Wilamowice - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: inne miejscowości o tej nazwie.

Wilamowice (niem. Wilmesau, wil. Wymysoü) to miasto w woj. śląskim, w powiecie bielskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wilamowice. Wilamowice są położone na pograniczu Podgórza Wilamowickiego i Pogórza Śląskiego. Ośrodek sadowniczy i przemysłu lniarskiego.

Święty Józef Bilczewski (ur. 26 kwietnia 1860 – zm. 20 marca 1923) – święty Kościoła katolickiego, arcybiskup lwowski obrządku łacińskiego, profesor teologii dogmatycznej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, rektor Uniwersytetu Lwowskiego.
Królestwo Czech (czes. České království) – historyczne państwo istniejące od momentu koronacji Wratysława II na króla Czech. Po jego śmierci Czechy znów stały się księstwem. Ponownie istniało królestwo w czasie panowania Władysława II. Od czasów Przemysła Ottokara I tytuł królewski był dziedziczny. Po wygaśnięciu dynastii Przemyślidów w 1306 r. Czechy przeszły pod panowanie Luksemburgów. Od 1356 r. król Czech był jednym z elektorów Rzeszy. Po bezpotomnej śmierci Ludwika II Jagiellończyka w 1526 r. Czechy dostały się pod panowanie Habsburgów. Od 1849 r. kraj koronny Cesarstwa Austriackiego, obejmujący obszar Czech właściwych. W wyniku rozpadu Austro-Węgier po I wojnie światowej Królestwo Czech weszło w skład Czechosłowacji.

Historia

Osobny artykuł: Historia Wilamowic.

Założenie osady ok. 1250 przez grupę osadników z Fryzji i Flandrii

Około 1300 r. budowa kościoła św. Stanisława i erygowanie parafii Przenajświętszej Trójcy

W XIII w. pod zwierzchnictwem Królestwa Czech

Od drugiej połowy XVI w. do 1626 r. ośrodek kalwinizmu

1646 – w wyniku pożaru zniszczony zostaje kościół parafialny – odbudowany w 1661

1692 – po raz kolejny płonie kościół parafialny – odbudowany w 1704

8 stycznia 1818 - nadanie praw miejskich

W XIX w. rozwój tkactwa – od 1887 szkoła tkacka

1900 – według austriackiego spisu ludności z 1900 w 317 budynkach w Wilamowicach na obszarze 1039 hektarów mieszkało 1719 osób (gęstość zaludnienia 165,4 os./km²), z czego 1677 (97,6%) było katolikami a 42 (2,4%) wyznawcami judaizmu, 1152 (67%) było niemiecko- a 567 (33%) polskojęzycznymi.

1918 – przyłączenie Wilamowic do odrodzonej Polski

1923 – początek budowy nowego kościoła parafialnego w stylu neogotyckim, którego budowę przerywaną Wielkim Kryzysem w 1935 i pożarem w 1957 ukończono w 1960 roku

1945 – zakaz używania języka wilamowskiego

1956 – uchylenie zakazu używania języka wilamowskiego

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bielskiego

2005 – kanonizacja Józefa Bilczewskiego

Język i kultura

Zapoznaj się również z: Wilamowiczanie.

Mieszkańcy Wilamowic są potomkami osadników z Fryzji i Flandrii, którzy osiedlili się na tych terenach w XIII wieku. Stworzyli wyizolowaną kulturowo społeczność, odrębną również językowo. W 1808 roku wykupili się z poddaństwa a w 1818 wykupili prawa miejskie dla Wilamowic. Do 1945 roku w powszechnym użyciu był język wilamowski (wymysiöeryś) – archaiczny język (dziś włada nim około 70 osób). Mała społeczność używała również własnego stroju wilamowickiego zawierającego elementy szkockiej kraty, motywy tureckie oraz kwiatowe, wykonane starą metodą klockową. Po II wojnie światowej władze komunistyczne próbowały zatrzeć ślady odrębności kulturowej Wilamowian.

Trenczyńskie Cieplice (słow. Trenčianske Teplice, węg. Trencsénteplic, niem. Trentschinteplitz) – uzdrowisko w zachodniej Słowacji, w dolinie potoku Teplicka, w obszarze gór Strażowskich.
Sojusz Lewicy Demokratycznej (SLD) – polska lewicowa partia polityczna, założona 15 kwietnia 1999 (zarejestrowana sądownie 17 maja 1999) przez działaczy większości organizacji wchodzących w skład koalicji SLD. W latach 2001–2005 partia tworząca rząd (do 2003 większościowy, koalicyjny z Polskim Stronnictwem Ludowym i Unią Pracy; od 2003 mniejszościowy wraz z niektórymi ugrupowaniami lewicowymi). Premierami z ramienia partii byli Leszek Miller (2001–2004) i Marek Belka (2004–2005). Od 2005 partia znajduje się w opozycji parlamentarnej. Sojusz Lewicy Demokratycznej jest członkiem Międzynarodówki Socjalistycznej. W Parlamencie Europejskim należy do Postępowego Sojuszu Socjalistów i Demokratów. Ideologia partii wywodzi się z nurtu socjaldemokratycznego.

Dziś tradycję kultywuje Regionalny Zespół Pieśni i Tańca "Cepelia Fil Wilamowice" założony w 1987 skupiający młodzież oraz Regionalny Zespół Pieśni i Tańca "Wilamowice" założony w 1948 skupiający kilka pokoleń. Działa także Stowarzyszenie Na Rzecz Zachowania Dziedzictwa Kulturowego Miasta Wilamowice "Wilamowianie", mające na celu ratowanie kultury wilamowskiej.

Sadownictwo jest dziedziną ogrodnictwa zajmującą się uprawą roślin trwałych (wieloletnich) dających jadalne owoce, czyli roślin sadowniczych. Zgodnie z tą definicją będą to zarówno drzewa i krzewy jak i krzewinki i byliny uprawiane w sadach i na plantacjach.
Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)