Wierzba - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rośliny. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Morfologia organów wierzby iwy

Kwiatostan męski (kotka) wierzby iwy

Wierzba żyłkowana

Wierzba (Salix L.) – rodzaj drzew, krzewów lub płożących krzewinek z rodziny wierzbowatych (Salicaceae Mirb.). Występuje około 400 gatunków tego rodzaju. Rośnie na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy. W Polsce dziko rośnie około 30 gatunków (ich liczba jest różna, zależnie od ujęcia taksonomicznego). Ponadto wiele gatunków jest uprawianych (głównie jako rośliny ozdobne). Gatunkiem typowym jest wierzba biała (S. alba).

Ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt. 1993) - podklasa roślin zielnych, krzewów i drzew należąca do klasy Rosopsida Batsch. Zalicza się do niej ponad 30 000 gatunków.

Antropofit — gatunek lub inny takson roślin synantropijnych obcego pochodzenia na danym terenie (przybysz, gatunek alochtoniczny). Antropofity występują zarówno na siedliskach wtórnych, sztucznych powstałych w wyniku działalności człowieka, jak i na siedliskach półnaturalnych i naturalnych. Stopień zadomowienia się antropofita może zmieniać się w czasie (zadomawianie się), np. gatunek zadomowiony początkowo na siedliskach antopogenicznych może z czasem przenikać do siedlisk półnaturalnych i naturalnych. Antropofity razem z apofitami stanowią grupę gatunków synantropijnych.

Morfologia

Pokrój Drzewa, krzewy i krzewinki o sezonowym ulistnieniu. Wytwarzają odrosty korzeniowe. Liście Zwykle wąskie, lancetowate, piłkowane i zazwyczaj krótkoogonkowe, na ogonkach często występują gruczołki. Kwiaty Zazwyczaj dwupienne, bez okwiatu, osadzone w kątach przysadek i zebrane w kotki (bazie). Kwiatostany zwykle sterczące. Kwiaty owadopylne, zwykle z 1 – 2 miodnikami, wiatropylne u gatunków alpejskich i arktycznych.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)

Rodzaj siostrzany dla topoli (Populus) w obrębie plemienia Saliceae w rodzinie wierzbowate (Salicaceae), wchodzącej w skład obszernego rzędu malpigiowców (Malpighiales), reprezentującego klad różowych w obrębie okrytonasiennych.

Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych, u nas rośnie ich ok. 400, w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.

Wierzba Smitha (Salix × sericans Tausch ex Kem.) – gatunek pochodzenia mieszańcowego powstały ze skrzyżowania wierzby iwy z wierzbą wiciową. Jest uprawiana jako roślina ozdobna ze względu na liście.

Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt., nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd wierzbowce (Salicales Lindl.), rodzina wierzbowate (Salicaceae Mirb.), podrodzina Salicoideae Rich. ex Arn., plemię Saliceae Rchb., rodzaj wierzba (Salix L.).

Okwiat, okrywa kwiatowa (ang. perigon, perianth, łac. perigonium, perianthium) – część kwiatu złożona zwykle z kielicha (kalyx) i korony (corolla), może występować także kieliszek (epikalyx). Okwiat służy ochronie pręcików i słupków, a także jako powabnia u roślin owadopylnych dzięki zapachowi i kolorom, dla zapylających je owadów, ptaków, ssaków i innych zwierząt.

Wierzbowate (Salicaceae Mirb.) – rodzina roślin o zdrewniałych pędach należąca do rzędu malpigiowców (Malpighiales). Jej przedstawiciele występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Antarktydy, w Australii występują nieliczni tylko na północnym wschodzie kontynentu.

Gatunki flory Polski

wierzba alpejska, w. Jacquina (Salix alpina Scop., syn. S. jacquini Host.)

wierzba amerykanka (Salix eriocephala Michx.) – antropofit zadomowiony

wierzba biała (Salix alba L.)

wierzba borówkolistna (Salix myrtilloides L.)

wierzba czarniawa, w. czerniejąca (Salix. myrsinfolia Salisb, syn. S. nigricans Sm.)

wierzba długokończysta (Salix ×dasyclados Willd)

wierzba dwubarwna (Salix bicolor L., syn. S. phylicifolia L.)

wierzba gęstolistna (Salix cordata Michx.)

wierzba iwa (Salix caprea L.)

wierzba krucha (Salix fragilis L.)

wierzba lapońska (Salix lapponum L., syn. S. marrubifolia Tausch ex Andersson )

wierzba ostrolistna (Salix acutifolia Willd., syn. S. daphnoides Vill.) – antropofit zadomowiony

wierzba oszczepowata, w. hastata (Salix hastata L.)

wierzba pięciopręcikowa, w. laurowa (Salix pentandra L.)

wierzba płożąca (Salix repens L.)

wierzba purpurowa, wiklina (Salix purpurea L.)

wierzba siwa (S. eleagnos Scop., synonimy: S. incana Schrank, S. elaeagnos Scop.)

wierzba szara, łoza (Salix cinerea L.)

wierzba szwajcarska (Salix helvetica Vill.)

wierzba śląska (Salix silesiaca Willd.)

wierzba śniada (Salix starkeana Willd, syn. S. livida Wahlenb.)

wierzba trójpręcikowa, w. migdałowa (Salix triandra L., syn. S. amygdalina L.)

wierzba uszata (Salix aurita L.)

wierzba wawrzynkowa (Salix daphnoides Vill.)

wierzba wiciowa, witwa (Salix viminalis L.)

wierzba wykrojona, w. Kitaibela (Salix retusa L., syn. S. kitaibeliana Willd.)

wierzba wyniosła (Salix ×rubens Schrank)

wierzba zielna, w. nibyzielna (Salix herbacea L.)

wierzba żyłkowana (Salix reticulata L.)

Inne gatunki i mieszańce uprawiane w Polsce

wierzba babilońska (Salix babylonica L., syn. S. elegantissima K. Koch)

wierzba mandżurska (Salix matsudana Koidz.)

wierzba sachalińska (Salix udensis)

wierzba Smitha (Salix ×smithniana)

wierzba zwarta (Salix integra Thunb.)

wierzba zwisająca (Salix ×pendulina Wender)

wierzba żałobna (Salix ×sepulcralis Simonk.)

Salix cottei

Salix lanata L.

Salix moupinens

Wierzby łatwo tworzą mieszańce międzygatunkowe.

Wikliniarstwo – działalność obejmująca przetwórstwo , wg niektórych źródeł także jej . Przetwórstwo wikliny to rodzaj rękodzieła polegającego na wyrobie przedmiotów ozdobnych i użytkowych (koszy, naczyń, mebli, zwłaszcza ogrodowych i plażowych, nawet płotów i ścian) za pomocą zaplatania wikliny.

Wierzba płożąca (Salix repens L.) – gatunek rośliny należący do rodziny wierzbowatych. Występuje w Europie. W Polsce w stanie naturalnym występuje na całym niżu. Roślina rzadka.

Ochrona

W Polsce pod ścisłą ochroną gatunkową są: wierzba lapońska i wierzba borówkolistna.

Zastosowanie

Roślina ozdobna – dekoracyjna ze względu na pokrój i efektowne zabarwienie bezlistnych pędów lub ich powyginaną lub staśmioną formę, także ze względu na kwiaty.

Roślina miododajna.

Roślina lecznicza – kora wierzby zawiera kwas salicylowy.

Szybkorosnące gatunki wierzby znajdują zastosowanie jako naturalny materiał opałowy.

Od dawien dawna długie młode gałązki wierzby znajdują zastosowanie w wikliniarstwie.

Wierzba ma wszechstronne zastosowanie w gospodarce, gdyż drzewa te dają dziesięciokrotnie szybszy przyrost masy drzewnej z ha niż sosna i świerk, a ich drewno ma podobne właściwości jak drewno topól.

Wierzby sadzi się jako rośliny pionierskie przy zagospodarowaniu nieużytków i w celu zapobieżenia erozji gleb. Wykorzystywana jest także w zadrzewieniach krajobrazu otwartego, w parkach i osiedlach mieszkaniowych.

Zobacz hasło wierzba w Wikisłowniku

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o wierzbie

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-10].
Johnson O., More D.: Drzewa. Warszawa: Multico, 2009, s. 160. ISBN 978-83-7073-643-9.
Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). [dostęp 2009-12-10].
Crescent Bloom: Salix (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-12-10].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
Rutkowski Lucjan. Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8
Marek Żukow-Karczewski, Wierzba - drzewo najmniej cenione, "AURA", nr 3/1994 r.