Wiki - Polski Serwis Naukowy

Autobus Wiki-Wiki na Międzynarodowym Porcie Lotniczym w Honolulu. Ward Cunningham nazwał to pojęcie od hawajskiego zwrotu wiki wiki (bardzo szybko), które zobaczył właśnie na tym autobusie.

Wiki — typ witryn internetowych, w których treść można tworzyć i zmieniać w prosty i szybki sposób, z poziomu przeglądarki internetowej, za pomocą prostego języka znaczników lub edytora WYSIWYG. Strony wiki, ze względu na swoją specyfikę, są przede wszystkim wykorzystywane do pracy nad wspólnymi projektami, takimi jak repozytoria wiedzy na wybrany temat lub projekty różnych grup społecznych.

Wikibooks zwane pierwotnie Wikimedia Free Textbook Project to jeden z projektów Fundacji Wikimedia, uruchomiony 10 lipca 2003 r. Jest to projekt siostrzany Wikipedii, który ma na celu poszerzanie i rozpowszechnianie darmowych, otwartych do edycji materiałów edukacyjnych, takich jak podręczniki szkolne, akademickie, poradniki, instrukcje obsługi oraz im podobne. Wikibooks są dostępne na zasadach Licencji Wolnej Dokumentacji GNU.

Wikinews to wolnodostępny serwis informacyjny oparty na technologii Wiki. Oznacza to, że każdy jego użytkownik (zarówno zarejestrowany, jak i niezarejestrowany) może redagować jego zawartość, dodawać nowe artykuły i tworzyć materiały dziennikarskie. Celem tego obywatelskiego dziennikarstwa jest dbałość zarówno o przestrzeganie praw autorskich, pozwalanie na łatwiejsze udostępnianie treści, lecz także dbałość o wiarygodność.

Nazwa Wiki pochodzi od hawajskiego wyrażenia wiki wiki, oznaczającego bardzo szybko. Autorem pojęcia i koncepcji jest Ward Cunningham, który w 1994 roku na potrzeby Portland Pattern Repository napisał oprogramowanie WikiWikiWeb.

Zasadnicze cechy serwisów opartych na mechanizmie wiki

szybkość i prostota tworzenia oraz aktualizacji stron internetowych,

łatwość tworzenia linków do zasobów wewnętrznych i zewnętrznych,

prosty sposób formatowania i wstawiania znaczników (prostszy niż w języku HTML),

możliwość współpracy wielu użytkowników, czasem rozsianych po całej kuli ziemskiej, przy tworzeniu stron.

Po stronie serwera w serwisach typu wiki używane jest różne oprogramowanie, posiadające różne możliwości oraz funkcje. Najpopularniejsze z nich to MediaWiki, UseModWiki, TWiki, MoinMoin, DokuWiki i PhpWiki.

Go (jap. 碁 – go lub 囲碁 – igo, chiń. 圍棋 – wéiqí, kor. 바둑 – baduk, paduk) – starochińska gra planszowa popularna również w Korei i Japonii, a w ostatnich latach zdobywająca rosnącą popularność na całym świecie (w tym także w Polsce). Dla wielu ludzi, głównie ludzi Wschodu, go jest specyficznym połączeniem nauki, sztuki i sportu.

Wikimedia Commons – jeden z siostrzanych projektów Fundacji Wikimedia utworzony jako magazyn ilustracji, zdjęć i plików multimedialnych dla wszystkich wersji językowych Wikipedii i projektów Fundacji Wikimedia.

Serwisy internetowe oparte na wiki

Istnieje kilkaset (a być może kilka tysięcy) serwisów wykorzystujących technologię Wiki. Największym z nich jest angielska Wikipedia, lecz nie jest ona „typową” wiki.

Większość wiki nie rozdziela dyskusji od informacji – każda strona przypomina wątek listy dyskusyjnej, który może być edytowany, dzielony i łączony jeśli nadmiernie się rozrośnie. Największe Wiki tego typu to Wiki Wiki Web poświęcona programowaniu i Sensei's Library poświęcona grze go.

DokuWiki – oprogramowanie typu wiki, którego celem jest tworzenie dokumentacji. DokuWiki rozpowszechniane jest na licencji GPL 2; zostało napisane w języku PHP. Działa na plikach tekstowych i nie wymaga bazy danych. Składnia używana do tworzenia dokumentów jest podobna do tej używanej przez oprogramowanie MediaWiki. DokuWiki zostało stworzone przez Andreasa Gohra w czerwcu 2004. Na stronie domowej można znaleźć kilkaset dodatkowych wtyczek rozszerzających możliwości programu.

Meta-Wiki – serwis wiki mający za zadanie wspomagać i koordynować projekty należące do Fundacji Wikimedia. Serwis ten publikuje również strony pomocy, a kiedyś także Biuletyn Fundacji Wikimedia.

Encyklopedia jest bardzo częstym zastosowaniem wiki – w czerwcu 2003 r. 8 z 10 największych wiki stanowiły encyklopedie. Dla większości języków funkcję wiki-encyklopedii spełnia Wikipedia. Polska Wikipedia jest jedną z największych wiki (na lipiec 2008 w liczbie opisywanych haseł jest 4. po angielskiej, niemieckiej i francuskiej ) i niewątpliwie największą polskojęzyczną wiki.

Wikimedia Foundation Inc. – organizacja stworzona w celu opieki nad projektami opartymi na idei Wiki. Jest spółką typu non profit założoną zgodnie z prawem stanu Floryda, a jej istnienie zostało oficjalnie ogłoszone przez Jimbo Walesa 20 czerwca 2003 roku. Nazwa Wikimedia została zaproponowana przez Sheldona Ramptona na angielskiej liście dyskusyjnej Wikipedii w marcu 2003 roku. Nieco później Daniel Mayer zarejestrował domeny http://wikimedia.org/ i http://wikimediafoundation.org/ na potrzeby Wikimedii.

MediaWiki - oprogramowanie typu wiki wykorzystywane przede wszystkim przez wszystkie Wikipedie i szereg innych projektów znajdujących się pod kuratelą Wikimedia Foundation, jak również innych projektów działających w pełni niezależnie. MediaWiki zostało napisane w PHP i jest rozpowszechniane na licencji GNU GPL; jako silnika bazy danych używa bazy danych MySQL, PostgreSQL lub Ingres.

Wiki Fundacji Wikimedia w języku polskim to: Wikipedia, Wikisłownik, Wikicytaty, Wikinews, Wikiźródła i Wikibooks.

Projekty Wikimedia Foundation

Większość projektów Wikimedia Foundation jest oparta o licencję CC-BY-SA, z wyjątkiem Wikiźródeł (w większości domena publiczna). Dane na koniec 2010 roku:

Wikipedia – wolna encyklopedia internetowa (ponad 750 000 artykułów w wersji polskojęzycznej)

Wikimedia Commons – repozytorium plików graficznych (ponad 7 800 000 plików multimedialnych)

Wikinews – serwis informacyjny (ponad 10 000 artykułów w wersji polskojęzycznej)

Wikicytaty – zbiór cytatów (ponad 12000 artykułów)

Wikispecies – lista gatunków zwierząt i roślin (ponad 200 000 artykułów)

Wikiźródła – repozytorium tekstów źródłowych (ponad 14000 tekstów źródłowych)

Wikisłownik – wielojęzyczny słownik (ponad 200 000 haseł w wersji polskojęzycznej)

Wikibooks – podręczniki pisane w trybie Wiki (niemal 300 podręczników w 5000 modułach)

Wikimedia Meta-Wiki – dyskusje o projektach Fundacji Wikimedia (ok. 10 000 artykułów, z czego kilkadziesiąt po polsku)

Linki zewnętrzne

Wikimedia Polska – wiki Stowarzyszenia Wikimedia Polska (ok. 200 artykułów)

Wiki na HowStuffWorks. (ang.)

WikiWikiWeb, pierwsza wiki (ang.)

WikiMatrix, porównanie oprogramowania typu wiki. (ang.)

Jak stworzyć własne wiki, Poradnik – przegląd. (pol.)

Stwórz własne wiki, Poradnik dla webmasterów. (pol.)

UseModWiki to oprogramowanie wiki stworzone w latach 1999-2000 przez Clifforda Adamsa w języku Perl. Oprogramowanie udostępniane jest na licencji GNU General Public License. Strony w UseModWiki zapisywane są w postaci prostej bazy danych opartej na plikach tekstowych, a nie na serwerze baz danych.

Domena publiczna (ang.: public domain) – w najwęższym znaczeniu jest to twórczość, z której można korzystać bez ograniczeń wynikających z uprawnień jakie mają posiadacze autorskich praw majątkowych, gdyż prawa te wygasły lub twórczość ta nigdy nie była lub nie jest przedmiotem prawa autorskiego. Pojęcie to wywodzi się anglosaskiego common law i początkowo oznaczało grunty należące do państwa, które zostały udostępnione do bezpłatnego użytku publicznego, co później zostało rozciągnięte na własność intelektualną, która z różnych względów nie jest objęta ochroną prawa autorskiego i może w związku z tym być wykorzystywana bezpłatnie przez każdego.