Zgodnie ze swoim zwyczajem, święta Bożego Narodzenia 1900 r. królowa spędziła w Osborne House (rezydencję tę wybrał książę Albert) na wyspie Wight. Zmarła na krwiaka mózgu 22 stycznia 1901 r. w wieku 81 lat. Zgodnie ze swoim życzeniem została pochowana w białej sukni i ślubnym welonie. Do trumny włożyli ją jej żyjący synowie, książę Connaught i książę Walii, wówczas już król Edward VII. Pogrzeb Wiktorii odbył się 2 lutego 1901 r., po dwudniowym wystawieniu trumny na widok publiczny. Pochowano ją obok księcia Alberta w Frogmore Mausoleum. Ponieważ nie lubiła czarnych pogrzebów, Londyn udekorowano z tej okazji purpurą i bielą. Wiktoria panowała przez 63 lata, 7 miesięcy i 2 dni, najdłużej ze wszystkich brytyjskich monarchów.

Następcą Wiktorii został jej najstarszy syn, książę Walii, pod imieniem Edwarda VII. Wraz ze śmiercią Wiktorii zakończyły się rządy dynastii hanowerskiej w Wielkiej Brytanii.

Dziedzictwo

Pomnik królowej Wiktorii przed gmachem Parlamentu w Kapsztadzie

Królowa Wiktoria była pierwszym nowoczesnym brytyjskim monarchą. Poprzedni władcy byli aktywnymi uczestnikami życia politycznego, jednak seria reform politycznych umocniła stanowisko Izby Gmin kosztem Izby Lordów i monarchy. Rola królowej stawała się coraz bardziej symboliczna. Jak napisał Walter Bagehot, od czasów królowej Wiktorii brytyjski monarcha miał prawo do konsultacji, prawo do doradzania i prawo do ostrzegania.

Wraz ze spadkiem znaczenia monarchii w życiu politycznym a wzrostem jej symbolicznego znaczenia, stała się ona kwintesencją moralności i wartości rodzinnych. W odróżnieniu od obfitujących w skandale rządów poprzedników, panowanie Wiktorii zakorzeniło w brytyjskiej świadomości wizerunek królestwa jako "rodzinnej monarchii", z którą purytańska w swych obyczajach klasa średnia mogła się identyfikować.

Kanadyjski znaczek pocztowy z wizerunkiem królowej Wiktorii

Na międzynarodowej scenie politycznej Wiktoria była ważną figurą, nie tylko wskutek znaczenia brytyjskiego Imperium, ale także rodzinnych koneksji monarchini. Małżeństwa jej dzieci nadały jej przydomek "babki Europy". Przykładowo monarchiami, które w 1914 r. stanęły naprzeciw siebie rządzili wnukowie Wiktorii, lub mężowie jej wnuczek.

Wiktoria jest pierwszą znaną nosicielką hemofilii w królewskiej linii, ale jest niejasne, w jaki sposób ją odziedziczyła (możliwe, że hemofilia u królowej była tzw. mutacją de novo, czyli samorodną) . Niektórzy uważają, że winna była jakaś mutacja spermy, gdyż w momencie narodzin córki jej ojciec miał 52 lata. Podejrzewa się również, że książę Kentu nie był biologicznym ojcem Wiktorii, a był nim irlandzki prywatny sekretarz i potwierdzony źródłowo kochanek księżnej Kentu, sir John Conroy. Jednak w życiorysie Conroya i historii jego rodziny nie ma nic, co potwierdzałoby hemofilię w jego rodzinie.

Bardziej prawdopodobne jest, że hemofilię Wiktoria odziedziczyła po matce. Cesarzowa Wiktoria nie cierpiała na tę chorobę, ale jej nosicielkami były księżniczka Alicja i księżniczka Beatrycze. Na hemofilię był chory książę Albany. Najsłynniejszą ofiarą hemofilii wśród potomków Wiktorii był jej prawnuk, carewicz Aleksy Mikołajewicz Romanow. Obecnie wydaje się, że gen hemofilii został wyeliminowany wśród potomków Wiktorii. Możliwe, że gen przetrwał w królewskiej rodzinie Hiszpanii, ale nie zanotowano do tej pory przypadków zachorowań.

W 2007 r. potomkami Wiktorii są następujący europejscy monarchowie (obecni i obaleni) - Elżbieta II, królowa Wielkiej Brytanii, Harald V, król Norwegii, Karol XVI Gustaw, król Szwecji, Małgorzata II, królowa Danii, Jan Karol I, król Hiszpanii, Konstantyn II, król Hellenów (obalony), oraz Michał I Hohenzollern-Sigmaringen, król Rumunii (obalony). Potomkami Wiktorii są również pretendenci do tronu Serbii (Aleksander II Karadziordziewić), Rosji (Maria Władimirowna Romanowa), Prus (Jerzy Fryderyk Hohenzollern), Sachsen-Coburg-Gotha (Andrzej von Sachsen-Coburg-Gotha), Hanoweru (Ernest August V), Hesji (Maurycy Heski) i Badenii (Maksymilian Badeński).

Królowa Wiktoria doświadczyła niepopularności w pierwszych latach swojego wdowieństwa, ale stała się niezmiernie popularna w latach 80. i 90. W 2002 r. w plebiscycie BBC na 100 najwybitniejszych Brytyjczyków zajęła 18. miejsce.

Innowacjami wprowadzonymi za panowania Wiktorii są znaczki pocztowe (pierwszy, "Penny Black", wypuszczono w 1840 r., zawierał on podobiznę królowej) oraz kolej (Wiktoria była pierwszą monarchinią, która jeździła koleją).

Królowa Wiktoria pozostaje najczęściej upamiętnianym brytyjskim monarchą. Jej pomniki można odnaleźć na każdym terytorium dawnego Imperium Brytyjskiego. Wiele instytucji, stowarzyszeń, parków czy organizacji nosi jej imię.

Równocześnie jako symbol brytyjskiego kolonializmu jej pomniki były często usuwane. Taki los spotkał pomnik dłuta Johna Hughesa, który w 1924 r. stanął przed Leinster House w Dublinie. Został stamtąd usunięty w 1947 r. po fali krytyki, jaką wywołał pomnik brytyjskiej królowej przed gmachem irlandzkiego parlamentu. Po latach pomnik został przekazany do Australii i 20 grudnia 1987 r. stanął w Sydney.

Królowa Wiktoria w kulturze

Pierwszy oficjalny znaczek pocztowy wypuszczony za panowania Wiktorii

Fenian Raid Medal z 1870 r.

Ciekawostki

Genealogia

Zobacz też