Budownictwo haussmanowskie przy ulicy Reamur

Powstały w czasie przebudowy Bulwar Sewastopol

Przebudowa Paryża w latach 1852-1870 zwana wielką lub Haussmannowską – generalna przebudowa Paryża w czasach II Cesarstwa, nadzorowana przez prefekta miasta Georges'a Haussmanna.

Przebudowa zmieniła całkowicie oblicze miasta, poprzez budowę szeregu nowych ulic i wielkich bulwarów, wyburzenie przeważającej części średniowiecznej zabudowy miasta, wzniesienie kilkudziesięciu obiektów publicznych, zasadniczą przebudowę systemu kanalizacji miejskiej oraz otwarcie nowych parków i ogrodów. Ogromne zmiany w mieście miały pierwszej kolejności wynieść Paryż do rangi najpiękniejszej i najnowocześniejszej stolicy na świecie, zgodnie z ambicjami Napoleona III. Poza tym likwidacja labiryntów średniowiecznych uliczek na korzyść szerokich bulwarów miała zlikwidować dotychczasowe doskonałe warunki dla budowy w mieście barykad i organizowania powstań zbrojnych.

W czasie prac oraz bezpośrednio po ich zakończeniu przebudowa była ostro krytykowana. Jej przeciwnicy zarzucali Haussmannowi eksperymentowanie na żywym organizmie miejskim oraz bezmyślne niszczenie wielu cennych historycznie obszarów zabudowy miejskiej (przede wszystkim centralnej dzielnicy Saint-Denis i Saint-Martin). Zwolennicy zmian przypominali o fatalnym stanie technicznym i sanitarnym licznych części średniowiecznej zabudowy oraz o konieczności rozbudowy stolicy w miarę jej rozwoju, w czym przeszkadzała dawna struktura przestrzenna miasta. Obecnie na dziedzictwo przebudowy Francuzi patrzą o wiele przychylniej, mając na uwadze późniejsze, o wiele bardziej nieprzemyślane ingerencje w wygląd stolicy.

Pierwsze plany przebudowy

Głównym problemem Paryża już od XVIII w. były przepełnione dzielnice centralne (na prawym brzegu Sekwany), zamieszkane w większości przez miejską biedotę. Obszar ten zachował średniowieczny układ wąskich uliczek oraz zabudowę mieszkalną o średniej wysokości sześciu pięter, co tworzyło bardzo niezdrowe warunki dla zamieszkiwania tak dużej liczby osób.

Plany dokonania radykalnych zmian w tej sytuacji były czynione już w czasach rewolucji francuskiej. W 1794 r. tzw. Komisja Artystów zaproponowała zburzenie dużej ilości wspomnianej zabudowy i przebicie przez centrum miasta wielkiej alei przebiegającej od Luwru do place de la Nation (na granicy dzisiejszej 11. i 12. dzielnicy - fr. arrondissement). W dalszej kolejności proponowano dobudowę do alei kolejnych bulwarów. Koncepcja ta nie została zrealizowana z braku pieniędzy.

Również Napoleon Bonaparte rozważał projekt przebudowy miasta, rozpoczął jednak budowę tylko jednego z planowanych bulwarów – Rue de Rivoli. Na więcej nie starczyło czasu, mnożyły się również problemy z odszkodowaniami dla osób, których nieruchomości znajdowały się na trasie planowanej szosy.

Do tematu przebudowy wrócił już w czasach monarchii lipcowej prefekt miasta Rambuteau, powołując się na rosnące problemy higieniczne i sanitarne w centrum Paryża. Po tym, gdy okazało się, jak znakomicie wąskie uliczki sprawdzają się przy budowie barykad (powstanie w 1832 i 1834), apele prefekta spotkały się z większym zrozumieniem i w 1836 r. przez dzielnicę Hal i sąsiadującą Saint-Denis przebito szeroki bulwar jego imienia (Rue Rambuteau). Dalsze prace ponownie utknęły na etapie projektów ze względu na kwestię potencjalnych wywłaszczeń za odszkodowaniem właścicieli domów, której ówczesne prawodawstwo zabraniało, za wyłączeniem krańcowych przypadków.