Wielkopolska Brygada Kawalerii - Polski Serwis Naukowy

Wielkopolska Brygada Kawalerii (Wlkp BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

W marcu i kwietniu 1919 roku w składzie Sił Zbrojnych Polskich w byłym zaborze pruskim została sformowana I Brygada Jazdy Wielkopolskiej. W wyniku scaleniu Wojsk Wielkopolskich z armią krajową, brygada przemianowana została na VII Brygadę Jazdy. Po zakończeniu wojny z bolszewikami dokonano zmian w organizacji brygady, która przedstawiała się następująco:

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Dowództwo w Poznaniu

Oddział Sztabowy w Poznaniu

15 Pułk Ułanów Poznańskich

16 Pułk Ułanów Wielkopolskich

17 Pułk Ułanów Wielkopolskich

7 Dywizjon Artylerii Konnej Wielkopolskiej

Szkoła Podchorążych Rezerwy przy VII BJ

Kompania Sanitarna VII BJ (eks Kompania Sanitarna Nr 4)

W kwietniu 1924 r., w ramach reorganizacji jazy, VII BJ przemianowana została na VII Brygadę Kawalerii i podporządkowana dowódcy 3 Dywizji Kawalerii. Z jej składu wyłączony został 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich i 7 Dywizjon Artylerii Konnej Wielkopolskiej. Pierwsza z wymienionych jednostek podporządkowana została dowódcy nowo utworzonej XIV Brygady Kawalerii w Bydgoszczy, a druga dowódcy artylerii konnej 3 Dywizji Kawalerii. W skład XIV BK wszedł również 7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich, który do tego czasu podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr VII.

Stanisław Sochaczewski (ur. 27 sierpnia 1877 w Steblowie w Imperium Rosyjskim, zm. 14 lipca 1953 w Penley w Walii) – podpułkownik kawalerii Armii Imperium Rosyjskiego i generał brygady Wojska Polskiego.

Bitwa pod Monte Cassino (zwana także Bitwą o Rzym) – seria bitew pomiędzy wojskami alianckimi a Wehrmachtem, które miały miejsce w 1944 w rejonie klasztoru Monte Cassino.

Wiosną 1929 r. VII BK przeformowana została w samodzielną Brygadę Kawalerii "Poznań". W jej skład ponownie włączony został 7 Dywizjon Artylerii Konnej Wielkopolskiej, a ponadto 7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich z rozformowanej XIV BK.

Z dniem 1 kwietnia 1937 r. Brygada Kawalerii "Poznań" przemianowana została na Wielkopolską Brygadę Kawalerii. Na początku października 1938 r. brygada pozostawała w odwodzie dowódcy Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk" w akcji zajęcia Zaolzia.

W latach 1937-1939 w skład brygady wchodziły następujące oddziały i pododdziały:

Rawicz – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie rawickim (siedziba władz powiatu), siedziba gminy miejsko-wiejskiej Rawicz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. leszczyńskiego.

24 (Saksońska) Dywizja Piechoty - niemiecka dywizja z czasów II wojny światowej, sformowana na mocy rozkazu z dnia 15 października 1935 roku, miejsce stacjonowania sztabu Chemnitz. Stacjonowała w IV. Okręgu Wojskowym.

Dowództwo

15 Pułk Ułanów Poznańskich – Poznań

17 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. Króla Bolesława Chrobrego – Leszno

7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich – Biedrusko

7 Wielkopolski Dywizjon Artylerii Konnej – Poznań

3 Szwadron Pionierów – Poznań

7 Szwadron Łączności – Poznań

Udział w wojnie obronnej 1939

Bitwa nad Bzurą

WBK w galopie przez Sochaczew . Bitwa nad Bzurą. Wrzesień 1939

Wielkopolska BK pod dowództwem gen. bryg. Romana Abrahama wchodziła w skład Armii "Poznań" gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby. 1 września udanie kontratakowała w Lesznie i Rawiczu, wspierając 25 Dywizję Piechoty gen. bryg. Franciszka Altera. 2 września jej oddziały wykonały wypad na teren III Rzeszy na Wschowę i Załęcze. W Załęczu zniszczyły kolumnę ok. 80 niemieckich samochodów. Przez pierwsze dni września Brygada była w odwrocie wraz z resztą Armii. 8 września zajmowała pozycje wyjściowe, aby następnego dnia osłaniać od wschodu skrzydło ataku Armii w bitwie nad Bzurą. W nocy z 9 na 10 września Brygada ruszyła do natarcia, odnosząc sukces pod Sobotą. Rano 10 września 17 Pułk Ułanów Wielkopolskich uderzył na Walewice i zdobył je, a 15 Pułk Ułanów Poznańskich opanował Bielawy. Jednak wieczorem Brygada znalazła się w trudnej sytuacji. Niemcy ściągnęli świeże oddziały i otoczyli Brygadę z trzech stron. W tej sytuacji wstrzymano jej natarcie i Brygada przeszła do obrony pod Chruślinem i Piotrowicami. Jednocześnie gen. R. Abraham rozpoczął przygotowania do uderzenia w kierunku Głowna przy współdziałaniu z 14 Dywizją Piechoty gen. bryg. Franciszka Włada. Równocześnie na wschód od Bielaw miały rozpocząć działania oddziały Armii "Pomorze". 11 września Brygada uderzyła w stronę Głowna. 7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich starł się z oddziałami niemieckiej 24 Dywizji Piechoty gen. por. Friedricha Olbrichta, koncentrującymi się pod Wolą Zbrożkową. Brygadzie, choć walczyła dzielnie, nie udało się jednak zdobyć Głowna. Wobec generalnego odwrotu oddziałów Armii "Pomorze" także Brygada 13 września została skierowana do uchwycenia przepraw przez Bzurę w Brochowie. Obszar ten Brygada utrzymała w zaciętych walkach z niemiecką 4 Dywizją Pancerną gen. por. Georga Reinhardta aż do 16 września. Następnie, jak pozostałe jednostki Armii, przebiła się do Puszczy Kampinoskiej. Tam weszła w skład grupy gen. Romana Abrahama. 18 września odrzuciła natarcie pułku z niemieckiej 29 Dywizji Piechoty (zmotoryzowanej) gen. por. Joachima Lemelsena. 20 września przebiła się do Warszawy. 23 września z jej oddziałów oraz Pomorskiej Brygady Kawalerii i Podolskiej Brygady Kawalerii została utworzona Zbiorcza Brygada Kawalerii.

Tadeusz Kutrzeba (ur. 15 kwietnia 1886 w Krakowie, zm. 8 stycznia 1947 w Londynie) – kapitan Sztabu Generalnego Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał dywizji Wojska Polskiego II RP, dowódca Armii "Poznań" podczas wojny obronnej 1939 r.

Leszno (niem. Lissa) – miasto w województwie wielkopolskim, położone w zachodniej części Polski, pomiędzy dwoma dużymi centrami gospodarczymi – Poznaniem i Wrocławiem. Zamieszkuje je 64 338 mieszkańców na powierzchni 31,9 km², co daje miastu siódmą lokatę pod względem wielkości w województwie.

Skład brygady 1 września 1939

Dowództwo i sztab Brygady:

dowódca brygady – gen. bryg. Roman Abraham

szef sztabu – mjr dypl. Tadeusz Grzeżułko

kwatermistrz – rtm. dypl. Zbigniew Bukowski

komendant Kwatery Głównej – rtm. rez. Adam Siciński

Szwadron Sztabowy – dowódca kpt. rez. Wojciech Podemski

15 Pułk Ułanów Poznańskich – dowódca ppłk Tadeusz Mikke

17 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. Króla Bolesława Chrobrego – dowódca płk Ignacy Kowalczewski

7 Pułk Strzelców Konnych Wielkopolskich – dowódca płk Stanisław Królicki

7 Wielkopolski Dywizjon Artylerii Konnej – dowódca ppłk Ludwik Sawicki

71 Dywizjon Pancerny – dowódca mjr Kazimierz Żółkiewicz

Bateria Artylerii Przeciwlotniczej Motorowa typu "B" – dowódca por. Wacław Serafin

Szwadron Kolarzy Nr 7 – dowódca por. Zbigniew Barański

Szwadron Pionierów Nr 3 – dowódca rtm. Wacław Bartosiak

Szwadron Łączności Nr 7 – dowódca por. Leonard Antoni Merkisz

Samodzielny Pluton Karabinów Maszynowych Nr 7 – dowódca por. Zbigniew Kazimierz Krajewski

Pluton Konny Żandarmerii Nr 7 – dowódca por. Adam Kostrzewa

Poczta Polowa nr 175

Sąd Polowy nr 47 – szef kpt. Józef Wojtasiewicz

Drużyna Parkowa Uzbrojenia nr 741

Park Intendentury nr 741 – dowódca por. rez. Stanisław Lewicki

87 Pluton Sanitarny Konny

Zgrupowanie taborów – dowódca rtm. w st. spocz. Adam Witwer

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 741 – dowódca por. rez. Edward Błaszczyk

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 742 – dowódca por. rez. Artur Loewenstein

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 743 – dowódca por. rez. Grzegorz Kanafocki

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 744 – dowódca por. rez. Bronisław Mieczysław Gutowski

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 745 – dowódca ppor. rez. Jan Nowaczyński

Kolumna Taborowa Kawalerii nr 746 – dowódca ppor. rez. Jerzy Ignacy Lipowski

Warsztat Taborowy nr 741 – dowódca ppor. rez. Janusz Maciej Miłobędzki

Pododdziały przydzielone:

Kraśnik – miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie kraśnickim, położone 49 km na południowy zachód od Lublina. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.

Armia Wielkopolska, Wojsko Wielkopolskie (właściwie: Siły Zbrojne Polskie w byłym zaborze pruskim) – polska formacja wojskowa okresu powstania wielkopolskiego 1918-1919, podporządkowana Komisariatowi Naczelnej Rady Ludowej.

II pluton 36 Eskadry Obserwacyjnej – dowódca por. obs. Jan Wajda

Ośrodek Zapasowy w Kraśniku – dowódca mjr Julian Jerzy Fischer-Drauenegg

Kawalerowie Orderu Virtuti Militari

Oficerowie Dowództwa Wlkp BK odznaczeni Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari za kampanię wrześniową 1939 roku:

Puszcza Kampinoska – kompleks leśny leżący w centralnej Polsce, na północny zachód od Warszawy. Zajmuje fragment pradoliny Wisły na Nizinie Mazowieckiej, ograniczony korytem Wisły (od północy i wschodu), korytem Bzury (od zachodu) oraz skarpą tarasu Równiny Łowicko-Błońskiej (od południa).

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

mjr Grzegrzułko Tadeusz rtm. Bukowski Zbigniew rtm. Chołoniewski Andrzej rtm. Jarząbkiewicz Marian rtm. Malinowski Władysław ppor. Potworowski Franciszek

Dowódcy

gen. ppor. Aleksander Pajewski (od 4 III 1919 → szef Departamentu IV Koni M.S.Wojsk.)

płk Władysław Mosiewicz (7 IV – 20 V 1920 ← dowódca 17 p.uł.)

płk Stefan Suszyński (od 20 V 1920 ← dowódca V BJ)

ppłk Henryk Brzezowski (VIII 1920 – IV 1921 ← dowódca 8 puł.)

płk Stanisław Sochaczewski (1921-1929)

gen. bryg. Sergiusz Zahorski (1929-1937)

gen. bryg. dr Roman Abraham (1937-1939)

Tradycje

Pod koniec 1944 roku we Włoszech została utworzona 14 Wielkopolska Brygada Pancerna wchodząca w skład 2 Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa. W jej skład wchodził m.in. 15 Pułk Ułanów Poznańskich, który wsławił się udziałem w bitwie o Monte Cassino i Ankonę.

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

Bitwa nad Bzurą inaczej zwana bitwą pod Kutnem rozegrała się w dniach od 9 do 18-22 września 1939 roku. Była to największa bitwa podczas kampanii 1939 roku. Została stoczona przez dwie polskie armie "Poznań" (gen. Tadeusz Kutrzeba) i "Pomorze" (gen. Władysław Bortnowski) z niemieckimi 8 Armią(gen. Johannes Blaskowitz) i 10 Armią (gen. Walter von Reichenau) z Grupy Armii Południe ("Süd")(gen. Gerd von Rundsted).

W latach 1996-2007 tradycje Wielkopolskiej Brygady Kawalerii kontynuowała 15 Wielkopolska Brygada Kawalerii Pancernej im. gen broni Władysława Andersa w Wędrzynie.

Bibliografia

Roman Abraham: Wspomnienia wojenne znad Warty i Bzury. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1990. ISBN 83-11-07712-6.

Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975