Wikipedia - Polski Serwis Naukowy

Wikipedia – wielojęzyczny projekt internetowej encyklopedii działającej w oparciu o zasadę otwartej treści. Funkcjonuje wykorzystując oprogramowanie MediaWiki (jęz. hawajski: wiki wiki = "szybko"), wywodzące się z koncepcji WikiWikiWeb, umożliwiające edycję każdemu użytkownikowi odwiedzającemu stronę i aktualizację jej treści w czasie realnym. Słowo Wikipedia jest neologizmem powstałym w wyniku połączenia wyrazów wiki i encyklopedia. Slogan reklamowy Wikipedii brzmi: "Wolna encyklopedia, którą każdy może redagować".

Larry Sanger (ur. 16 lipca 1968 w Bellevue, wychowywał się w Anchorage, Alaska) - wspólnie z Jimbo Walesem współzałożyciel Wikipedii. Był również redaktorem naczelnym Nupedii. Jako etatowy redaktor angielskiej Wikipedii w początkowej fazie jej rozwoju miał znaczący wpływ na jej kształt.
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały . W określeniu europejskości Unii naczelną rolę odgrywają czynniki historyczne i kulturowe oraz wspólna tożsamość i identyfikacja z wartościami demokratycznymi.

Wikipedia powstała 15 stycznia 2001 roku jako projekt pomocniczy pisanej przez ekspertów i nieistniejącej już projekty siostrzane. Wikipedia jest jedną z najczęściej odwiedzanych stron internetowych, a wiele stron uruchomiło jej mirrory lub forki.

Współzałożyciel Wikipedii Jimmy Wales nazwał ją "próbą stworzenia i rozpowszechnienia wielojęzycznej wolnej encyklopedii o najwyższym możliwym poziomie dla każdej osoby na Ziemi w jej własnym języku".

Kontrowersje budzi wiarygodność Wikipedii ze względu na możliwość wandalizowania treści haseł i brak weryfikacji kompetencji ich autorów, co skutkuje nierówną jakością haseł. Z drugiej strony możliwość swobodnej dystrybucji jej zawartości, ciągłe doskonalenie, duży zasięg i liczba edycji językowych spowodowały, że Wikipedia jest popularnym źródłem informacji.

Clifford Adams to amerykański programista wykorzystujący język Perl. Jest najbardziej znany jako autor Usemod Wiki, czyli oprogramowania, które było wykorzystywane przez Wikipedię przed MediaWiki.
Japońska Wikipedia to japońskojęzyczna edycja Wikipedii, licząca ponad 600 000 artykułów i zajmująca szóste miejsce (po Wikipedii angielskiej, niemieckiej, francuskiej, polskiej i włoskiej) co do ich ilości.

Zasady i zalecenia

Proces tworzenia zawartości Wikipedii porządkowany jest zbiorem zaleceń i zasad dotyczących doboru oraz redagowania treści i tytułów haseł. Decyzje dotyczące zasad i zaleceń obowiązujących w Wikipedii podejmowane są w wyniku dyskusji i konsensusu w gronie edytorów, a gdy jest to niemożliwe, przeprowadzane są głosowania. Umowne kryterium encyklopedyczności decyduje o dodawaniu lub usuwaniu haseł o odpowiedniej treści lub przenoszeniu ich do projektów siostrzanych (np. Wikisłownik, Wikicytaty, Wikibooks). Jedną z głównych zasad Wikipedii jest "neutralny punkt widzenia". Zasada ta wymaga unikania jednostronnego przedstawiania zagadnień, zwłaszcza z natury dyskusyjnych. Artykuły powinny zawierać możliwie pełny i aktualny stan wiedzy i opinii na opisywany temat. Nie wolno wprowadzać własnych przemyśleń i analiz czy informacji dotąd nieopublikowanych w żadnym źródle zewnętrznym. Wprowadzane informacje powinny być weryfikowalne. W przypadku braku wskazania źródeł bibliograficznych dla wprowadzanych treści, liczyć się należy z ich usunięciem. Nad przestrzeganiem zasad i zaleceń Wikipedii czuwają sami edytorzy stale kontrolujący wprowadzane zmiany. Aktywni, zaufani i doświadczeni edytorzy mogą uzyskiwać uprawnienia administratorów, zwiększające techniczne możliwości ochrony i respektowania zasad oraz zaleceń edycyjnych.

Francuska Wikipedia to francuskojęzyczna edycja Wikipedii, nazwana Wikipédia. Uruchomiona w marcu 2001 roku, zawiera ponad 950 000 artykułów i jest trzecią co do wielkości Wikipedią, za angielską i niemiecką edycją, a zarazem pierwszą pisaną w języku romańskim.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Wolna treść

Jimmy Wales

Do 15 czerwca 2009 Wikipedia była udostępniana w oparciu o licencję GNU Free Documentation License, będącą jedną z wielu licencji praw autorskich typu copyleft, które pozwalają na dowolną redystrybucję, tworzenie prac pochodnych i komercyjne wykorzystanie zawartości. Teksty umieszczone w Wikipedii przed tą datą są wciąż dostępne na tych zasadach. Po 15 czerwca 2009 Wikipedia przeszła na licencję CC-BY-SA 3.0, opublikowaną przez Creative Commons. Obowiązująca licencja udziela zezwolenia na kopiowanie, rozpowszechnianie i modyfikowanie treści artykułów Wikipedii zgodnie z zasadami Licencji Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 3.0 Unported lub dowolnej późniejszej jej wersji. Gdy użytkownik wprowadza własną treść do projektu, zachowuje prawo autorskie do tego tekstu, lecz jednocześnie zgadza się bezwarunkowo i na zawsze na udostępnienie własnej pracy na podanej licencji. Wikipedia może zawierać teksty i ich modyfikacje z innych źródeł, które używają tej samej licencji.

DVD (Digital Video Disc lub Digital Versatile Disc) – standard zapisu danych na optycznym nośniku danych, podobnym do CD-ROM (te same wymiary: 12 lub 8 cm) lecz o większej pojemności uzyskanej dzięki zwiększeniu gęstości zapisu.
Portugalska Wikipedia (Wikipédia lusófona) - portugalskojęzyczna edycja Wikipedii. Była piątą uruchomioną edycją Wikipedii. Uruchomiona w czerwcu 2001, osiągnęła 100 000 artykułów 26 stycznia 2006. 30 listopada 2006 przekroczyła 200 000.

Pomimo tego, że cały tekst Wikipedii jest dostępny na wolnej licencji, pewien procent grafik i dźwięków w niektórych Wikipediach nie jest udostępniany w oparciu o wolne licencje. Przykładami są loga korporacji, próbki piosenek czy chronione prawem autorskim zdjęcia nowych wiadomości. Wszystkie "niewolne" materiały używane są zgodnie z amerykańskim prawem dozwolonego użytku (ang. fair use). Jednakże Wikipedia polska oraz m.in. niemiecka, portugalska i duńska zabraniają korzystania z materiałów, które nie są objęte wolnymi licencjami. W polskiej Wikipedii trwała debata czy nie pozwolić na umieszczanie grafik zgodnie z polskim prawem dozwolonego użytku, lecz po konsultacji z prawnikami okazało się to niemożliwe.

Angielska Wikipedia – anglojęzyczna wersja Wikipedii. Założona została 15 stycznia 2001. W marcu 2006 osiągnęła milion artykułów, 9 września 2007 napisano dwumilionowy, a 17 sierpnia 2009 trzymilionowy artykuł. Angielska edycja Wikipedii była pierwszą i pozostaje jej największą wersją językową. W 2005 roku co trzeci artykuł we wszystkich wikipediach był napisany w angielskiej edycji.
Wikicytaty to polska wersja serwisu Wikiquote, siostrzanego projektu Wikipedii, który działa jako jedno z przedsięwzięć Fundacji Wikimedia. Angielska wersja powstała 27 czerwca 2003, zaś polska 17 lipca 2004 roku. Wikicytaty są obecnie trzecią pod względem wielkości wersją językową - zawierają ponad 8,5 tysiąca artykułów ustępując tylko projektowi angielskiemu (ponad 17,7 tys. stron) i włoskiemu (ponad 9,7 tys. artykułów). W lipcu 2007 uruchomiono czterdziestą wersję językową.

Zawartość Wikipedii była cytowana oraz kopiowana przez setki stron dzięki kopiom baz danych oraz używana na wykładach, w książkach i konferencjach. Treść Wikipedii wykorzystana była w sądzie amerykańskim oraz na stronie internetowej parlamentu Kanady (na stronie o ustawie Civil Marriage Act w liście "więcej informacji" znajduje się link do artykułu w angielskiej Wikipedii, Same-sex marriage). Niektórzy użytkownicy Wikipedii, wikipedyści, tworzą ogólną listę takich użyć.

Znak towarowy – prawnie chroniony, niepowtarzalny element produktu, skutecznie odróżniający go od produktów konkurencyjnych. Znakiem towarowym może być w szczególności nazwa, fraza, symbol, logo, projekt, obraz, kształt produktu, motyw, melodia użyty przez przedsiębiorcę w obrocie gospodarczym w celu uzyskania jednoznacznej identyfikacji swoich towarów lub usług wśród konsumentów.
Slogan (z ang. slogan, a to z irl. i szk. sluagh-ghairm – zawołanie bojowe) – znany, utarty i oklepany zwrot, który poprzez nadmierne używanie w wypowiedziach publicznych stracił na swoim znaczeniu, stając się czystym formalizmem.

Prawo do udzielania licencji na użycie znaku towarowego Wikipedii na różnych towarach, na przykład książkach lub płytach DVD, ma formalnie tylko Fundacja Wikimedia, lecz Wikimedia Deutschland ma ograniczone prawo dysponowania tymi znakami na terenie Niemiec i planowane jest przekazanie takich praw także innym, lokalnym oddziałom Wikimedia.

WikiZnanie (ros. Викизнание) - działający projekt wolnej encyklopedii internetowej w języku rosyjskim, który powstał w 2003 roku. Nazwa tego projektu pochodzi z połączenia słów wiki i znanie (ros. знание - wiedza).
Wikiversity (Wikiwersytet) – projekt Fundacji Wikimedia, będący obecnie w fazie beta. Pierwotnie projekt funkcjonował w ramach Wikibooks (2003), jednak z powodu formuły wykraczającej poza założenia projektu został utworzony oddzielny projekt, po złożeniu formalnej propozycji w listopadzie 2005 roku. Obecnie Wikiversity działa w jedenastu językach: angielskim, francuskim, niemieckim, włoskim, hiszpańskim, greckim, japońskim, portugalskim, czeskim, fińskim oraz rosyjskim.

Edytowanie

Edytorzy sprawdzają zmiany w artykułach poprzez porównywanie dwóch wersji danego artykułu. Różnice między tymi wersjami wyróżnione są kolorem czerwonym

Praktycznie wszyscy odwiedzający mogą edytować zawartość Wikipedii oraz tworzyć nowe artykuły, a ich zmiany są widoczne natychmiast po naciśnięciu przycisku Zapisz i zatwierdzeniu przez uprawnionego użytkownika – redaktora. Ostatni warunek wprowadzono w listopadzie 2008 roku, aby chronić czytelników przed skutkami działań wandali. Wikipedia zbudowana została na przekonaniu, że współpraca pomiędzy użytkownikami będzie prowadziła do stałej poprawy zawartości merytorycznej haseł, w sposób, w jaki udało się to osiągnąć w wielu projektach otwartego oprogramowania (ang. open-source). Niektórzy edytorzy Wikipedii opisali proces edycji artykułów jako "ewolucyjny proces darwinizmu społecznego".

Wiktionary – projekt Fundacji Wikimedia, którego założeniem jest stworzenie wolnego słownika w każdym języku opartego na mechanizmie wiki (zawierającego m.in. synonimy czy tłumaczenia). Wiktionary jest jednym z siostrzanych projektów Wikipedii.
Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Wiele osób, wykorzystując możliwości edytowania Wikipedii, wprowadza do haseł nonsensowne zmiany lub usuwa z nich treść. Działania te nazywane są "wandalizmami". Ponieważ jednak każda edycja jest odnotowana w historii danego hasła, wszelkie próby jego niszczenia mogą być wykryte i usunięte. Model współpracy w czasie rzeczywistym pozwala edytorom na szybkie uzupełnianie istniejących tematów. Czasem jednak inne wizje na temat zawartości haseł prowadzą do tak zwanych "wojen edycyjnych", czyli stanu, w którym edytorzy zmieniają artykuły według własnych informacji, wycofując nawzajem swoje zmiany.

Alexa Internet – amerykańska spółka kontrolowana przez Amazon.com, prowadząca witrynę Alexa znaną z dostarczania informacji na temat generowanego ruchu do innych stron internetowych. Spółka została założona w 1996 roku, a trzy lata później kontrolę nad nią przejął Amazon.com.
Polska Wolna Encyklopedia Sieciowa (PWES) – pierwszy okres istnienia polskiej Wikipedii, jeszcze jako samodzielnego projektu, na osobnym serwerze http://wiki.rozeta.com.pl należącym do krakowskiej firmy Shift. Projekt został założony przez Wikipedystę działającego wówczas w angielskiej Wikipedii - Pawła Jochyma, do którego dołączył Wikipedysta Krzysztof Jasiutowicz.

Strona "ostatnich zmian" pokazuje listę najnowszych edycji w polskiej Wikipedii. Ta strona służy użytkownikom usuwającym z haseł wandalizmy. Istnieje również kanał IRC, na którym można oglądać zmiany w artykułach "na żywo": #pl.wikipedia @ irc.wikimedia.org.

Hasła Wikipedii z założenia mogą być edytowane w każdej chwili. Możliwość edycji może być jednak czasowo zablokowana (lub ograniczona, na przykład tylko dla zalogowanych użytkowników) ze względu na częste wandalizmy lub wojny edycyjne. Wikipedia nie deklaruje, że którekolwiek hasło jest "kompletne" lub "skończone", choć planowane jest stworzenie systemu tzw. wersji stabilnych. Autorzy artykułów nie muszą mieć żadnych formalnych kwalifikacji w danej dziedzinie, aby edytować artykuły, ponadto są powiadamiani, że ich wkład może być "dowolnie edytowany i rozpowszechniany" przez każdego.

Krzysztof Przemysław Jasiutowicz (ur. 1960) – współzałożyciel polskiej wersji Wikipedii i Wikicytatów, lekarz internista, specjalista II stopnia z chorób wewnętrznych, pracownik przychodni lekarskiej w Częstochowie. Posiada na swoim koncie drobne publikacje z dziedziny medycyny, zaangażowany społecznie w rozwój polskiego Internetu. Przekładał na język polski artykuły dla poradnika JTZ.org.pl, przeznaczonego dla użytkowników Linuksa, pomagał w tłumaczeniu interfejsów oprogramowania tego systemu.
Kontaminacja (portmanteau) w etymologii – zjawisko słowotwórcze oznaczające połączenie dwóch lub więcej słów albo wyrażeń, zazwyczaj o pokrewnym znaczeniu, w jedno.

Aktywni edytorzy często tworzą własne "listy obserwowanych" haseł na interesujące ich tematy po to, by na bieżąco śledzić ich zmiany, wliczając w to uzupełnienia, dyskusje czy potencjalne wandalizmy. Także większość poprzednich wersji może być odczytana (i odtworzona), ponieważ zapisana jest w "historii edycji" danego hasła. Umożliwia to obejrzenie każdej wersji artykułu oraz ich porównywanie. Jedyne wyjątki to artykuły, które zostały usunięte. Edycje ich dotyczące są widoczne jedynie dla administratorów Wikipedii.

Ewolucja (łac. evolutio – rozwinięcie, rozwój) – ciągły proces, polegający na stopniowych zmianach cech gatunkowych kolejnych pokoleń wskutek eliminacji przez dobór naturalny lub sztuczny części osobników (genotypów) z bieżącej populacji.
Dyrektor Generalny (ang. CEO – Chief Executive Officer) – osoba dysponująca ostateczną władzą wykonawczą w organizacji lub firmie. Funkcjonalnie odpowiada polskiemu prezesowi zarządu.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)