Wierzbnik - dawne miasto - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 51°02′28″N 21°05′01″E / 51.04111, 21.08361

Wierzbnik - część Starachowic (woj. świętokrzyskie), stanowiąca starówkę miasta; dawniej (1624-1870 i 1916-1939) odrębne miasto.

Historia

Miasto Wierzbnik zostało założone w 1624 r. przez opata Bogusława Radoszewskiego z klasztoru świętokrzyskiego. Król Zygmunt III Waza nadał miastu prawo magdeburskie, targi tygodniowe i trzy jarmarki rocznie.

Opat Stanisław Sierakowski wzniósł w Wierzbniku kościół murowany, natomiast w 1688 staraniem opata Hieronima Jaxy Komornickiego biskup krakowski, w którego diecezji znajdowała się miejscowość, erygował parafię. Po wykonaniu w końcu XVIII w. dla kościoła klasztornego na Świętym Krzyżu nowego wystroju wnętrz barokowy ołtarz główny trafił do kościoła parafialnego w Wierzbniku, gdzie znajduje się do dziś.

Stanisław Sierakowski OSB, Stanisław Sierakowski z Bogusławic herbu Ogończyk (ur. w Bogusławicach, zm. 1662 na Świętym Krzyżu) – sekretarz króla Polski Wadysława IV, od 1636 opat komendatoryjny klasztoru benedyktynów na Świętym Krzyżu. Studiował w Krakowie i Padwie. Dbał o rozwój opactwa i ośrodka pielgrzymek do Relikwii Krzyża Świętego, nawiązanie związków z klasztorem na Monte Cassino. Zajął się restauracją i przebudową w stylu barokowym kościoła i klasztoru na Świętym Krzyżu, fundacją nowych opactw benedyktynów na Litwie. Posiadał własny księgozbiór, dbał o jego powiększanie oraz o powiększanie biblioteki klasztornej.

Jarmark - (niem. Jahrmarkt - targ doroczny), rodzaj targu średniowiecznego o znaczeniu ponadlokalnym, będącego centrum wymiany towarów handlu dalekosiężnego.

W 1827 Wierzbnik liczył 61 domów i 450 mieszkańców, natomiast W 1857 było 50 domów i 450 mieszkańców.

1 stycznia 1870 Wierzbnik utracił prawa miejskie i został przekształcony w osadę, którą włączono do wiejskiej gminy Starachowice, przemianowując ją równocześnie na gminę Wierzbnik. Około 1880-1893 roku osada miejska Wierzbnik posiadała kościół parafialny murowany, szkołę początkową, sąd gminny, urząd gminny, stację drogi żelaznej dąbrowieckiej. W każdy piątek odbywał się targ (tzw. targ tygodniowy), natomiast 4 razy do roku były organizowane jarmarki. W skład gminy Wierzbnik wchodziły: Brody, Dziurów, Herkules (kopalnia), Jabłonna, Kuczów, Krzyżowa Wola, Michałów, Ruda, Styków, Starachowice, Świrta, Wanacja Rządowa i Księża oraz Wierzbnik. Gmina Wierzbnik liczyła 5263 mieszkańców.

Gmina Mirzec to gmina wiejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie kieleckim.

Michałów – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie skarżyskim, w gminie Skarżysko Kościelne. Do 2001 roku w gminie Wąchock i powiecie starachowickim.

W 1905 r. bojówka działającego w mieście PPS-u dokonała udanego ataku na urząd gminy w Łagowie paraliżując jego prace. W innej akcji zerwano carskiego orła z budynku szkoły w Koniemłotach.

Od 1915 Wierzbnik był siedzibą władz powiatu iłżeckiego. 18 sierpnia 1916 Wierzbnik pod okupacją odzyskał prawa miejskie. Po wyłączeniu Wierzbnika, gmina Wierzbnik utrzymała się do 1919 roku, kiedy to utworzono z niej na podstawie uchwały sejmowej z 2 sierpnia 1919 nową gminę Styków; w jej skład weszła też większa część dawnej gminy Lubienia. Siedziba gminy Styków pozostała w Wierzbniku.

Starachowice (w latach 1939-49 Starachowice-Wierzbnik) – miasto w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim. Położone na pograniczu Gór Świętokrzyskich i Przedgórza Iłżeckiego. Leży w dolinie rzeki Kamiennej i jest otoczone rozległymi lasami – pozostałością Puszczy Świętokrzyskiej.

Powiat iłżecki – powiat istniejący do roku 1973 na terenie obecnych powiatów starachowickiego, skarżyskiego (woj.świętokrzyskie), radomskiego i lipskiego (woj.mazowieckie).

1 kwietnia 1939 do obszaru miasta Wierzbnik włączono osiedle Starachowice Fabryczne, położone dotychczas na obszarze gmin Styków i Wąchock. Rozporządzeniem MSW z 28 marca 1939 roku nazwę miasta Wierzbnik zmieniono na Starachowice-Wierzbnik, a w 1949 roku ostatecznie na Starachowice. Proces ten czasami jest interpretowany jako fakt powstania nowego miasta, tymczasem miasto Wierzbnik, pomimo zmiany nazwy zachowało ciągłość prawną.

Gmina Starachowice (od 1870 gmina Wierzbnik) – dawna gmina wiejska istniejąca do 1870 roku w guberni radomskiej. Siedzibą władz gminy była wieś Starachowice.

Województwo świętokrzyskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 r. W przybliżeniu obejmuje większą część obszaru dawnego województwa kieleckiego, część tarnobrzeskiego (powiaty opatowski, sandomierski i staszowski) oraz skrawki radomskiego, piotrkowskiego i częstochowskiego. Położone jest w południowo-wschodniej części kraju.

Bibliografia

Kalendarz świętokrzyski 2005.Z dnia na dzień przez stulecia. Kielce 2004.

Przypisy

Postanowienie z 17 (29) października 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, str. 415)
Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. XIII. Warszawa: Druk "WIEKU" Nowy Świat Nr.61, 1893, s. 398-399.
Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku (rozdział II – Terytorium i podział administracyjny). Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, 2005.
Historia sołectwa Styków
Brak informacji o dacie zniesienia gminy Lubienia nie daje stwierdzieć czy gmina Lubienia została włączona do gminy Wierzbnik (a także do gmin Błaziny i Mirzec), czy też bezpośrednio do gminy Styków
Dz. U. z 1939 r. Nr 7, poz. 42
M.P. z 1939 r. Nr 77, poz. 175
M.P. z 1949 r. Nr 59 poz. 795 (M.P. z 1949 r. Nr 59, poz. 795)

Zobacz też

powiat iłżecki

Starachowice

gmina Wierzbnik (gubernia radomska)

gmina Starachowice