Wilejka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: Wilejka.

Na mapach: 54°29′N 26°55′E / 54.483, 26.917

Wilejka (biał. Вілейка) – miasto na Białorusi, w obwodzie mińskim, siedziba rejonu wilejskiego, do 1945 w Polsce, w województwie wileńskim, siedziba powiatu wilejskiego.

Wilejka leży nad Wilią.

Okupacja wojenna (łac. occupatio bellica) – czasowe zajęcie przez siły zbrojne państwa prowadzącego wojnę całości lub części terytorium państwa nieprzyjacielskiego i wprowadzenie tam swojej władzy.

Gmina Wilejka (od 1929 gmina Kołowicze) – dawna gmina wiejska w woj. nowogródzkim/Ziemi Wileńskiej II Rzeczypospolitej (obecnie na Białorusi). Siedzibą gminy była Wilejka (3417 mieszk. w 1921 roku), która stanowiła odrębną gminę miejską.

Demografia

Historia

Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1599. Wilejka otrzymała prawa miejskie w 1795. Po trzecim rozbiorze Polski znalazła się w zaborze rosyjskim. W okresie międzywojennym ponownie znajdowała się w granicach Polski. W Wilejce siedziba swą miał powiat oraz wiejska gmina Wilejka. Do 17 września 1939 mieściło się w mieście dowództwo Pułku KOP "Wilejka" i garnizon macierzysty Batalionu KOP "Wilejka".

Ewa Maria Ostrowska ps. Brunon Zbyszewski, Nancy Lane, (ur. 24 grudnia 1938 r. w Wilejce (obecnie Białoruś) – polska pisarka i dziennikarka. Swoje pierwsze lata spędziła u dziadków – Bronisławy i Witolda Kondrackich, w Landwarowie. Przeżycia związane z tym okresem na zawsze utkwiły w jej pamięci. Tam żołnierz strzelał do niej, do pięcioletniej dziewczynki, tam dowiedziała się, że jej ojciec zginął w Katyniu. Dalsze lata spędziła z dziadkami w Ornecie na Warmii; potem przeniosła się do Łodzi.

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Od września 1939 do czerwca 1941 miasto znajdowało się pod okupacją sowiecką, a później od 1941 do 1944 niemiecką. W latach 1945–1991 Wilejka należała do Białoruskiej SRR.

Znajduje się tu Centrum Łączności Marynarki Wojennej, podległe dowództwu Floty Bałtyckiej Federacji Rosyjskiej (54°27′50″N 26°46′40″E / 54.46389, 26.77778)

Przemysł spożywczy, metalowy, mineralny, meblarski; węzeł drogowy.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.

Ludzie związani z miastem

Maria Górska-Zajączkowska – polski biolog związany z Ogrodem Botanicznym w Poznaniu,

Zygmunt Młot-Przepałkowski – polski urzędnik administracji państwowej, rotmistrz kawalerii Wojska Polskiego,

Ewa Maria Ostrowska – polska pisarka i dziennikarka,

Józef Stasiun – polski dyrektor Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza w Wilejce (do 17 września 1939 r.), wcześniej do ok. 1927 r. dyrektor Seminarium Nauczycielskiego w Wilnie,

Władysław Strzemiński oraz Katarzyna Kobro – polscy artyści konstruktywistyczni, mieszkali w Wilejce 1923-1924 oraz 1939-1940.

Galeria

Cerkiew

Granica państwowa – powierzchnia pionowa przechodząca przez linię graniczną oddzielająca terytorium, podziemie i obszar powietrzny jednego państwa od innych państw lub obszarów niczyich. Do określania granic często używa się charakterystycznych elementów geograficznych, jak na przykład rzeki, łańcuchy górskie lub wybrzeża morskie. Oznaczana jest specjalnymi znakami . Stopień rozwinięcia granicy państwa określa współczynnik rozwinięcia granicy.

Obwód miński (biał. Мíнская во́бласць, Minskaja wobłasć, Taraszkiewica: Менская вобласьць, Mienskaja wobłaść, ros. Минская область) – obwód Białorusi leżący w jej centralnej części kraju. Stolicą obwodu jest Mińsk.

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Kaplica przy kościele

Przypisy

Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.)
Zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 28 lutego 1937 r. o ustaleniu urzędowych nazw miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104).
Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. T. 1: Województwo wileńskie. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 1938, s. 57.
Ustawa z dnia 31 grudnia 1945 r. o ratyfikacji podpisanej w Moskwie dnia 16 sierpnia 1945 r. umowy między Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 2, poz. 5).
Karnicka Z., "Kalendarium życia i twórczości", [w:] "Władysław Strzemiński 1893-1952. W setną rocznicę urodzin.", Łódź 1994, s 65-84.