Wilczomlecz - Polski Serwis Naukowy

Euphorbia amygdaloides

Narys kwiatowy

Kwiaty przedstawiciela polskiej flory, wilczomleczu sosnka

Wilczomlecz opasły

Euphorbia spinosa

Hodowlane odmiany wilczomleczu nadobnego są popularną ozdobą w okresie świąt Bożego Narodzenia

Wilczomlecz (Euphorbia L.) – rodzaj roślin z rodziny wilczomleczowatych, liczący około 1600-2000 gatunków. Zamieszkuje cieplejsze strefy całego świata, szczególnie licznie w Afryce. W Europie występuje dziko ok. 100 gatunków, w Polsce ponad 20. Gatunkiem typowym jest Euphorbia antiquorum L..

Wilczomlecz ogrodowy (Euphorbia peplus L.) – gatunek rośliny należący do rodziny wilczomleczowatych. Wyastępuje w Północnej Afryce, Azji i Europie. W Polsce archeofit, roślina pospolita . Jest to jeden z najczęściej spotykanych wilczomleczów.

Wilczomlecz lancetowaty (Euphorbia esula L.) – gatunek należący do rodziny wilczomleczowatych. Występuje w stanie dzikim w Europie, Azji Mniejszej, Azji zachodniej. Zawleczony do Ameryki Północnej. W Polsce pospolity na niżu i w niższych piętrach górskich.

Morfologia

Rośliny roczne, byliny, krzewy, drzewa, a nawet sukulenty. Kwiaty zebrane w kwiatostan zwany cyjatium, pełniący rolę pojedynczego kwiatu. Cyjacja zebrane są zwykle w szczytową, wieloramienną wierzchotkę, z okółkiem liści u nasady, kwiaty są bardzo zredukowane i składają się tylko z 1 pręcika i 1 słupka. Owoc: trzykomorowa torebka z pojedynczymi nasionami w każdej komorze. Nasiona z osnówką.

Bukietnicowate (Rafflesiaceae ) – rodzina roślin okrytonasiennych z rzędu malpigiowców. Obejmuje trzy rodzaje liczące ok. 20 gatunków, z czego 15 należy do rodzaju bukietnica (Rafflesia). Przedstawiciele rodziny występują w Azji południowo-wschodniej – na Półwyspie Indochińskim, na wyspach Sumatra, Jawa i Borneo oraz w Filipinach. Bukietnica Arnolda (Rafflesia arnoldii) znana jest jako roślina o największych kwiatach na Ziemi, przez co stanowi atrakcję dla ekoturystów.

Osnówka, epimacjum (łac. arillus) – mięsiste zgrubienie rozwijające się wokół nasienia i stanowiące jego otoczkę, przy czym w odróżnieniu od owoców, nie powstaje z zalążni (owocolistków). Osnówki wykształcają niektórzy przedstawiciele nagonasiennych (rodziny cisowate i głowocisowate) i wyjątkowo rośliny okrytonasienne, np. muszkatołowiec czy granatowiec właściwy.

Biologia

Rośliny trujące. Wszystkie gatunki wytwarzają biały, ostry i trujący sok mleczny (zawiera kwas euforbinowy, euforbinę, związki cyjanogenne), który może spowodować zapalenia skóry, pęcherze i owrzodzenia, a sok niektórych gatunków po dostaniu się do oka może powodować czasową ślepotę.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Krzew - roślina wieloletnia o zdrewniałej łodydze, czasem także korzeniach, przekraczająca 0,5 m wysokości. Krzewy mają krótki pęd główny, z którego wyrastają równorzędne, rozgałęziające się pędy boczne. W przeciwieństwie do drzew u krzewów brak osi głównej, która u drzew przechodzi przez system pędowy. W rozwoju krzew powstaje przez rozwój pączków bocznych, znajdujących się u nasady pędu głównego, który zostaje szybko opanowany przez tworzące się liczne pędy boczne i wcześnie zamiera. Krzewy mają korzeń palowy, podobnie jak drzewa.

Systematyka

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (2001...)

Rodzaj wilczomlecz należy do podrodziny Euphorbioideae, rodziny wilczomleczowatych, która jest rodziną siostrzaną dla bukietnicowatych (Rafflesiaceae), zaliczaną do obszernego rzędu malpigiowców (Malpighiales) i wraz z nim do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych.

Wilczomlecz obrotny (Euphorbia helioscopia L.) – gatunek rośliny należący do rodziny wilczomleczowatych. Występuje w stanie dzikim w Afryce Północnej, Azji i Europie. W Polsce pospolity chwast. Archeofit.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Pozycja w systemie Reveala(1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Euphorbianae, rząd wilczomleczowce (Euphorbiales Lindl.), rodzina wilczomleczowate (Euphorbiaceae Juss.), plemię Euphorbieae Dumort., podplemię Euphorbiinae Grieseb., rodzaj wilczomlecz (Euphorbia L.).

Wilczomlecz migdałolistny (Euphorbia amygdaloides L.) – gatunek rośliny należący do rodziny wilczomleczowatych. Występuje w Północnej Afryce, w Zachodniej Azji i na Kaukazie oraz w Europie. W Polsce jest dość rzadki, występuje w Górach Świętokrzyskich i w południowej części Lubelszczyzny.

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Gatunki flory Polski

wilczomlecz austriacki (Euphorbia austriaca A. Kern.)

wilczomlecz błękitnawy (Euphorbia characias Host.) – gatunek uprawiany

wilczomlecz błotny (Euphorbia palustris L.)

wilczomlecz błyszczący (Euphorbia lucida Waldst. & Kit.)

wilczomlecz drobny (Euphorbia exigua L.) – antropofit zadomowiony

wilczomlecz groszkowy (Euphorbia lathyris L.) – gatunek uprawiany

wilczomlecz kątowy (Euphorbia angulata Jacq.)

wilczomlecz lancetowaty (Euphorbia esula L.)

wilczomlecz migdałolistny (Euphorbia amygdaloides L.)

wilczomlecz miotlasty (Euphorbia virgultosa Klokov) – gatunek o niejasnym statusie

wilczomlecz obrotny (Euphorbia helioscopia L.) – antropofit zadomowiony

wilczomlecz obrzeżony, w. białobrzegi (Euphorbia marginata Pursh) – gatunek uprawiany

wilczomlecz obrzeżony (wilczomlecz białobrzegi) (Euphorbia marginata Pursh) – gatunek uprawiany

wilczomlecz ogrodowy (Euphorbia peplus L.) – antropofit zadomowiony

wilczomlecz plamisty (Euphorbia maculata L.) – antropofit zadomowiony

wilczomlecz pstry (Euphorbia epithymoides L., syn. E. polychroma A. Kern.) – gatunek o niejasnym statusie we florze Polski

wilczomlecz rozesłany (Euphorbia humifusa Willd.) – antropofit zadomowiony

wilczomlecz rózgowaty (Euphorbia virgata Wakdst. & Kit.) – gatunek o niejasnym statusie

wilczomlecz sierpowaty (Euphorbia falcata L.) – antropofit zadomowiony

wilczomlecz sosnka (Euphorbia cyparissias L.)

wilczomlecz szerokolistny (Euphorbia platyphyllos L.) – gatunek o niejasnym statusie

wilczomlecz sztywny (Euphorbia serrulata Thuill., syn. E. stricta)

wilczomlecz słodki (Euphorbia dulcis L.)

wilczomlecz wołyński (Euphorbia volhynica Besser ex Szafer, Kulcz. & Pawł.) – efemerofit

wilczomlecz włosisty (Euphorbia villosa Waldst. & Kit. ex Willd.)

Euphorbia seguierana All., syn. E. gerardiana Jacq. – efemerofit

Euphorbia taurinensis All., syn. E. graeca Boiss. & Spruner – efemerofit

Inne gatunki (wybór)

wilczomlecz białounerwiony (Euphorbia leuconeura)

wilczomlecz drzewiasty (Euphorbia dendroides)

wilczomlecz kandelabrowy (Euphorbia candelabrum)

wilczomlecz karpacki (Euphorbia carpatica Woł.)

wilczomlecz kłujący (Euphorbia acanthothamnos)

wilczomlecz lśniący (Euphorbia milii var. splendorum)

wilczomlecz nadobny, poinsecja nadobna (Euphorbia pulcherrima)

wilczomlecz opasły (Euphorbia obesa)

wilczomlecz ozdobny (Euphorbia splendens)

wilczomlecz piękny, korona cierniowa (Euphorbia milli)

wilczomlecz rdestolistny (Euphorbia polygonifolia Jacq.)

wilczomlecz żywiconośny (Euphorbia resinifera)

wilczomlecz palczasty (Euphorbia tirucalli)

Euphorbia tommasiniana

Euphorbia neriifolia

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-11-26].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-01-10].
zbiorowe: A-Z encyklopedia. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Euphorbia (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-30].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.