Wietnam - Polski Serwis Naukowy

Wietnam (oficjalnie: Socjalistyczna Republika Wietnamu, wiet.: Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) − państwo w Azji Południowo-Wschodniej. Graniczy z Chinami, Laosem i Kambodżą. Z liczbą ludności ponad 86 mln jest 13. co do wielkości populacji państwem świata.

Ustrój polityczny

Republika socjalistyczna. Konstytucja z 15 kwietnia 1992 roku.

Wietnamczycy wywodzą swoją państwowość od przodków Żółtego Cesarza, tego samego, który jest uważany za założyciela Chin. Tradycja wietnamska wyznacza rok 2879 p.n.e. jako początek zorganizowanego państwa. Daje to imponujący okres blisko 5 tysięcy lat historii. Z tego jednak tylko trochę więcej niż 2 tysiące jest udokumentowane w kronikach, a pojedyncze wzmianki w kronikach chińskich wydłużają ten okres jeszcze o kilkaset lat – do około 500 r. p.n.e.
Klimat zwrotnikowy - w klasyfikacji klimatów Okołowicza, jedna z 5 głównych stref klimatycznych, obejmująca obszary kuli ziemskiej w okolicach obu zwrotników. Średnie roczne temperatury w tej strefie przekraczają 20 °C, ale średnie miesięczne są bardziej zróżnicowane w ciągu roku niż w klimacie równikowym: temperatura najchłodniejszego miesiąca może wynosić od 10 do 20 °C natomiast temperatury najcieplejszego miesiąca są wyższe niż we wszystkich pozostałych strefach (często przekraczają 30 do 35 °C). Cechą charakterystyczną klimatów zwrotnikowych są duże amplitudy dobowe temperatur. Opady występują najczęściej lub wyłącznie w półroczu letnim. W klimatach suchych są one sporadyczne lub całkowicie ich brak.

Zgromadzenie Narodowe składa się z 498 posłów (458 członków Komunistycznej Partii Wietnamu, 40 posłów niezależnych). Powołuje rząd i prezydenta.

Podział administracyjny

Osobny artykuł: Podział administracyjny Wietnamu.

Wietnam podzielony jest na 58 prowincji (wiet. tỉnh), które dzielą się na dystrykty (huyện), miasta prowincjonalne (thành phố trực thuộc tỉnh) oraz miasta (thị xã). Obok prowincji w Wietnamie istnieje 5 kontrolowanych centralnie miast wydzielonych (thành phố trực thuộc trung ương) o statusie równym prowincji.

Tonkin – historyczna nazwa północnego Wietnamu, obejmującego dorzecze Czerwonej Rzeki. Sąsiaduje od zachodu z Laosem, od północy z chińskimi prowincjami Yunnan i Guangxi, a od wschodu otacza go Zatoka Tonkińska. Znany jest też pod miejscową nazwą Bắc Bộ, co znaczy "północna granica".
Nha Trang - miasto w południowym Wietnamie, przy ujściu rzeki Sông Cài do Morza Południowochińskiego, ośrodek administracyjny prowincji Khánh Hòa. Około 300 tys. mieszkańców.

Prowincje oraz miasta wydzielone pogrupowane są na 8 regionów:

Północno-Zachodni (Tây Bắc)

Północno-Wschodni (Đông Bắc)

Delty Rzeki Czerwonej (Đồng Bằng Sông Hồng)

Wybrzeża Północno-Środkowego (Bắc Trung Bộ)

Wybrzeża Południowo-Środkowego (Nam Trung Bộ)

Płaskowyżu Centralnego (Tây Nguyên)

Południowo-Wschodni (Đông Nam Bộ)

Delty Mekongu (Đồng Bằng Sông Cửu Long)

Geografia

Osobny artykuł: Geografia Wietnamu.

Powierzchnia Wietnamu wynosi około 331 688 km² (nie uwzględniając wysp Hoàng Sa i Trường Sa). Długość granic kraju to 4639 km. Najwyższą górą jest Phan Xi Păng 3143 m n.p.m., najdłuższa rzeka to Mekong.

Czamowie (język wietnamski: người Chăm) – naród zamieszkujący Czampę – państwo historyczne istniejące od II do XIX w. na terenie obecnego Wietnamu Środkowego. Obecnie mniejszość etniczna zamieszkująca w Wietnamie (133 tys.), Kambodży (317 tys.), Malezji (10 tys.) i Tajlandii (4 tys.). Kilka tysięcy Czamów jest także rozproszone po świecie, głównie w USA i Francji. Posługują się językiem czamskim, należącym do grupy malajo-polinezyjskiej.
Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Klimat

Ze względu na znacznie rozciągnięty w kierunku południkowym kształt terytorium i specyficzne ukształtowanie terenu w Wietnamie wyróżnia się kilka stref klimatycznych. Wg klasyfikacji Köppena klimat Tonkinu zalicza się do wilgotnych podzwrotnikowych. W Wietnamie środkowym na północ od przełęczy Hải Vân i na południu kraju (półwysep Cà Mau, delta Mekongu) występuje klimat zwrotnikowy wilgotny, w odmianie monsunowej. Klimat Wietnamu Środkowego, na południe od przełęczy Hải Vân, zalicza się do klimatu zwrotnikowego z porą suchą i deszczową (typ sawanna).

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.
Ryż (Oryza L.) - rodzaj zbóż z rodziny wiechlinowatych obejmujący około 20 gatunków. Występuje w strefie klimatów gorących i ciepłych na całym świecie. Ryż spożywczy, będący podstawą wyżywienia 1/3 ludności świata, jest produktem otrzymywanym z ziarna ryżu siewnego.

Długość granic

całkowita: 4639 km

z Kambodżą 1228 km

z Chinami 1281 km

z Laosem 2130 km

Największe miasta

Thành Phố Hồ Chí Minh (wcześniej Sajgon)

Rzeki

Đồng Nai

Masywy górskie

Hoàng Liên Sơn

Trường Sơn

Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
W 1940 r. Japończycy, idąc śladem swych niemieckich sprzymierzeńców w Europie, zajęli francuskie prowincje w Azji. I podobnie jak Niemcy, zostawili w spokoju francuską administrację kolonialną. W dwa lata potem, likwidując panowanie Holendrów w Indonezji i Anglików w Birmie, "wyzwolili" wszystkie narody Azji Południowo-Wschodniej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Według przeprowadzonego w roku 1999 spisu powszechnego (stan na 1 kwietnia 1999 r.) ludność Wietnamu liczyła 76 323 173 osób, z czego 65 795 718 należało do narodowości Kinh – czyli właściwych Wietnamczyków, a 10 486 590, czyli 13,7% do 53 oficjalnych mniejszości narodowych. W użyciu były, należące do pięciu rodzin językowych, 94 oficjalne języki i wiele dialektów. Około dwudziestu grup etnicznych posiadało własne pismo, z tego trzy: Czamowie, Khmerzy i Thai zbliżone do indyjskiego alfabetu dewanagari, a trzy: Tay, Dao i San Chay wywodzące się z chińskich ideogramów. Pozostali używali zaadaptowanego alfabetu łacińskiego.

Akwakultura – forma gospodarki ludzkiej, mająca na celu zwiększenie pozyskiwania żywności (rzadziej innych produktów) ze środowiska wodnego; polega na hodowli wybranych rodzajów organizmów wodnych, głównie zwierzęcych, w naturalnych lub sztucznych zbiornikach wodnych – słodko- lub słonowodnych. Najprostszą i najpospolitszą odmianą akwakultury jest zapewnienie korzystnych warunków do bytowania licznym przedstawicielom danego gatunku użytkowego (ryb, mięczaków i in.) w mniej lub bardziej wydzielonej części akwenu. Bardziej intensywną formą jest hodowla w stawach, basenach lub wielkich, zanurzonych w wodzie pojemnikach (klatkach). W takich przypadkach stosuje się dokarmianie, zapewnia, o ile to konieczne, odpowiedni przepływ wody czy natlenianie, ochronę przed drapieżnikami i chorobami, a nawet podgrzewanie wody (np. próby hodowli ryb w basenach z wodą geotermalną) itp. W przypadku organizmów osiadłych (np. glony, ostrygi) zabiegi hodowlane polegają głównie na zwiększeniu powierzchni, na której mogłyby się osiedlać, przez układanie na dnie odpowiednich przedmiotów, np. zużytych opon samochodowych, zawieszanie sieci, sznurów, itp.

Wyspy Paracelskie (chiń. 西沙群島, Xīshā Qúndǎo; wietn. Quần Đảo Hoàng Sa) – grupa małych wysp położonych na Morzu Południowochińskim ok. 325 km na wschód od Wietnamu.

Wietnamczycy – , z czego 86% to właściwi Wietnamczycy, określający się nazwą Kinh. Pozostali zaliczani są do mniejszości narodowych. Ich duże skupiska występują także w USA 1,2 mln; Kambodży 520 tys., Francji 250 tys., Kanadzie 150 tys., Szwecji 135 tys., Niemczech 80 tys. i w Polsce około 50 tys. Te skupiska tworzy emigracja polityczno-ekonomiczna.

Đồng (VND) - jednostka monetarna używana w Wietnamie. Symbolem jest ₫. Kurs na 25 listopada 2010: 1 USD = 19500 VND. Banknoty wietnamskie drukowane są na folii plastikowej, fragmentami przezroczystej.

Animizm (łac. anima – dusza) – zespół wierzeń występujący w religiach archaicznych bądź tradycyjnych zakładający istnienie świata materialnego i duchowego, współistnienie duszy z ciałem, przypisujący duszę lub rzadziej ducha zmarłych ludzi, wszystkim roślinom, zwierzętom, minerałom i żywiołom.

Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju . Polska nazwa herbata pochodzi od łac. herba thea. Rośliny uprawiane są w wielu krajach strefy zwrotnikowej, także poza Azją, dla pączków i liści, z których po uprzednim przygotowaniu (suszenie, czasami fermentacja) przyrządza się napar. Nazwą "herbata" określa się również napary z innych ziół, np. herbata rumiankowa, herbata paragwajska, herbata Rooibos.