wydanie mapy (niezmienione), w nieznanej ilości sztuk (najprawdopodobniej było to kilkadziesiąt egzemplarzy), nastąpiło w 1758 w Hamburgu.

Darłowo (niem. Rügenwalde) – nadmorskie miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, największe miasto powiatu sławieńskiego. Położone nad Morzem Bałtyckim, w dolinie rzek Wieprzy i Grabowej, na Pobrzeżu Koszalińskim, na Pomorzu Zachodnim. Według danych z 30 czerwca 2009 roku, Darłowo miało 14 037 mieszkańców.

Szadzko (niem. Saatzig) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie stargardzkim, w gminie Dobrzany, położona 2,5 km na południowy zachód od Dobrzan (siedziby gminy) i 23 km na wschód od Stargardu (siedziby powiatu). Wieś leży nad południowo-zachodnim brzegiem jeziora Szadzko.

Dr Kazimierz Kozica (kartograf, pracownik naukowy Zamku Królewskiego w Warszawie) przypuszcza, że do dnia dzisiejszego zachowało się ok. 50 egzemplarzy mapy (z I i II wydania), z tego kilkanaście w Polsce. Obecna cena, dobrze zachowanej mapy, w obiegu antykwarycznym może dochodzić do 100 000 PLN.

Pomorze Zachodnie (pol.Pomorze Nadodrzańskie, kasz. Zôpadnô Pòmòrskô, niem. Pommern) - kraina historyczno-geograficzna nad dolną Odrą i mniejszymi rzekami uchodzącymi do Zatoki Pomorskiej, między Reknicą a Łebą. Na zachodzie przechodzi w Meklemburgię i Brandenburgię, na południu w ziemię lubuską oraz Wielkopolskę (Krajnę), a na wschodzie w Pomorze Gdańskie.

Pyrzyce (pol. hist. Perzyce, łac. Piriseum lub Pirissa, niem. Pyritz) – miasto powiatowe w województwie zachodniopomorskim, leżące ok. 45 km od centrum Szczecina. Siedziba miejsko-wiejskiej gminy Pyrzyce. Według danych z 31 grudnia 2008 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 12 750.

Bibliografia

Opracowania online

Kamińska M., Filip II, Eilharg Lubinius i Wielka Mapa Księstwa Pomorskiego (pol.) [w]: Kochanowska J. (pod red.), Śladami książąt pomorskich (pol.), [dostęp 2011-08-12].