Wierzchosława nowogrodzka - Polski Serwis Naukowy

Prawdopodobny portret Wierzchosławy.

Wierzchosława (Anastazja?) (ur. ok. 1125 zm. 15 marca po 1160) - jedyna córka księcia nowogrodzkiego Wsiewołoda Mścisławowicza. Od 1136 lub 1137 żona Bolesława Kędzierzawego, syna polskiego księcia Bolesława Krzywoustego. Zabytkiem związanym z jej osobą jest tzw. Ewangeliarz księżnej Anastazji (od greckiego bądź łacińskiego odpowiednika jej imienia).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Bolesław IV Kędzierzawy (1120 lub 1121-1173) – książę mazowiecki od 1138, w Krakowie, na Kujawach, Gnieźnie i Kaliszu od 1146, w Sandomierzu od 1166, książę zwierzchni Polski w latach 1146-1173.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Wierzchosława była jedyną córką księcia nowogrodzkiego Wsiewołoda Mścisławowicza i nieznanej z imienia córki Światosława II Mikołaja. Była najprawdopodobniej najmłodsza z rodzeństwa. Miała dwóch braci: Iwana i Włodzimierza. W 1136 lub 1137 najprowdopodobniej jeszcze za życia swego ojca poślubiła księcia Bolesława Kędzierzawego, syna księcia polskiego Bolesława Krzywoustego. Co ciekawe w tym samym czasie jej brat Włodzimierz poślubił siostrę jej męża Ryksę. Obydwa małżeństwa zostały zawarte najpewniej z inicjatywy Salomei, drugiej żony Krzywoustego, pragnącej w ten sposób wzmocnić pozycję swoich dzieci. W 1138, po śmierci Bolesława Krzywoustego, Wierzchosława została księżną mazowiecką.

Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.

Władysław II Wygnaniec (1105-1159) – książę zwierzchni polski, krakowski, sandomierski, wschodniej Wielkopolski, kujawski, śląski i zwierzchni pomorski w latach 1138-1146.

Władczyni Mazowsza i Krakowa

W 1141 księżna towarzyszyła mężowi w wiecu w Łęczycy zwołanym z inicjatywy jej teściowej księżnej-wdowy Salomei. W 1146 po wygnaniu z Polski Władysława, przyrodniego brata jej męża, Wierzchosława została księżną krakowską. Wierzchosława zmarła najpewniej w latach sześćdziesiątych XII w., bowiem 31 grudnia 1167 Bolesław wystąpił z drugą żoną Marią. Wierzchosława została pochowana najprawdopodobniej obok męża w katedrze płockiej.

Ewangeliarz księżnej Anastazji

Po śmierci Wierzchosławy jej mąż, upamiętniając ją, darował czerwińskiemu klasztorowi oprawiony w srebro ewangeliarz, nazwany Ewangeliarzem Anastazji. Anastazja było najpewniej łacińskim lub greckim odpowietnikiem jej imienia, gdyż tym imieniem nazywał ją Długosz. Według niego Wierzchosława miała być księżniczką halicką, która zmarła w 1158 w trakcie połogu. Również data ślubu w 1151 podana przez kronikarza jest błędna. Ewangeliarz powstał prawdopodobnie około 1160.

Rodzina

Małżeństwo i potomstwo

Wierzchosława z małżeństwa z Kędzierzawym doczekała się syna Bolesława zmarłego w 1172, NN, córki i syna Leszka, który po śmierci ojca objął władzę w księstwie mazowieckim. Starsza literatura przypisywała młodsze dzieci drugiej żonie Bolesława. Jednak po odkryciu monet Leszka, w których nazywa siebie synem Anastazji, pogląd ten okazał się nietrafny.

Genealogia

Bibliografia

Balzer O., Genealogia Piastów, wyd. II - Kraków 2005.

Spórna M., Wierzbicki P., Słownik władców Polski i pretendentów do tronu polskiego, Kraków 2003.

Temat:Polska, Skarby kultury, Katowice 2004.

Linki zewnętrzne

Okładka ewangeliarza Anastazji

Historia ewangeliarza Anastazji