Wielka Smuta - Polski Serwis Naukowy

Siergiej Wasilijewicz Iwanow W czasach smuty

Wielka smuta (ros. Смутное время) – okres kryzysu Carstwa Rosyjskiego w latach 1598-1613, wywołany uzurpacją tronu carskiego, połączoną z interwencją wojsk polskich i szwedzkich.

Po śmierci Borysa Godunowa carem został Fiodor II (1605). Lecz rządził, z pomocą swej matki, tylko dwa miesiące. Fiodor oraz żona Borysa zostali zabici w trakcie zamieszek jakie wybuchły, gdy oddziały Dymitra I Samozwańca zbliżały się do Moskwy (a sam "syn" Iwana Groźnego stacjonował w Tule).

Borys Fiodorowicz Godunow (Борис Федорович Годунов) (ur. ok. 1551, zm. 13 lub 23 kwietnia 1605 w Moskwie) – car Rosji w latach 1598-1605.

Wasyl IV Iwanowicz Szujski (ros. Васи́лий IV Иоа́ннович Шу́йский) (ur. 22 września 1552 w Niżnym Nowogrodzie, zm. 12 września 1612 w Gostyninie) – car Rosji w latach 1606-1610.

Dymitr Samozwaniec I (1605-1606), zadeklarował pokojowe panowanie, zniósł karę śmierci, a swoim przeciwnikom udzielił amnestii. Chciał zorganizować wyprawę wojenną przeciwko Tatarom krymskim i szukał na nią sojuszników. Odmówił poselstwu polskiemu Zygmunta III Wazy przekazania Ziem Smoleńskiej i Siewierskiej w zamian za pomoc w zamierzonej wojnie. Ożenił się z Polką Maryną Mniszchówną, która przybyła z dużym orszakiem i ojcem (wojewodą sandomierskim) do Moskwy, po czym uznana została za carową. Według historyków, polska załoga nie zawsze zachowywała się dostojnie. Rosyjscy bojarzy wzniecili więc antypolskie powstanie, podczas którego Dymitr Samozwaniec I i 2000 jego popleczników, głównie Polaków, zostało zabitych, a wojewoda Mniszech z córką internowani poza Moskwą.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Carstwo Rosyjskie (ros. Царство Русское, "Carstwo Ruskie") – państwo historyczne istniejące w latach 1547–1721 i rozciągające się od wschodniej Europy poprzez północną część Azji po Ocean Spokojny. Carstwo Rosyjskie było kontynuacją Wielkiego Księstwa Moskiewskiego (1328-1547). W 1547 roku odbyła się koronacja wielkiego księcia moskiewskiego Iwana IV Groźnego na "cara Wszechrusi", co dało początek Carstwu Rosyjskiemu. Carowie rosyjscy nadal jednak używali (do 1917 roku) tytułów m.in. wielkich książąt włodzimierskich, twerskich i moskiewskich.

Kolejnym carem obwołany został wtedy przywódca spisku, bojar Wasyl Szujski (1606-1610). W Rosji utrzymywał się jednak nadal silny kryzys gospodarczy i anarchia. W jego wyniku wybuchło wielkie antyfeudalne powstanie chłopskie, pod przywództwem Iwana Bołotnikowa. W tym zamieszaniu pojawił się kolejny pretendent do tronu Dymitr Samozwaniec II, którego zwolennicy zbrojnie wystąpili przeciwko carowi. Wówczas Szujski zawarł pakt ze Szwecją, otrzymując wsparcie ich wojsk w zamian za zrzeczenie się swych praw do Inflant.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Inflanty (, niem. Livland, łot. Vidzeme) to nazwa krainy historycznej nad Dźwiną i Zatoką Ryską powstałej w średniowieczu w obrębie posiadłości zakonu kawalerów mieczowych, a zamieszkanej przez plemiona bałtyckie i ugrofińskie, na których kulturę od najdawniejszych czasów wpływała kultura niemiecka i skandynawska. Dawne Inflanty obejmują terytoria dzisiejszej Estonii i Łotwy.

Stało się to pretekstem do wznowienia przez Polskę wojny z Rosją (1609-1618) i w 1610 r. polskie oddziały hetmana Stanisława Żółkiewskiego zajęły Moskwę, a car został uwięziony i zmarł w niewoli. Polacy zostali jednakże wyparci z miasta w sierpniu 1612 r. w wyniku powstania mieszkańców kierowanego przez kupca Minina i księcia Dymitra Pożarskiego. Wówczas Sobór Ziemski, zwołany przez mieszczan i szlachtę rosyjską, obrał na cara księcia Michała Romanowa. Dał on początek nowej dynastii, panującej w Rosji do 1762 r., a licząc z liniami bocznymi, aż do 1917 r.

Sobór Ziemski – zgromadzenie przedstawicieli stanów, głównie szlachty bojarskiej i duchowieństwa, w Rosji w XVI – XVII wieku. Należały do niego najważniejsze decyzje państwowe, w tym wybór carów.

Dymitr Samozwaniec I (rus. Лжедмитрий I, ur. ok. 1581, zm. 17 maja 1606) - car Rosji, rzekomy, cudownie ocalały carewicz Dymitr, syn Iwana IV Groźnego. Pochodzenie i prawdziwe imię dokładnie nie znane; pewne prawdopodobieństwo ma wersja, iż Samozwańcem był zbiegły mnich Grzegorz Otrepiew (Григорий Отрепьев (lub Гришка), właśc. Grigorij (Griszka) Otriepjew), imię świeckie - Jurij Bogdanowicz Otrepiew. Niepewna tożsamość Samozwańca sprawia, iż fakty biograficzne do momentu znalezienia się w Polsce są sprzeczne i często kolidują ze sobą. Historyk Siergiej Płatonow (1860-1933) utrzymywał, że "Nie sposób uznać, iż samozwaniec był Otrepiewem; nie sposób również twierdzić, iż Otrepiew nie mógł nim być: prawda jest na razie nieznana".

Przypisy

prawdopodobną przyczyną była epidemia nazywana wówczas morowym powietrzem, podejrzewano również otrucie za: Andrzej Andrusiewicz: Carowie i cesarze Rosji. Warszawa: Fakty, 2001, s. 110. ISBN 83-7311-126-3.

Zobacz też

Carstwo Rosyjskie

Dymitriady

Wojna polsko-rosyjska 1609-1618

Kaplica Moskiewska