Wikariat generalny austriackiej części diecezji wrocławskiej

Siedziba Wikariatu Generalnego w latach 1894-1925 w Cieszynie

Wikariat generalny austriackiej części diecezji wrocławskiej – został utworzony w 1770 po wojnach śląskich i rozdzieleniu granicą terytorium diecezji wrocławskiej między zwycięskie Królestwo Prus, które zagarnęło większą jego część z Wrocławiem, i Austrię Habsburgów.

Joseph Christian Franz Ignaz Reichsfürst zu Hohenlohe-Waldenburg-Bartenstein, Książę, (ur. 6 listopada 1740 r. w Bartenstein koło Wittenbergi, zm. 21 stycznia 1817 r. w Javorníku) – niemiecki duchowny katolicki, biskup ordynariusz wrocławski w latach 1795-1817.

Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (niem. Habichtsburg znaczy Jastrzębi Gród, Zamek Jastrzębia) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.

Początkowo częścią pozostałą przy Austrii zarządzał biskup wrocławski Philipp Gotthard von Schaffgotsch rezydujący na zamku Johannesberg (cz. Jánský Vrch na terenie miasta Javorník). Składały się na nią dwa komisariaty biskupie: istniejący od 1654 cieszyński i od 1746 nyski (frywałdowski) rozdzielone pozostałą częścią Śląska Austriackiego (księstwa opawsko-karniowskiego) podlegającej diecezji ołomunieckiej (od 1777 archidiecezji). W 1770 pierwszym Generalnym Wikariuszem został Justus Wilhelm, dziekan frydecki. W początkowym okresie na obszar Wikariatu składało się 6 dekanatów komisariatu cieszyńskiego: Bielsko, Cieszyn, Frydek, Frysztat, Karwina, Strumień oraz 4 dekanaty komisariatu nyskiego: Frywałdów, Jánský Vrch, Widnawa i Złote Góry. Przez następne lata Habsburgowie starali się utworzyć osobne biskupstwo w Opawie, jednak bez powodzenia. W 1795 zmarli biskup Philipp Gotthard von Schaffgotsch oraz Wikariusz Generalny Justus Wilhelm, a nowym biskupem we Wrocławiu został Joseph Christian Hohenlohe-Bartenstein, który zatwierdzeniem cesarskiego dokumentu quoad temporalia unormował prawny status Wikariatu Generalnego. Następnym prawnym Wikariuszem Generalnym został dotychczasowy komisarz i dziekan cieszyński ks. Antoni Alojzy Löhn. Następni rezydowali również we Frydku, Bielsku, Frysztacie i Strumieniu, ale przeważnie w Cieszynie. Na stałe siedzibą Wikariatu generalnego Cieszyn został, gdy siódmym z kolei Generalnym Wikariuszem uczyniono ks. Franciszka Śniegonia w 1872. Następujący po nim ks. Karol Findinski postanowił wybudować nową siedzibę. Neobarokowy budynek ukończono w 1894. Po podziale Śląska Cieszyńskiego w 1920 władza cieszyńskiego wikariatu została organiczona tylko do jego polskiej części. Generalny Wikariat zniesiono wraz z utworzeniem diecezji katowickiej w 1925, do której to włączono podległe mu dekanaty bielski, cieszyński, skoczowski i strumieński.

Dekanat Jeseník – jeden z 11 dekanatów tworzących diecezję ostrawsko-opawską Kościoła łacińskiego w Republice Czeskiej. Obszar obecnego dekanatu podlegał pierwotnie diecezji wrocławskiej, a na tutejszym zamku wrocławscy biskupi urządzili letnią rezydencję. Po wojnach śląskich dla części biskupiego księstwa nyskiego pozostałej przy Habsburgach utworzono w 1746 specjalny komisariat biskupi, który wraz z komisariatem cieszyńskim utworzył w 1770 Wikariat generalny diecezji wrocławskiej. Na obszar komisariatu nyskiego składały się wówczas 4 dekanaty: Jeseník, Jánský Vrch, Vidnava i Zlaté Hory. Po 1920 obszar ten pozostał podległy diecezji wrocławskiej, lecz w 1978 stał się częścią archidiecezji ołomunieckiej. W 1996 powstała diecezja ostrawsko-opawska, do której odtąd należy dekanat Jeseník. Obecnie obejmuje 25 parafii. Obowiązki dziekana pełni (2011) ks. Miroslav Kadlec, proboszcz parafii w Mikulovicach.

Archidiecezja katowicka - jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w Kościele katolickim w Polsce ustanowiona diecezją 28 października 1925 przez papieża Piusa XI bullą Vixdum Poloniae unitas weszła jako sufragania w skład metropolii krakowskiej. Złożyły się na nią dwie niejednolicie geograficznie i historycznie ukształtowane części, składowe diecezji wrocławskiej. Pierwsza, to dawny obszar Wikariatu Cieszyńskiego (do końca I wojny światowej część Śląska Austriackiego), a druga to wschodnia część pruskiego Górnego Śląska. Granice powołanej do życia diecezji, liczącej 4225 km² pokrywały się z granicami województwa śląskiego.

Generalni Wikariaci

ks. Justus Wilhelm, hr. Prażma (1770-1795)
ks. Antoni Alojzy Löhn (1796-1806)
ks. Józef Karol Schipp (1806-1836)
ks. Paweł Prutek (1836-1842)
ks. dr. Mateusz Opolski (1843-1850)
ks. Antoni Helm (1850-1872)
ks. Franciszek Śniegoń (1872-1891)
ks. Karol Findiński (1892-1897)
ks. Karol Hudziec (1897-1902)
ks. Jerzy Kolek (1902-1926)

Przypisy

Frýdecká farnost v kontextu církevně-správního vývoje Slezska (cz.)
J. Londzin 1926, s. 75.

Bibliografia

Józef Londzin: Historja generalnego wikarjatu w Cieszynie. Cieszyn: 1926.

Janusz Spyra: Śląsk Cieszyński pod rządami Habsburgów (1653-1848). Cieszyn: Macierz Ziemi Cieszyńskiej, 2001, s. 152. ISBN 83-88271-07-5.

Władysław Sosna: Cieszyn. Przewodnik krajoznawczy. Cieszyn: Offsetdruk i Media Sp. z o.o., 2005, s. 111-112. ISBN 83-918061-9-7.