Wiktor Niekrasow (ros. Ви́ктор Плато́нович Некра́сов), ur. 4 (17) czerwca 1911 w Kijowie, zm. 3 września 1987 w Paryżu – radziecki pisarz-prozaik i dysydent.

Dom w Kijowie w którym w latach 1950-1974 mieszkał Wiktor Niekrasow

Biografia

Pochodził z rodziny inteligenckiej. Ojciec – Płaton Fiedosiejewicz (1878-1917) był urzędnikiem bankowym, matka – Zinaida Nikołajewna z d. Motowiłowa (1878-1970) była lekarzem. Jego rodzice pozostawali w przyjacielskich stosunkach z Leninem i Łunaczarskim, jego ciotka była bliską przyjaciółką Nadieżdy Krupskiej. Dzieciństwo spędził w Lozannie, gdzie jego matka ukończyła studia medyczne oraz w Paryżu, gdzie podczas I wojny światowej Zinaida była lekarzem wojskowym. W 1915 powrócił wraz z matką do Rosji i zamieszkał w Kijowie, gdzie spędził większość swojego życia. W 1936 ukończył architekturę na Kijowskim Instytucie Budownictwa, a w 1937 studium teatralne przy kijowskim Teatrze Dramatu Rosyjskiego. Następnie pracował jako aktor i scenograf teatralny w Kijowie, Władywostoku, Kirowie i Rostowie nad Donem. Od sierpnia 1941 roku jako saper służył na froncie, min. pod Stalingradem. W lecie 1944 Niekrasow został ciężko ranny podczas walk o Lublin i po rekonwalescencji, na początku 1945 został zdemobilizowany w stopniu kapitana. W latach 1945-1947 pracował jako dziennikarz w piśmie Sowietskoje isskustwo.

Debiutował w 1946 roku powieścią pt. W okopach Stalingradu, która po raz pierwszy ukazała się na łamach czasopisma Znamia (nr 8-10). Ta najsłynniejsza jego powieść, oparta na osobistych wspomnieniach autora z okresu bitwy o miasto, jest dziś uważana za jeden z najlepszych i najbardziej realistycznych utworów o wojnie ojczyźnianej. Wyróżniająca się pośród romantycznych i pełnych heroizmu powieści radzieckich tamtych lat książka, stanowi czołowe dzieło nurtu tzw. "prawdy okopów". Powieść zyskała duży rozgłos i została przetłumaczona na 36 języków (w tym również na polski) oraz wydana w milionach egzemplarzy. Niekrasow, po przeczytaniu powieści przez Stalina, otrzymał za nią Nagrodę Stalinowską II stopnia w 1947 roku. Na podstawie tej książki w 1956 roku powstał film pt. Sołdaty (pol. W okopach Stalingradu). Kolejne utwory Niekrasowa podejmowały "trudne" w czasach ZSRR tematy, takie jak adaptacja do pokojowego życia żołnierzy powracających z frontu (W rodzinnym mieście) lub niewinnie represjonowanych więźniach gułagów (Kira). Od 1959 roku na łamach Litieraturnoj gaziety zamieszczał artykuły nawołujące do upamiętnienia ofiar holocaustu na terenie ZSRR, min. zbrodni w Babim Jarze. Z tego powodu, po kilu latach został oskarżony przez władze o syjonizm. Pomnik poświęcony Żydom pomordowanym w Babim Jarze został jednak w 1976 roku postawiony i dziś uważa się, że nie mała w tym zasługa publikacji Niekrasowa.

W 1962 roku Niekrasow opublikował reportaż z podróży po ZSRR i USA pt. Po obu stronach oceanu w którym przedstawił obiektywny obraz życia codziennego w ZSRR i USA początku lat 60. Spisując to co widział naraził się na ataki władz, min. samego Nikity Chruszczowa. Podobnie obiektywne spostrzeżenia z podróży do Francji, Włoch i USA, zawarte w reportażach Pierwsza znajomość i Miesiąc we Francji naraziły go na zarzut "bałwochwalstwa wobec Zachodu". Jego liberalne wypowiedzi na temat sztuki ZSRR (literatury, filmu i malarstwa) spowodowały kłopoty pisarza z cenzurą. Upadek Chruszczowa w 1964 roku i objęcie władzy przez Breżniewa na kilka lat zapewniły pisarzowi spokój. Jednak w 1969 roku Niekrasow podpisał list protestacyjny do Susłowa w obronie represjonowanego ukraińskiego pisarza Czernowoła, a w 25 rocznicę zgłady Żydów w Babim Jarze ponownie publicznie upomniał się o pamięć ofiar. W konsekwencji został usunięty z partii w 1972, pozbawiony obywatelstwa oraz zmuszony do emigracji w roku 1974. Wyjechał do Lozanny, a następnie osiadł w Paryżu, gdzie w latach 1975-1982 był zastępcą redaktora naczelnego czasopisma Kontinient. W okresie tym współpracował również z radiem Swoboda.

Na emigracji opublikował m.in. Notatki gapia (1975), Spojrzenie i coś (1977), Po obu stronach muru (1978), Saperlipoet, albo Jeśli by i kiedy w ustach rosły grzyby (1983), Mała smutna opowieść (1986). We wszystkich tych utworach Niekrasow pisał o swoich wrażeniach i przemyśleniach na temat świata Zachodu w połączeniu ze wspomnieniami z czasów ZSRR i krytycznymi wypowiedziami o sobie samym.

Żywo interesował go proces pieriestrojki w ZSRR.

Zmarł na raka w Paryżu w 1987 roku. Został pochowany na cmentarzu prawosławnym w Sainte-Geneviève-des-Bois.

Za swoją dewizę życiową uważał: "Być sobą, nie kłamać, nie udawać, nie pochlebiać.

Nagrobek niekrasowa na cmentarzu w Sainte-Geneviève-des-Bois