Wielka Synagoga w Białymstoku - Polski Serwis Naukowy

Wielka Synagoga w Białymstoku - nieistniejąca synagoga znajdująca się w Białymstoku przy ulicy Suraskiej.

Historia

Została zbudowana w latach 1909-1913 według projektu Samuela J. Rabinowicza. Stanęła na miejscu starej synagogi. Środki na budowę zebrano ze sprzedaży mięsa koszernego oraz z prywatnych darowizn. Podczas II wojny światowej, 27 czerwca 1941 hitlerowskie bataliony policyjne 309 i 316 spaliły synagogę wraz z około 2 000 uwięzionych w niej Żydów.

Szlak Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku – pieszy znakowany szlak turystyczny w Białymstoku utworzony i zorganizowany z inicjatywy grupy doktorantów i studentów Uniwersytetu w Białymstoku – wolontariuszy Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku. Otwarcie szlaku miało miejsce 20 czerwca 2008 roku. Wydarzenie to poprzedzało przygotowanie ścieżki i mapy szlaku oraz materiałów informacyjnych i edukacyjnych związanych z historią Żydów w Białymstoku.

Uniwersytet w Białymstoku (UwB) powstał w wyniku przekształcenia w samodzielną uczelnię Filii Uniwersytetu Warszawskiego (zał. 1968). Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 powołała go do życia jako trzynasty państwowy uniwersytet w Polsce.

Pomnik Wielkiej Synagogi

Obecnie na miejscu spalonej synagogi znajduje się pomnik - zniszczona kopuła synagogi i tablica pamiątkowa o treści: "Święty nasz wspaniały przybytek stał się pastwą ognia, 27 czerwca 1941 r. 2 000 Żydów niemieccy mordercy spalili w nim żywcem" ufundowany w 1995 roku przez Żydów białostockich z całego świata oraz miasto Białystok. Koncepcja pomnika;- Michał Flikier, projekt i realizacja;-artyści plastycy Maria Dżugała-Sobocińska, Stanisław Ostaszewski, Dariusz Sobociński.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Alkierz (niem. Auslucht, Erker - wykusz) – czworoboczny narożnik wyraźnie występujący z bryły budynku, wyodrębniony dachem, niekiedy wyższy od korpusu głównego i wówczas zwany basztą (wieżą) alkierzową. Alkierzem nazywano również izbę w takim narożniku, kwadratową lub prostokątną, wydzieloną w bryle budynku lub dobudowaną do niego, wystającą przed lico. W budownictwie wiejskim alkierzem określano małą izdebkę przy dużej izbie.

Pomnik Wielkiej Synagogi jest jednym z punktów otwartego w czerwcu 2008 r. Szlaku Dziedzictwa Żydowskiego w Białymstoku opracowanego przez grupę doktorantów i studentów UwB - wolontariuszy Fundacji Uniwersytetu w Białymstoku.

Architektura

Murowany gmach synagogi wzniesiono na planie kwadratu. Była bardzo charakterystycznym budynkiem Białegostoku, lecz architekci uważali ją za przykład kiczu oraz bezstylowości. Najbardziej charakterystycznym elementem była wielka kopuła (o średnicy około 10 m) z iglicą oraz neobizantyjskie dwie mniejsze kopuły znajdujące się w alkierzach. Wszystkie kopuły pokryte były blachą, największa z nich posiadała 8 okienek. Na piętrze znajdowały się neogotyckie półokrągłe zakończone okna. Galeria dla kobiet znajdowała się na piętrze z trzech stron. W bożnicy znajdował się chór z organami.

Synagoga, bożnica, bóżnica (z gr. συναγωγή synagoge: "zgromadzenie, miejsce zebrań") – żydowski dom modlitwy, miejsce zebrań religijnych i społecznych gminy żydowskiej.

Synagoga, bożnica, bóżnica (z gr. συναγωγή synagoge: "zgromadzenie, miejsce zebrań") – żydowski dom modlitwy, miejsce zebrań religijnych i społecznych gminy żydowskiej.

Przypisy

Białystok, ul. Suraska - Pomnik Wielkiej Synagogi

Linki zewnętrzne

Film z 1939 roku przedstawiający między innymi Wielką Synagogę

Wielka Synagoga w Białymstoku na portalu Wirtualny Sztetl

Wielka Synagoga w Białymstoku na portalu Polin - Dziedzictwo Polskich Żydów

Galeria

Główne wejścia do synagogi.
W tle synagoga Nomer Tamid

Fundacja Uniwersytetu w Białymstoku - polska fundacja założona w 2004 w celu wspierania rozwoju Uniwersytetu w Białymstoku w zakresie działalności dydaktycznej, naukowej i studenckiej.

Białystok (białorus. Беласток, ros. Белосток, lit. Balstogė, esp. Bjalistoko, jid. ביאַליסטאָק) – miasto wojewódzkie w północno-wschodniej Polsce, w Nizinie Północnopodlaskiej leżące nad rzeką Białą. Jest miastem na prawach powiatu, stolicą województwa podlaskiego i siedzibą władz ziemskiego powiatu białostockiego.

Kopuła synagogi jako pomnik wydarzeń z 1941 roku.

Pomnik obok kopuły Wielkiej Synagogi.

Tablica upamiętniająca Wielką Synagogę.

Tablica pamiątkowa w trzech językach.

Tablica pamiątkowa (z 1958 roku) w miejscu gdzie stała Synagoga

Organy piszczałkowe to klawiszowy, aerofoniczny oraz idiofoniczny instrument muzyczny; budowany najczęściej w kościołach, salach koncertowych, synagogach reformowanych, aulach. Organy piszczałkowe są największym instrumentem nieporównywalnym z żadnym innym, jaki został wymyślony, pod względem rozmiarów przestrzennych, ilości źródeł fal dźwiękowych, sumarycznej mocy emitowanej do otoczenia, dynamiki i bardzo często różnorodności barw i możliwości kolorystycznych, a także pod względem złożoności konstrukcyjnej. Przewyższają nawet w wielu aspektach orkiestrę symfoniczną, chociaż na organach gra tylko jeden człowiek. Rozpiętość skali dźwięków dużych organów wynosi ok. 10 oktaw, co jest porównywalne z zakresem dźwięków odbieranych przez ludzki słuch (od 16 Hz do ok. 16 kHz), jednakże są instrumenty na świecie posiadające jeszcze większą skalę (patrz niżej).